Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông.
Đáng chú ý, dự thảo cho phép tổ chức hoạt động giáo dục STEM ngoài nhà trường (tại cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng...) trên nguyên tắc tự nguyện, an toàn, có sự đồng thuận của cha mẹ học sinh và không nhằm mục đích quảng cáo, bán hàng.
Theo lãnh đạo một số cơ sở giáo dục, việc cho phép đưa hoạt động giáo dục STEM ra ngoài nhà trường là rất thiết thực, nhưng cần làm tốt công tác truyền thông để giải quyết bài toán kinh phí.
Tổ chức giáo dục STEM ngoài nhà trường giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Thanh Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trương Định (phường Long Thuận, tỉnh Đồng Tháp) nhận định việc đưa hoạt động giáo dục STEM ra ngoài nhà trường, đến các cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu… là hướng đi thiết thực, bởi nếu được tổ chức đúng cách, học sinh sẽ có cơ hội tiếp cận thực tế, quan sát quy trình sản xuất và ứng dụng khoa học, từ đó giúp hoạt động STEM có chiều sâu hơn.
Theo thầy Hải, trong bối cảnh thời lượng dành cho các môn văn hóa còn hạn chế, nhà trường cần tính toán linh hoạt giữa các hoạt động giáo dục để vừa bảo đảm chương trình, vừa tạo không gian cho học sinh trải nghiệm và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
“Về kết nối với doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu,... tôi cho rằng đây là hướng có tính khả thi và nhà trường hoàn toàn có thể chủ động liên hệ, xây dựng chương trình phối hợp.
Các doanh nghiệp, trường đại học, cơ sở sản xuất,... có thể hỗ trợ địa điểm, chuyên gia, nội dung trải nghiệm và giúp học sinh tiếp cận gần hơn với môi trường sản xuất, nghiên cứu.
Tuy nhiên, để mối liên kết này được duy trì thường xuyên, vấn đề kinh phí tổ chức vẫn cần một cơ chế rõ ràng. Nhà trường có thể sắp xếp thời gian và chủ động kết nối đối tác, nhưng nếu thiếu nguồn lực tài chính thì rất khó đưa các ý tưởng thành những chương trình trải nghiệm STEM thực tế, thường xuyên và bền vững”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trương Định cho hay.
Vì vậy, thầy Hải cho rằng bên cạnh việc mở rộng quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục trong tổ chức STEM ngoài nhà trường, chính sách cũng cần tính đến cơ chế hỗ trợ kinh phí, khuyến khích doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đại học và các tổ chức khoa học tham gia đồng hành.
Khi giải quyết được bài toán nguồn lực mà vẫn bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công bằng và minh bạch, hoạt động STEM ngoài nhà trường sẽ có nhiều điều kiện để trở thành một hình thức giáo dục thực chất, giúp học sinh học đi đôi với hành và hiểu rõ hơn giá trị của kiến thức khoa học trong đời sống.
Trong khi đó, thầy Phạm Kiều Hưng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc (xã Tam Hồng, tỉnh Phú Thọ) đánh giá, việc triển khai giáo dục STEM tại nhà trường hiện vẫn còn gặp khó khăn, do điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực của nhà trường chưa thực sự đáp ứng yêu cầu.
Từ thực tế đó, thầy Hưng cho rằng việc mở rộng không gian tổ chức STEM ra ngoài nhà trường, tăng cường phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu, cơ sở sản xuất... sẽ tạo thêm nhiều cơ hội để các trường khắc phục hạn chế về điều kiện tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc đánh giá, nếu các cơ sở giáo dục phổ thông có thể liên kết với các đơn vị bên ngoài để tổ chức hoạt động STEM, đây sẽ là một hướng đi thuận lợi và thiết thực. Học sinh không chỉ được học kiến thức trong môi trường lớp học mà còn có cơ hội tiếp cận các không gian thực hành, trải nghiệm quy trình sản xuất, công nghệ và những vấn đề thực tế.
“Khi được trực tiếp trải nghiệm, học sinh sẽ hào hứng hơn, đồng thời có điều kiện rèn luyện kỹ năng thực tế, từ đó gắn kiến thức lý thuyết với thực hành và nâng cao hiệu quả học tập”, thầy Hưng chia sẻ.
Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc mong muốn các trường đại học, cao đẳng và những đơn vị có điều kiện về chuyên môn, nhân lực, cơ sở vật chất sẽ tăng cường hỗ trợ các trường phổ thông.
Theo đó, khi nhà trường có văn bản đề nghị phối hợp, các cơ sở giáo dục đại học cần tạo điều kiện thuận lợi cả về chuyên môn lẫn cơ sở vật chất để học sinh có thêm môi trường trải nghiệm. Đây không chỉ là sự hỗ trợ cho từng hoạt động riêng lẻ mà còn có thể hình thành mối liên kết thường xuyên giữa trường phổ thông với các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp.
“Nếu có cơ chế kết nối rõ ràng, thuận lợi và sự đồng hành lâu dài từ các đơn vị bên ngoài, hoạt động STEM sẽ có điều kiện được tổ chức thường xuyên hơn, đi vào thực chất thay vì chỉ dừng ở những hoạt động trải nghiệm đơn lẻ.
Qua đó, học sinh được tiếp cận thực tiễn, phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng giải quyết vấn đề và từng bước hình thành hứng thú với khoa học, công nghệ, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc bày tỏ.
Đồng quan điểm, hiệu trưởng một trường Trung học phổ thông tại tỉnh Thanh Hóa đánh giá việc dự thảo Thông tư cho phép tổ chức hoạt động giáo dục STEM ngoài nhà trường là hướng mở, tạo thêm điều kiện để các cơ sở giáo dục đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học và đưa học sinh đến gần hơn với thực tiễn.
Thay vì chỉ tiếp cận kiến thức STEM trong phạm vi lớp học, học sinh có thể được tham quan, trải nghiệm tại các cơ sở sản xuất, trường đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng... Qua đó, các em có cơ hội trực tiếp quan sát quy trình, công nghệ, sản phẩm khoa học, đồng thời hiểu rõ hơn về ứng dụng của kiến thức vào thực tế và có thêm cơ sở định hướng nghề nghiệp.
Theo vị hiệu trưởng này, với những địa phương còn hạn chế về điều kiện kinh tế và cơ sở vật chất, việc tăng cường kết nối với các đơn vị bên ngoài càng có ý nghĩa. Nhà trường có thể chủ động phối hợp với các trường đại học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học để xây dựng những chương trình trải nghiệm phù hợp, kết hợp giáo dục STEM với hoạt động hướng nghiệp.
“Thực tế, hằng năm nhà trường vẫn phối hợp, mời một số trường đại học, chuyên gia đến chia sẻ với học sinh về các lĩnh vực khoa học, STEM. Những hoạt động này chủ yếu giúp học sinh có thêm kiến thức thực tế, đồng thời định hướng cho các em trong việc lựa chọn ngành nghề và cơ sở đào tạo sau khi tốt nghiệp.
Do đó, để tổ chức các hoạt động STEM thường xuyên, bài bản và có chiều sâu hơn, các trường phổ thông vẫn cần có thêm những mô hình kết nối phù hợp với điều kiện thực tế”, vị hiệu trưởng bày tỏ.
Nhà trường cần làm tốt công tác truyền thông về lợi ích của giáo dục STEM, đề xuất có thêm cơ chế hỗ trợ phù hợp
Cũng theo dự thảo, kinh phí thực hiện hoạt động giáo dục STEM ngoài nhà trường được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn thu hợp pháp của cơ sở giáo dục và các nguồn tài trợ hợp pháp, không phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với học sinh, cha mẹ học sinh.
Về vấn đề này, thầy Phạm Kiều Hưng nhấn mạnh, thay vì tạo thêm các khoản đóng góp từ cha mẹ học sinh, các nhà trường cần chủ động làm tốt công tác truyền thông về ý nghĩa, lợi ích và hiệu quả thực tế của giáo dục STEM.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc cho rằng, khi cộng đồng và doanh nghiệp hiểu rõ giá trị mà những hoạt động này mang lại cho học sinh, nhà trường sẽ có thêm cơ sở để kêu gọi sự đồng hành từ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, nhà hảo tâm, mạnh thường quân... Đây có thể là nguồn lực quan trọng giúp các trường duy trì hoạt động STEM mà không làm gia tăng gánh nặng tài chính cho phụ huynh.
