Một điều rất đáng mừng là trong những năm gần đây, số lượng thí sinh xét tuyển vào các trường đại học sư phạm đều có điểm cao so với mặt bằng chung. Thậm chí, mùa tuyển sinh 2026 vừa qua, có những tổ hợp mà ngay cả thủ khoa toàn quốc, nếu chỉ xét kết quả thi không có điểm ưu tiên cũng không đủ điểm trúng tuyển.
Điều này có nghĩa những thí sinh đậu vào các ngành sư phạm phần nhiều là những em có học lực tốt (giỏi), nhiều em là học sinh giỏi quốc gia- đây thực sự là tín hiệu đáng mừng cho ngành giáo dục.
Tuy nhiên, có một thực tế là học sinh sau khi tốt nghiệp lớp 12 xét tuyển vào các ngành sư phạm đã khó, sau 4 năm học tập ra trường sẽ còn tiếp tục phải tiếp tục vượt qua được nhiều vòng thi nữa mới có cơ hội đứng trên bục giảng.
Việc tuyển dụng giáo viên ở phần lớn các môn học hiện nay đang trong tình trạng chỉ tiêu tuyển ít, số lượng người dự tuyển nhiều nên phải cạnh tranh gay gắt. Không ít sinh viên sư phạm ra trường nhiều năm vẫn chưa thể tìm được việc làm đúng với chuyên ngành được đào tạo.
Cạnh tranh khi xét tuyển vào đại học, cạnh tranh khi thi tuyển viên chức
Tại địa phương người viết bài đang công tác (một tỉnh phía Nam) vừa hoàn tất việc thi tuyển và tuyển dụng 1.200 viên chức ngành giáo dục cho năm học 2026 -2027. Điều đáng nói, ngành tuyển 1.200 viên chức nhưng có tới 3.808 người đăng ký dự thi. Sau kỳ thi, có tới 2.608 người rớt viên chức nên phải tiếp tục chờ đợi ở các năm sau.
Một số địa phương khác cũng nằm trong trường hợp tương tự. Số lượng tuyển dụng nhiều môn ít hơn nhiều so với số lượng người đăng ký dự thi. Nhiều sinh viên sư phạm ra trường phải chờ đợi và dự thi nhiều năm vẫn chưa có cơ hội được tuyển dụng vào làm việc chính thức tại các cơ sở giáo dục công lập.
Trong khi đó, nhìn vào điểm chuẩn nhiều ngành sư phạm của một số trường đại học sư phạm, chúng ta thấy luôn lấy ở mức điểm chuẩn cực cao. Chẳng hạn, mùa tuyển sinh 2026 vừa qua, điểm chuẩn một số ngành của Trường đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh mà ngay cả thủ khoa toàn quốc nếu không có thêm điểm ưu tiên, điểm thưởng cũng không cạnh tranh nổi.
Đó là, Sư phạm Toán lấy 29,49 điểm; sư phạm Vật lý 29,78; sư phạm Hóa học 29,83; sư phạm Ngữ văn và Lịch sử cùng ở mức 29,8 điểm theo phương thức sử dụng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Điều này cho thấy, điểm chuẩn đầu vào cực tốt và chắc chắn với chất lượng đầu vào như vậy, các trường sư phạm sẽ rất yên tâm với nguồn tuyển để đào tạo ra những sinh viên sư phạm có chất lượng sau này.
Nhưng, cũng có một điều cũng đáng lưu tâm là sau 4 năm học đại học, các sinh viên sư phạm lại phải tiếp tục phải trải qua những kỳ thi tuyển dụng cũng vô cùng khắc nghiệt khi nhiều cơ sở giáo dục chỉ tuyển 1 chỉ tiêu nhưng có hàng chục hồ sơ đăng ký dự tuyển.
Vì thế, việc tuyển dụng giáo viên trong giai đoạn hiện nay không còn là câu chuyện đơn giản về số lượng biên chế. Đó là bài toán tổng thể liên quan đến đào tạo, quy hoạch, sắp xếp trường học, cơ cấu môn học, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sự gia tăng của dân số, số lượng học sinh.
