Theo Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, mục tiêu đến năm 2030 là đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư, gồm 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư tham gia các khâu sản xuất, đóng gói.
Để đáp ứng nhu cầu nhân lực lớn trong thời gian ngắn, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ cơ sở đào tạo, tập trung vào đầu tư phòng thí nghiệm, thiết bị, phát triển đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia và hỗ trợ học bổng, chi phí học tập.
Những chính sách này tạo động lực cho các cơ sở giáo dục mở ngành, xây dựng chương trình và tăng quy mô đào tạo vi mạch, bán dẫn. Trong đó, các trường đại học được kỳ vọng phát huy thế mạnh đào tạo thực hành, giúp người học nhanh chóng đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.
Theo đó, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng là một trong những cơ sở đào tạo tại miền Trung chú trọng phát triển nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn và các lĩnh vực kỹ thuật liên quan.
Quy mô đào tạo lĩnh vực bán dẫn tăng nhanh qua từng năm
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu - Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho biết, trong mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 của Việt Nam, nhà trường cũng đặt mục tiêu riêng và nhìn chung tiến độ tuyển sinh, đào tạo đang đi đúng với lộ trình.
Năm 2025, số lượng thí sinh trúng tuyển chuyên ngành Vi điện tử - Thiết kế vi mạch (thuộc ngành Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông) là 64 sinh viên; 62 sinh viên nhập học và quy mô đào tạo (bao gồm số sinh viên ngành gần chuyển sang) là 127 sinh viên.
Năm 2026, số lượng thí sinh trúng tuyển chuyên ngành Vi điện tử - Thiết kế vi mạch và chương trình tiên tiến Việt-Mỹ ngành Điện tử viễn thông tổng là 111 sinh viên. Trong đó, số lượng sinh viên đã xác nhận nhập học trên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo là 109 sinh viên. Quy mô đào tạo lĩnh vực này tại trường tính đến thời điểm hiện tại là 477 sinh viên.
Tuy nhiên, trước khi triển khai các ngành đào tạo chuyên sâu, nhà trường đã có nền tảng đào tạo trong lĩnh vực điện tử, trong đó có các nội dung liên quan đến vi mạch bán dẫn. Tính riêng các ngành chuyên sâu và ngành đúng, nhà trường đặt mục tiêu đến năm 2030 cung cấp khoảng 2.000-2.500 kỹ sư. Nếu tính thêm các ngành gần như Tự động hóa, Cơ điện tử - những lĩnh vực có sinh viên sau tốt nghiệp chuyển sang làm việc trong ngành vi mạch bán dẫn, con số này có thể đạt khoảng 2.500-3.000 kỹ sư.
Tuy vậy, trong quá trình đào tạo nhân lực bán dẫn, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng vẫn gặp một số khó khăn và mong muốn nhận được sự hỗ trợ từ các bên liên quan.
“Thứ nhất, về cơ sở vật chất, hệ thống phòng thực hành, thí nghiệm phục vụ đào tạo của các ngành điện tử hiện chưa đáp ứng được yêu cầu đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Các đề án nâng cấp, đầu tư phòng thực hành, thí nghiệm chưa được triển khai cụ thể, do đó cần có cơ chế phân bổ kinh phí nhanh chóng, kịp thời cho các cơ sở đào tạo.
Thứ hai, về nhu cầu nhân lực, thông tin tuyển dụng từ doanh nghiệp hiện chưa thực sự rõ ràng khiến các trường khó xác định quy mô và định hướng đào tạo phù hợp. Trong khi chương trình đào tạo hiện chủ yếu tập trung vào thiết kế, mục tiêu đào tạo 35.000 kỹ sư làm việc ở các khâu sản xuất, đóng gói vẫn chưa được cụ thể hóa về vị trí việc làm và yêu cầu năng lực. Nếu có thông tin rõ hơn từ doanh nghiệp, các trường sẽ thuận lợi hơn trong việc xây dựng chương trình đào tạo.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích và đẩy nhanh việc các nhà máy, doanh nghiệp sản xuất hỗ trợ, tài trợ thiết bị được sử dụng thực tế trong các công đoạn sản xuất, đóng gói cho cơ sở đào tạo, qua đó giúp sinh viên được tiếp cận với công nghệ và môi trường làm việc thực tế”, Phó Giáo sư Nguyễn Hữu Hiếu cho hay.
