Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn. Cụ thể, theo Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, trong đó có 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư làm việc trong các công đoạn sản xuất, đóng gói.
Để tạo nguồn nhân lực quy mô lớn trong thời gian ngắn, cùng với việc xác định mục tiêu đào tạo, Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ các cơ sở đào tạo. Trong đó trọng tâm là đầu tư phòng thí nghiệm, thiết bị phục vụ đào tạo, củng cố đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia, đồng thời hỗ trợ học bổng và chi phí học tập, bồi dưỡng cho người dạy và người học.
Có thể nói, những chính sách này đã tạo lực đẩy cho hoạt động đào tạo nhân lực bán dẫn tại các cơ sở giáo dục. Sau gần hai năm kể từ khi chương trình đào tạo Vi mạch bán dẫn được ban hành, ngày càng nhiều trường đại học, cao đẳng tham gia đào tạo lĩnh vực vi mạch, bán dẫn thông qua việc mở ngành, xây dựng chuyên ngành mới hoặc mở rộng quy mô tuyển sinh.
Với sự đầu tư lớn như vậy, xã hội không khỏi kì vọng vào quá trình thực hiện và kết quả đạt được của các cơ sở đào tạo trong thời gian qua. Trong đó, khối trường cao đẳng được kỳ vọng phát huy thế mạnh đào tạo thực hành, giúp người học sớm đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường.
Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa (CTECH) là một trong những cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang đào tạo ngành Vi mạch bán dẫn cùng một số ngành học kỹ thuật khác có liên quan để cung ứng cho nguồn nhân lực này.
Tiến độ thực hiện mục tiêu đến năm 2030 vẫn đang ở giai đoạn xây dựng nền tảng
Theo chia sẻ của Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa, sau quá trình triển khai đào tạo nhân lực vi mạch, bán dẫn, nhà trường đánh giá tiến độ thực hiện mục tiêu đến năm 2030 đang ở giai đoạn xây dựng nền tảng và từng bước mở rộng quy mô, tập trung vào ba yếu tố cốt lõi là: chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất – phòng thí nghiệm.
Trong thời gian qua, nhà trường đã từng bước tích hợp các nội dung liên quan đến vi mạch và bán dẫn vào các chương trình đào tạo Điện – Điện tử, Điện tử công nghiệp, Tự động hóa, Cơ điện tử và các lĩnh vực kỹ thuật có liên quan. Đồng thời, nhà trường cũng chú trọng phát triển các năng lực nền tảng cho người học như điện tử, vi điều khiển, FPGA, thiết kế và mô phỏng mạch, đo kiểm, tự động hóa, IoT và điều khiển, tạo tiền đề để người học có thể tiếp tục chuyên sâu vào lĩnh vực bán dẫn.
Tuy nhiên, nếu so với mục tiêu đến năm 2030, nhà trường nhận thấy vẫn còn một số khoảng cách cần tiếp tục thu hẹp.
Cụ thể, quy mô đào tạo chuyên sâu còn hạn chế; thiết bị và phòng thí nghiệm chuyên ngành bán dẫn cần được đầu tư đồng bộ hơn; đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử vi mạch chưa nhiều; mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo theo nhu cầu tuyển dụng cần được tăng cường hơn nữa.
Bên cạnh đó, một điểm quan trọng mà nhà trường nhận thấy trong đào tạo nhân lực bán dẫn là không thể chỉ dựa vào việc mở thêm ngành hoặc tăng chỉ tiêu tuyển sinh.
Theo nhà trường, muốn đạt mục tiêu 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030, cần hình thành một hệ sinh thái đào tạo trong đó mỗi cơ sở đào tạo phát huy thế mạnh riêng, phân tầng nhân lực và gắn chặt chương trình đào tạo với từng vị trí việc làm trong chuỗi giá trị bán dẫn.
Trước thực tiễn đào tạo trên, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa đã đưa ra một số kiến nghị, giải pháp.
Thứ nhất là, cần có cơ chế đầu tư tập trung và dài hạn cho cơ sở đào tạo. Nhà nước nên có các chương trình đầu tư theo hướng dùng chung phòng thí nghiệm, trung tâm thực hành và thiết bị đo kiểm – thiết kế vi mạch, giúp các trường có thể khai thác thiết bị hiệu quả thay vì mỗi cơ sở phải đầu tư một hệ thống hoàn chỉnh.
