Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý đối với Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất điều chỉnh quy định về mức trần học phí đối với cơ sở giáo dục đại học. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; tự bảo đảm chi thường xuyên được quy định chung một mức trần học phí theo nhóm cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên.
Quy định này có sự thay đổi so với Nghị định số 238/2025/NĐ-CP hiện hành. Cụ thể, tại Điều 10 Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, cơ sở giáo dục đại học công lập tự bảo đảm chi thường xuyên được xác định mức học phí tối đa bằng 2 lần mức trần học phí của cơ sở giáo dục đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên. Còn cơ sở giáo dục đại học công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư được xác định mức học phí tối đa bằng 2,5 lần mức trần học phí của cơ sở giáo dục đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.
Theo một số chuyên gia, việc điều chỉnh theo hướng quy định chung một mức trần học phí đối với các cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên là phù hợp, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học và các quy định pháp luật có liên quan.
Mức trần học phí chung không làm ảnh hưởng quyền tự chủ của trường
Bàn về nội dung này, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) cho rằng, đề xuất quy định chung một mức trần học phí đối với các cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, tự bảo đảm chi thường xuyên là hợp lý.
Cụ thể, quy định một mức trần chung có thể giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, cho phép điều chỉnh linh hoạt theo thực tế, vừa tạo không gian phát triển cho các trường, vừa kiểm soát biên độ tăng giá dịch vụ giáo dục đại học. Từ đó, ngăn ngừa nguy cơ tăng giá đột biến, hay tình trạng thương mại hóa giáo dục. Tuy nhiên, mỗi cơ sở giáo dục đại học có điều kiện hoạt động và địa điểm khác nhau, do đó, việc xây dựng mức trần học phí cần được cân nhắc phù hợp, không làm ảnh hưởng đến quyền tự chủ của các trường.
“Mức trần học phí có tác dụng kiểm soát nguy cơ thương mại hóa giáo dục, không để cho các trường đại học tự chủ, tự phá rào, tự nâng học phí cao quá. Nhưng nếu quy định mức trần không hợp lý có thể ảnh hưởng đến tự chủ tài chính. Do đó, mức trần chung ra sao cần được xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tự chủ của các trường và yêu cầu quản lý của Nhà nước.
Cùng chia sẻ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quốc Bảo - nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo (nay là Học viện Quản lý Giáo dục) cho biết, đề xuất áp dụng chung một mức trần học phí đối với các cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, tự bảo đảm chi thường xuyên là giải pháp có thể tạo sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền lợi của người học; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Căn cứ vào mức trần chung, các trường sẽ có thêm điều kiện để khai thác tối đa, đúng quy định các nguồn lực xã hội hóa. Từ đó, cũng có thể bù đắp chi phí vận hành và tăng cường nguồn lực tài chính cho phát triển.
Nguồn thu này cũng có thể được sử dụng để tái đầu tư cơ sở vật chất, hiện đại hóa chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh.
"Tuy nhiên, việc tăng nguồn thu của các cơ sở giáo dục đại học cũng cần được xem xét từ phía người học. Người học lựa chọn học tại những cơ sở giáo dục đại học có mức học phí cao sẽ phải đối mặt với chi phí học tập rất lớn.
Do đó, chính sách học phí cần được thiết kế theo hướng vừa tạo nguồn lực cho các trường phát triển, vừa bảo đảm khả năng tiếp cận giáo dục đại học của người học", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quốc Bảo bày tỏ.
Ngăn ngừa nguy cơ tăng giá đột biến
Theo các chuyên gia, mức trần học phí cần được đặt trong mối quan hệ giữa yêu cầu tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học và khả năng chi trả của người học.
Chia sẻ về điều này, Tiến sĩ Lê Đông Phương - chuyên gia giáo dục đại học, nguyên cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định, Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, cũng như các nghị định trước đó về học phí, đã đạt những kết quả quan trọng trong hỗ trợ người học và tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học thực hiện tự chủ.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho chúng ta thấy một số vấn đề về mức trần học phí, cơ chế phối hợp tài chính và đối tượng thụ hưởng cần tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung.
“Học phí là một nguồn thu quan trọng của cơ sở giáo dục đại học, với mức thu khác nhau tùy từng trường và có thể được sử dụng để bảo đảm hoạt động, thu hút người học. Đặc biệt, nhiều trường đã tự bảo đảm chi thường xuyên, còn số cơ sở tự bảo đảm cả chi thường xuyên và chi đầu tư có thể chưa nhiều.
Do đó, việc đưa mức trần học phí của nhóm cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư về cùng một mức với nhóm tự bảo đảm chi thường xuyên là hợp lý.
Thế nhưng cần xác định mức trần và mức thu học phí ở ngưỡng nào để người học có thể tiếp cận, tránh tình trạng học phí tăng quá cao khiến sinh viên gặp khó khăn, thậm chí phải bỏ học”, Tiến sĩ Phương chia sẻ.
Với các cơ sở giáo dục đại học tự chủ tài chính, khoảng 80-90% nguồn thu đến từ học phí, nên khi thực hiện tự chủ, mức học phí có khả năng tăng cao. Chính vì thế, quy định mức trần chung có vai trò kiểm soát biên độ tăng học phí, ngăn ngừa nguy cơ tăng giá đột biến, đồng thời tránh tình trạng một số trường đặt mức học phí quá cao.
“Việc quy định mức trần học phí không làm tăng chi ngân sách nhà nước. Nguồn thu từ học phí có thể được các trường sử dụng để trang trải chi phí hoạt động, trong đó có tiền lương, đồng thời tạo điều kiện thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia, giảng viên chất lượng cao”, Tiến sĩ Lê Đông Phương chia sẻ.