Theo dự thảo, tổ cán bộ quản lý cốt cán và giáo viên cốt cán cấp tiểu học trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng có chức năng phối hợp cán bộ quản lý các trường tiểu học trong cụm được phân công tổ chức bồi dưỡng, tập huấn, hội nghị, chuyên đề, hội thảo nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên cấp tiểu học trong việc thực hiện chương trình, sách giáo khoa; hỗ trợ, tư vấn các hoạt động chuyên môn cấp tiểu học; đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cấp tiểu học đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông. Tham mưu tổ chức triển khai các hoạt động chuyên môn cấp tiểu học theo chỉ đạo, hướng dẫn, quản lý của Phòng Giáo dục Tiểu học Sở Giáo dục và Đào tạo.
Người viết nhận thấy, dự thảo không xem giáo viên cốt cán đơn thuần là người “đi tập huấn” mà được giao nhiệm vụ hỗ trợ đồng nghiệp, nâng cao chất lượng dạy học, tham gia xây dựng tài liệu chuyên đề, hỗ trợ kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch tổ chuyên môn, kế hoạch bài dạy; tập huấn, bồi dưỡng và báo cáo chuyên môn tại các hội nghị, chuyên đề, sinh hoạt cụm.
Đây là hướng đi cần thiết để xây dựng một mạng lưới chuyên môn thực chất: người có kinh nghiệm không chỉ giỏi việc của mình mà còn có khả năng chia sẻ để đồng nghiệp cùng tiến bộ.
12 cụm chuyên môn kỳ vọng vào một mạng lưới chia sẻ thực chất
Theo dự thảo, Sở GD&ĐT sẽ chức 12 cụm chuyên môn cấp tiểu học, mỗi cụm có cụm trưởng và cụm phó. Các cụm là nơi cán bộ quản lý, giáo viên trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ học liệu, giải pháp chuyên môn và hỗ trợ triển khai chương trình.
Cụm trưởng có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, phối hợp với hiệu trưởng các trường để tư vấn, hỗ trợ và tháo gỡ những khó khăn trong quản lý, dạy học, đánh giá học sinh.
Nếu được tổ chức tốt, đây có thể là một kênh rất hữu ích nhưng nếu không có cơ chế kiểm soát, một mạng lưới chuyên môn rất dễ khiến tăng nhiều cuộc họp. Từ góc nhìn của một giáo viên tiểu học trực tiếp đứng lớp, tôi xin góp ý một số vấn đề.
Giáo viên cốt cán là người hỗ trợ không phải là cấp trên của giáo viên
Dự thảo giao giáo viên cốt cán nhiều nhiệm vụ về tư vấn, hỗ trợ, tập huấn, xây dựng tài liệu và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn. Tôi cho rằng cần làm rõ hơn ranh giới giữa hỗ trợ, tư vấn với kiểm tra, đánh giá và áp đặt chuyên môn.
Tôi đề nghị quy định theo hướng giáo viên cốt cán thực hiện chức năng hỗ trợ, tư vấn, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn; việc tư vấn cần được thực hiện trên tinh thần trao đổi, tôn trọng chuyên môn và thực tiễn của từng nhà trường, từng giáo viên, không mặc nhiên có quyền kiểm tra, đánh giá, xếp loại hoặc gây áp lực hành chính đối với giáo viên được hỗ trợ.
Điều này không phải là hạn chế vai trò của giáo viên cốt cán, mà ngược lại, là cách để vai trò cốt cán được đúng nghĩa hơn.
Bởi trong thực tế, trước đây ở một số nơi từng có tổ cốt cán, vai trò hỗ trợ đôi khi chưa được thể hiện rõ, trong khi ý kiến chuyên môn của tổ cốt cán lại có lúc được nhìn nhận như một yêu cầu mà các trường phải thực hiện. Có những vấn đề chuyên môn, khi giáo viên hoặc nhà trường còn băn khoăn, chưa thật sự thuyết phục, câu trả lời lại là: “Đây là quy định”, “Đây là ý kiến của tổ cốt cán”.
Khi đó, hoạt động chuyên môn rất dễ chuyển từ trao đổi để cùng tìm ra cách làm phù hợp sang một bên đưa ra ý kiến, một bên phải thực hiện. Theo người viết, nếu xây dựng lại mạng lưới giáo viên cốt cán, cần rút kinh nghiệm từ thực tế này.
Giáo viên cốt cán có thể đưa ra giải pháp, phân tích ưu điểm, hạn chế, chia sẻ kinh nghiệm và tư vấn cách thực hiện; nhưng cần tôn trọng quyền trao đổi, phản biện và sự chủ động chuyên môn của giáo viên, nhà trường.
Một ý kiến của tổ cán bộ quản lý cốt cán, giáo viên cốt cán chỉ thực sự có giá trị khi nó thuyết phục được đồng nghiệp bằng cơ sở chuyên môn và hiệu quả thực tế, chứ không phải bởi vị trí hay danh nghĩa “cốt cán”.