Thứ hai là, hỗ trợ phát triển đội ngũ giảng viên. Cần có cơ chế cho giảng viên được đào tạo, thực tập và làm việc ngắn hạn tại các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trung tâm thiết kế vi mạch trong và ngoài nước. Đây là giải pháp rất quan trọng bởi đào tạo bán dẫn đòi hỏi giảng viên không chỉ có kiến thức lý thuyết mà còn phải có trải nghiệm công nghệ và quy trình sản xuất thực tế.
Thứ ba là, tăng cường cơ chế đặt hàng đào tạo từ doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra, cung cấp chuyên gia, tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Có thể nghiên cứu mô hình “đào tạo theo đơn đặt hàng – doanh nghiệp cùng đầu tư – cùng sử dụng nhân lực”.
Thứ tư là hỗ trợ bản quyền và hạ tầng phần mềm thiết kế vi mạch. Các cơ sở đào tạo cần được tiếp cận thuận lợi hơn với các công cụ EDA, thư viện thiết kế, FPGA, IP core và các nền tảng mô phỏng, thiết kế vi mạch phục vụ đào tạo và nghiên cứu.
Thứ năm là, xây dựng chương trình đào tạo theo các tầng nhân lực. Không phải tất cả người học đều phải trở thành kỹ sư thiết kế chip. Bên cạnh nhân lực thiết kế và R&D, thị trường còn cần lực lượng lớn về kiểm thử, đóng gói, đo kiểm, vận hành thiết bị, tự động hóa, bảo trì, quản lý chất lượng và sản xuất điện tử. Việc phân tầng đào tạo sẽ giúp mở rộng nguồn nhân lực nhưng vẫn phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Kết quả tuyển sinh bước đầu cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh và phụ huynh
Chia sẻ về thực tế tuyển sinh cho ngành học Vi mạch bán dẫn, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa cho hay, trong định hướng phát triển nguồn nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, nhà trường xác định, đào tạo nhân lực vi mạch bán dẫn là một trong những hướng phát triển chiến lược trong giai đoạn hiện nay.
Theo đó, nhà trường đã bắt đầu triển khai đào tạo ngành Vi mạch bán dẫn từ năm 2025, đồng thời tiếp tục tuyển sinh ngành này trong năm học 2026–2027.
Về kết quả tuyển sinh, tính đến năm 2025, Khoa Điện – Điện Tử - Vi mạch bán dẫn đang có 210 sinh viên. Sang năm 2026, nhà trường vẫn đang tiếp tục xét tuyển, đến thời điểm hiện tại đã có 291 thí sinh trúng tuyển và hoàn tất thủ tục nhập học.
Những kết quả bước đầu này cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh và phụ huynh đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn – một lĩnh vực được đánh giá có nhu cầu nhân lực cao trong những năm tới. Hiện ngành Vi mạch bán dẫn đã được nhà trường đưa vào hệ thống ngành đào tạo chính thức của nhà trường trong kế hoạch tuyển sinh năm học 2026–2027.
Trong thông báo tuyển sinh cao đẳng chính quy năm học 2025-2026 và năm học 2026-2027 của Trường Cao đẳng Kỹ thuật - Công nghệ Bách khoa trên website, nhà trường chỉ nêu về các ngành nghề và mã ngành nghề tuyển sinh, thời gian đào tạo, đối tượng và phương thức tuyển sinh, học phí, ...; không nêu về chỉ tiêu tuyển sinh.
Trong quá trình đào tạo, trường cũng định hướng xây dựng chương trình theo hướng tăng cường thực hành, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và từng bước hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị của ngành công nghiệp bán dẫn.
Với quy mô tuyển sinh và năng lực đào tạo hiện nay, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa dự kiến đến năm 2030 sẽ đào tạo và cung cấp cho thị trường khoảng 1200 nhân lực/kỹ sư kỹ thuật viên chất lượng cao trong lĩnh vực Điện – Điện tử - Vi mạch bán dẫn. "Con số này được xây dựng trên cơ sở quy mô tuyển sinh từng năm, thời gian đào tạo và kế hoạch mở rộng năng lực đào tạo của nhà trường trong giai đoạn 2026–2030", nhà trường chia sẻ.