“Việc huy động nguồn lực xã hội là cần thiết, nhưng phải hạn chế tối đa việc phát sinh nghĩa vụ đóng góp từ phía cha mẹ học sinh, bởi nếu để phụ huynh phải đóng thêm nhiều khoản thì dễ tạo áp lực và ảnh hưởng không tốt đến dư luận”, thầy Hưng nêu quan điểm.
Dù vậy, theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Lạc, để hoạt động STEM ngoài nhà trường phát huy hiệu quả, yếu tố chuyên môn và quản lý học sinh cần được đặt lên hàng đầu. Nhà trường phải kiểm soát chặt chẽ nội dung chương trình cũng như các nội dung phối hợp với từng đơn vị bên ngoài.
Trước khi tổ chức, các bên cần thống nhất rõ mục tiêu, nội dung, phương thức triển khai và trách nhiệm của từng đơn vị. Trong quá trình học sinh tham gia, giáo viên và nhà trường cũng phải trực tiếp kiểm tra, giám sát, định hướng để bảo đảm các em được trải nghiệm đúng mục tiêu giáo dục, tránh tình trạng hoạt động mang tính hình thức hoặc thiếu kiểm soát.
Tương tự, thầy Nguyễn Thanh Hải cho rằng để triển khai hiệu quả hoạt động STEM ngoài nhà trường trước hết cần giải quyết bài toán kinh phí. Dự thảo quy định hoạt động được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện và không phát sinh khoản đóng góp bắt buộc đối với học sinh, cha mẹ học sinh là phù hợp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải có nguồn lực thay thế.
“Việc vận động phụ huynh đóng góp cho các chuyến trải nghiệm STEM có thể phát sinh nhiều vấn đề, nhất là khi trong cùng một lớp có học sinh tham gia và không tham gia, dễ tạo tâm lý so sánh, mặc cảm hoặc cảm giác phân biệt giữa những em có điều kiện và những em khó khăn.
Vì vậy, tôi cho rằng nếu có nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước hoặc cơ chế hỗ trợ phù hợp để tổ chức hoạt động chung cho học sinh thì sẽ thuận lợi và công bằng hơn.
Bên cạnh kinh phí, đội ngũ giáo viên cũng là một yếu tố cần được quan tâm. Những trường có đội ngũ giáo viên trẻ, được đào tạo và có điều kiện tiếp cận với giáo dục STEM sẽ thuận lợi hơn trong việc triển khai.
Ngược lại, tại những trường có nhiều giáo viên lớn tuổi, việc được đào tạo bài bản về STEM trong quá trình học đại học còn hạn chế, do đó cần tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng tổ chức hoạt động STEM và khả năng kết nối kiến thức với thực tiễn cho giáo viên”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trương Định cho hay.
Về yêu cầu bảo đảm tính tự nguyện, đồng thuận và minh bạch, hiệu trưởng một trường Trung học phổ thông tại Thanh Hóa cho rằng đây là điều kiện quan trọng để các hoạt động STEM ngoài nhà trường được triển khai hiệu quả.
Mỗi chương trình cần được xây dựng thành kế hoạch cụ thể, xác định rõ mục tiêu, nội dung, đơn vị phối hợp và phương án tổ chức; đồng thời thông tin đầy đủ tới Hội đồng sư phạm và phụ huynh học sinh. Từ đó, phụ huynh có thể nắm rõ học sinh sẽ tham gia hoạt động gì, ở đâu, với mục đích nào và cơ chế tổ chức ra sao, từ đó tạo sự đồng thuận.
“Dự thảo quy định hoạt động STEM không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với học sinh và cha mẹ học sinh là phù hợp, nhưng trên thực tế, các hoạt động trải nghiệm bên ngoài thường phát sinh chi phí về di chuyển, tổ chức, thiết bị hoặc nhân lực hỗ trợ.
Vì vậy, cần có cơ chế huy động các nguồn lực hợp pháp từ ngân sách, đơn vị phối hợp, doanh nghiệp và các nguồn tài trợ, xã hội hóa phù hợp, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch để nhà trường có thể tổ chức hoạt động mà không chuyển gánh nặng chi phí sang phụ huynh”, vị hiệu trưởng này chia sẻ.