Theo người viết, tinh thần giáo viên cốt cán đi trước để chia sẻ kinh nghiệm, không đứng trên để áp đặt; tư vấn để đồng nghiệp lựa chọn cách làm phù hợp, không biến tư vấn thành mệnh lệnh chuyên môn.
Bởi sinh hoạt chuyên môn chỉ thực sự có ý nghĩa khi người nói được quyền chia sẻ, người nghe được quyền trao đổi, và cả hai cùng hướng đến điều tốt hơn cho học sinh.
Một người đi tập huấn, một người ở lại đứng lớp
Dự thảo quy định cán bộ quản lý cốt cán, giáo viên cốt cán được thủ trưởng đơn vị tạo điều kiện về thời gian, hỗ trợ kinh phí khi được cử đi tập huấn, bồi dưỡng theo kế hoạch và phân công của Sở.
Tuy nhiên, với giáo viên trực tiếp đứng lớp, câu hỏi sẽ là: Thời gian đó được tính thế nào? Khối lượng công việc được bố trí ra sao? Có được điều chỉnh định mức hoặc nhiệm vụ tương ứng không?
Một giáo viên vừa dạy đủ định mức, làm công tác chủ nhiệm, thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn, lại tham gia tập huấn, xây dựng tài liệu, báo cáo chuyên đề, hỗ trợ đồng nghiệp và hoạt động liên cụm...Khi giáo viên cốt cán được Sở Giáo dục và Đào tạo triệu tập đi tập huấn, hội nghị, chuyên đề hoặc thực hiện nhiệm vụ theo quyết định điều động, chắc chắn lớp học không thể để trống. Nhà trường phải bố trí giáo viên khác dạy thay.
Vậy người dạy thay được hưởng chế độ gì? Dự thảo hiện quy định quyền lợi của cán bộ quản lý cốt cán, giáo viên cốt cán về thời gian, kinh phí, nhưng chưa quy định cụ thể chế độ đối với giáo viên dạy thay.
Người viết đề nghị bổ sung nguyên tắc: Giáo viên được phân công dạy thay phải được ghi nhận chế độ đối với giờ dạy thay phải được thanh toán hoặc quy đổi theo quy định hiện hành.
Không để xảy ra tình trạng giáo viên phải “dạy hỗ trợ”, dạy thêm nhưng không được tính giờ, không được ghi nhận hoặc không được hưởng chế độ.
Nếu người đi được tạo điều kiện còn người ở lại phải tự “hy sinh” thời gian và công sức, thì chính sách bồi dưỡng đội ngũ vô tình lại tạo thêm áp lực cho một giáo viên khác.
Cần tránh tạo thêm hội họp
Dự thảo đặt mục tiêu hoạt động cụm để trao đổi, chia sẻ và giải quyết khó khăn chuyên môn. Vì vậy, nên quy định rõ tần suất, thời lượng, hình thức, thành phần và sản phẩm đầu ra. Không phải cứ thêm một cụm chuyên môn là thêm một cuộc họp.
Một buổi sinh hoạt tốt không nhất thiết phải dài; quan trọng là sau buổi sinh hoạt, giáo viên giải quyết được một vấn đề thật.
Nếu họp xong lại phát sinh thêm một bộ hồ sơ, một báo cáo, một minh chứng thì chúng ta có thể đang tăng hoạt động nhưng chưa chắc tăng chất lượng.
Dự thảo đã đề cập đến việc hỗ trợ, bồi dưỡng qua Internet. Theo người viết, có thể mạnh dạn quy định thêm hình thức sinh hoạt cụm trực tuyến hoặc linh hoạt giữ trực tiếp và trực tuyến.
Những nội dung như trao đổi học liệu, chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ một vướng mắc có thể thực hiện trực tuyến. Những chuyên đề cần dự giờ, thao giảng, thực hành mới tổ chức trực tiếp. Đó cũng là cách giảm thời gian đi lại và giảm áp lực cho giáo viên.
Nên lấy ý kiến giáo viên hàng năm
Theo người viết, quan trọng nhất là làm sao để hoạt động của đội ngũ giáo viên cốt cán mang lại hiệu quả thực chất. Vì vậy, người viết đề nghị cuối năm học nên lấy ý kiến giáo viên và cán bộ quản lý về hoạt động cụm về những nội dung nào thực sự hữu ích? Hoạt động nào còn hình thức? Có phát sinh áp lực về thời gian, hồ sơ, kinh phí không? Giáo viên đang cần hỗ trợ vấn đề gì? Sau đó, điều chỉnh hoạt động cho năm tiếp theo. Bởi, một quy chế chuyên môn tốt không chỉ được xây dựng từ trên xuống, mà còn phải được kiểm nghiệm từ lớp học đi lên.
Dự thảo đã đặt ra một nguyên tắc rất đúng đắn là hoạt động chuyên môn phải thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức và giảm áp lực cho giáo viên.
Thiết nghĩ, nguyên tắc ấy cần được cụ thể hóa thành những quy định thực tế và trở thành “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt toàn bộ quy chế.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.