Đặc biệt, định hướng của nhà trường không chỉ là tập trung đào tạo nhân lực cho một công đoạn đơn lẻ mà hướng tới việc chuẩn bị nguồn nhân lực có kiến thức và kỹ năng để tham gia vào nhiều khâu trong chuỗi công nghiệp bán dẫn. Sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể được định hướng tham gia vào các nhóm công việc như thiết kế vi mạch, thiết kế mạch điện tử, kiểm thử và đo kiểm, đóng gói – kiểm định, vận hành thiết bị, sản xuất linh kiện và thiết bị bán dẫn, bảo trì hệ thống sản xuất và các vị trí kỹ thuật hỗ trợ trong nhà máy bán dẫn.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, nhà trường cũng chú trọng phát triển năng lực thực hành, ngoại ngữ, kỹ năng công nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường doanh nghiệp. Đây là những yếu tố quan trọng để người học có thể tiếp tục phát triển nghề nghiệp trong nước cũng như có cơ hội làm việc tại các doanh nghiệp, tập đoàn hoạt động trong chuỗi cung ứng bán dẫn trong khu vực và quốc tế.
Trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, phòng thực hành, đội ngũ giảng viên và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Mục tiêu của nhà trường là đào tạo nguồn nhân lực có khả năng làm việc thực tế, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nguồn nhân lực bán dẫn của Việt Nam đến năm 2030.
Các chỉ số nào được nhà trường sử dụng để đánh giá về hiệu quả đầu tư?
Về các điều kiện để triển khai đào tạo nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa cho biết, nhà trường xác định, việc đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, trang thiết bị thực hành và đội ngũ giảng viên là một trong những yếu tố then chốt. Do đó, nhà trường triển khai đầu tư theo hướng hình thành môi trường đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất, giúp sinh viên được tiếp cận với các công nghệ, thiết bị và quy trình kỹ thuật ngay trong quá trình học.
Đối với nguồn lực từ Nhà nước, nhà trường đang thực hiện và khai thác các chính sách hỗ trợ đào tạo theo quy định, đồng thời chủ động tiếp cận các chương trình, đề án phát triển nguồn nhân lực bán dẫn.
Bên cạnh đó, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa cũng dành nguồn lực đầu tư của nhà trường để phát triển hệ thống phòng thực hành, phòng thí nghiệm, thiết bị phục vụ đào tạo và từng bước nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên. Hiện, nhà trường cũng đang đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp và các đối tác trong nước, quốc tế nhằm bổ sung nguồn lực về công nghệ, chuyên gia, chương trình đào tạo và cơ hội thực tập cho sinh viên.
Khi phóng viên hỏi về tổng kinh phí mà nhà trường đã được Nhà nước hỗ trợ, đầu tư để triển khai đào tạo nhân lực bán dẫn cũng như tổng kinh phí nhà trường đã tự đầu tư và huy động từ doanh nghiệp cho hạ tầng, phòng thí nghiệm, trang thiết bị và phát triển đội ngũ thì Trường Cao đẳng Kỹ thuật - Công nghệ Bách khoa không cung cấp thông tin cụ thể. Khi phóng viên hỏi lại phía đại diện phòng truyền thông của nhà trường, vị này cũng nói không thể cung cấp thông tin này.
Điểm quan trọng trong cách tiếp cận của nhà trường là các nguồn lực đầu tư không chỉ phục vụ riêng cho một ngành học mà được khai thác theo mô hình đào tạo – thực hành – nghiên cứu – kết nối doanh nghiệp. Sinh viên được sử dụng phòng thực hành, phòng thí nghiệm trong các học phần chuyên môn, các bài tập dự án và hoạt động nghiên cứu. Nhà trường cũng định hướng tăng thời lượng thực hành, giúp sinh viên làm quen với quy trình kỹ thuật và tác phong công nghiệp trước khi tham gia thực tập tại doanh nghiệp.
Hiện nay, các phòng thực hành và hệ thống thiết bị được khai thác phục vụ trực tiếp cho sinh viên ngành Vi mạch bán dẫn cũng như các ngành Điện – Điện tử, Điều khiển và Tự động hóa có nội dung đào tạo liên quan. Chương trình đào tạo Vi mạch bán dẫn của CTECH được định hướng trang bị kiến thức và kỹ năng liên quan đến thiết kế, chế tạo, kiểm thử và ứng dụng vi mạch; đồng thời tăng cường sự gắn kết với doanh nghiệp để sinh viên có cơ hội tiếp cận công nghệ và môi trường làm việc thực tế.