Một số nguyên nhân khiến việc tuyển dụng viên chức ngành giáo dục sẽ khó hơn
Trong nhiều năm qua, chúng ta đã chú trọng đào tạo đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Hàng năm có một số lượng lớn sinh viên tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng sư phạm. Tuy nhiên, không phải tất cả đều có cơ hội được tuyển dụng ngay sau khi ra trường.
Thứ nhất: tuổi nghỉ hưu của giáo viên đang thực hiện theo lộ trình: nam 62 tuổi; nữ 60 tuổi nên số năm công tác của giáo viên được kéo dài thêm. Chế độ cho giáo viên ngày càng được quan tâm, thầy cô đủ sức khỏe thì sẽ công tác đến lúc đủ tuổi nghỉ hưu.
Thứ hai: những năm qua, ngành Giáo dục đang thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu mới về cơ cấu giáo viên. Chương trình mới hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời tăng cường tính tích hợp ở một số môn học.
Vì thế, một số môn học độc lập trước đây như: Hóa học, Sinh học, Vật lý, Lịch sử, Địa lý đã được tích hợp thành 2 môn học mới. Một số môn học, như: Tin học, Công nghệ, Ngữ văn 9 cũng bị giảm số tiết so với các chương trình trước.
Từ đó, các nhà trường có sự điều chỉnh, phân công nhân sự những phân môn thừa sang phân môn thiếu và cân bằng định mức tiết dạy của giáo viên nên không còn thừa thiếu cục bộ như trước đây.
Thứ ba: trước thềm năm học 2026 – 2027, cả nước đã thực hiện sắp xếp, sáp nhập trường học làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng ở cấp mầm non và phổ thông.
Việc sắp xếp lại mạng lưới trường học là chủ trương nhằm sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ và nguồn lực đầu tư cho giáo dục. Tuy nhiên, quá trình này cũng tạo ra những tác động trực tiếp đến công tác tuyển dụng.
Khi các trường được sắp xếp, sáp nhập, quy mô trường tăng lên nhưng số lượng đầu mối quản lý giảm xuống. Một số vị trí cán bộ quản lý có thể dôi dư; cơ cấu tổ chuyên môn cũng thay đổi.
Hàng chục ngàn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không còn đảm nhận chức vụ, trong đó còn nhiều người trở về giảng dạy cũng đã bổ sung một lượng nhân lực lớn cho ngành giáo dục.
Đồng thời, việc điều chuyển, bố trí lại giáo viên giữa các trường, phân hiệu, điểm trường cũng làm thay đổi nhu cầu tuyển mới ở từng địa bàn.
Nếu trước đây một địa phương có nhiều trường nhỏ thì mỗi trường đều có nhu cầu nhất định về giáo viên. Sau sáp nhập, số lượng lớp học và học sinh có thể không thay đổi nhiều nhưng cách bố trí nhân sự lại thay đổi đáng kể.
Giáo viên ở phân hiệu, điểm trường này thừa, có thể bố trí, phân công ở những phân hiệu, điểm trường khác vì đã là người của một trường nên việc phân công thuộc quyền của hiệu trưởng. Vì vậy, bài toán nhân lực của các trường học từ năm học 2026 – 2027 này sẽ giảm thiểu tình trạng thừa - thiếu cục bộ.
Chính vì thế, sinh viên sư phạm ra trường những năm gần đây – dù chất lượng đầu vào cao, được đào tạo bài bản, đầy đủ chứng chỉ, thậm chí có nhiều người trên chuẩn nhưng đang phải cạnh tranh gay gắt trong quá trình thi tuyển viên chức.
Với việc thực hiện sắp xếp lại các cơ sở giáo dục ngay trước thềm năm học 2026 – 2027 càng cho thấy nhu cầu nhân lực những năm học tới đây sẽ hạn chế đi. Vì vậy, để đậu vào các trường đại học sư phạm hiện nay đã khó nhưng kỳ thi tuyển dụng viên chức khi ra trường cũng vô cùng cạnh tranh và khó khăn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.