Về hiệu quả đầu tư, nhà trường xác định không chỉ đánh giá bằng giá trị tài sản đã đầu tư mà quan trọng hơn là mức độ khai thác và kết quả đầu ra.
Theo đó, một số chỉ số được nhà trường dự kiến sử dụng để đánh giá gồm: số lượng sinh viên được thực hành hằng năm; tổng số giờ khai thác phòng thí nghiệm; tỷ lệ sinh viên được thực hành trên thiết bị chuyên ngành; số học phần được triển khai tại phòng thí nghiệm; số dự án, đề tài nghiên cứu và sản phẩm kỹ thuật do giảng viên, sinh viên thực hiện; số lượt sinh viên được doanh nghiệp tiếp nhận thực tập; tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng hoặc gần với chuyên môn sau tốt nghiệp.
Trong giai đoạn tới, nhà trường sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư theo chiều sâu, tập trung vào những thiết bị và công nghệ có khả năng phục vụ trực tiếp cho chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đồng thời, nhà trường sẽ mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng bán dẫn để cùng tham gia xây dựng chương trình, đào tạo chuyên gia, tổ chức thực hành – thực tập và phát triển các dự án ứng dụng.
Mục tiêu của nhà trường là xây dựng môi trường đào tạo mà trong đó mỗi khoản đầu tư cho cơ sở vật chất và thiết bị đều được chuyển hóa thành năng lực thực hành của sinh viên, năng lực chuyên môn của đội ngũ và sản phẩm đào tạo có khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở để nhà trường từng bước đóng góp nguồn nhân lực kỹ thuật cho hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam đến năm 2030.
Đang tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về nhu cầu tuyển dụng trong giai đoạn 3-5 năm tới
Về đầu ra của người học, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách khoa thông tin, nhà trường xác định đây là một trong những tiêu chí quan trọng nhất khi triển khai đào tạo nhân lực bán dẫn. Trong quá trình xây dựng chương trình, nhà trường đã chủ động trao đổi, khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp trong các lĩnh vực điện – điện tử, tự động hóa, vi điện tử và bán dẫn nhằm xác định cơ cấu vị trí việc làm, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hành của người học.
Đối với giai đoạn 3–5 năm tới, nhà trường đang tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về nhu cầu tuyển dụng nhân lực bán dẫn của doanh nghiệp và tăng cường ký kết hợp tác đào tạo, thực tập, tuyển dụng. Nhà trường định hướng, không chỉ cung cấp nhân lực cho khâu thiết kế vi mạch mà còn tập trung vào các vị trí có nhu cầu thực tế như kỹ thuật viên/kỹ sư kiểm thử, đóng gói, vận hành thiết bị, đo kiểm, tự động hóa, điện – điện tử, bảo trì thiết bị và hỗ trợ sản xuất bán dẫn.
Hơn nữa, trường cũng nhận thức rõ rằng sự gia tăng nhanh về số lượng cơ sở đào tạo nhân lực bán dẫn có thể dẫn đến nguy cơ cung vượt cầu ở một số phân khúc nếu các trường đào tạo theo cùng một mô hình. Vì vậy, nhà trường không lựa chọn hướng phát triển theo chiều rộng đơn thuần mà tập trung vào chất lượng, tính thực hành và khả năng đáp ứng trực tiếp nhu cầu doanh nghiệp.
Quan điểm của nhà trường là không đào tạo nhân lực bán dẫn chỉ để có chỉ tiêu tuyển sinh, mà phải gắn đào tạo với vị trí việc làm cụ thể. Chương trình đào tạo sẽ được điều chỉnh trên cơ sở phản hồi của doanh nghiệp, tăng thời lượng thực hành, đào tạo trên thiết bị thực tế, tổ chức thực tập tại doanh nghiệp và phát triển các dự án/đồ án gắn với sản xuất.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng đặt mục tiêu xây dựng cơ chế theo dõi đầu ra hằng năm, bao gồm số sinh viên tốt nghiệp, tỷ lệ có việc làm đúng hoặc gần chuyên môn, vị trí việc làm, mức độ đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và tỷ lệ sinh viên được doanh nghiệp tuyển dụng sau thực tập. Đây sẽ là những căn cứ quan trọng để nhà trường quyết định quy mô tuyển sinh và điều chỉnh chương trình đào tạo trong những năm tiếp theo.