Ngoài ra, thông qua các hoạt động tham vấn và hợp tác, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng nhận thấy nhu cầu nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn trong thời gian tới sẽ tập trung ở nhiều nhóm vị trí như thiết kế vi mạch số, thiết kế tương tự và tín hiệu hỗn hợp, kiểm chứng thiết kế, thiết kế vật lý,...
Doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến số lượng kỹ sư mà ngày càng chú trọng hơn đến mức độ sẵn sàng nghề nghiệp, năng lực sử dụng công cụ chuyên dụng, ngoại ngữ, khả năng làm việc theo dự án và khả năng thích ứng với quy trình công nghiệp.
Những tín hiệu về nhu cầu nhân lực cũng được thể hiện thông qua việc các doanh nghiệp chủ động tham gia vào hoạt động đào tạo của nhà trường. Trường đã và đang hợp tác với các doanh nghiệp, tổ chức và chuyên gia để tham vấn chương trình, tổ chức khóa đào tạo chuyên môn, hỗ trợ phát triển kỹ năng và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Đây là cơ sở quan trọng để nhà trường điều chỉnh nội dung đào tạo theo sát nhu cầu của thị trường lao động.
Mặc dù vậy, Phó Giáo sư Nguyễn Hữu Hiếu cho rằng không nên chuyển trực tiếp các dự báo nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp thành chỉ tiêu tuyển sinh hoặc xem đó là cam kết chắc chắn về việc làm. Thị trường bán dẫn chịu tác động của chu kỳ công nghệ, tình hình đầu tư và biến động kinh tế trong nước cũng như quốc tế. Vì vậy, nhà trường lựa chọn tiếp cận vấn đề theo hướng thận trọng. Theo đó, phát triển quy mô đào tạo gắn với chất lượng, thường xuyên cập nhật nhu cầu doanh nghiệp và trang bị cho sinh viên nền tảng đủ rộng để có thể làm việc không chỉ trong thiết kế vi mạch mà còn trong các lĩnh vực điện tử, hệ thống nhúng, FPGA/SoC và các ngành công nghệ có liên quan.
Khai thác tối đa nguồn lực sẵn có, mở rộng hợp tác cùng doanh nghiệp
Để đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực bán dẫn, việc bảo đảm nguồn lực về cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, trang thiết bị và đội ngũ là yếu tố quan trọng. Thời gian qua, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng đã nhận được sự hỗ trợ từ Nhà nước, đồng thời chủ động đầu tư và huy động nguồn lực từ doanh nghiệp cho hoạt động này.
“Để triển khai đào tạo nhân lực bán dẫn, nhà trường đã được phê duyệt đào tạo 1 chương trình tài năng ngành Điện tử - Viễn thông và 2 ngành/chuyên ngành về Vi mạch bán dẫn, trong đó sinh viên theo học được hưởng chính sách học bổng. Đây là những hỗ trợ rất thiết thực từ Nhà nước, lôi kéo nhiều học sinh giỏi đăng ký học các ngành kỹ thuật trọng điểm.
Đáng chú ý, nhà trường là một trong 18 cơ sở giáo dục đại học được lựa chọn để đầu tư phòng thực hành, thí nghiệm vi mạch bán dẫn, với dự kiến 20 tỷ đồng được phê duyệt trong năm nay nhằm nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ đào tạo và nghiên cứu.
Ngoài ra, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cũng chủ động đầu tư và huy động sự đồng hành của doanh nghiệp. Từ năm 2024, nhà trường đã sử dụng nguồn kinh phí tự có và vận động nguồn lực xã hội hóa để đưa vào hoạt động Phòng thực hành thiết kế vi mạch tại Khoa Điện tử và Trí tuệ nhân tạo, với tổng kinh phí gần 700 triệu đồng. Phòng thực hành đồng thời được tài trợ 40 công cụ phần mềm bản quyền chuyên dụng của Công ty Cadence (Mỹ) với đầy đủ các tính năng, có giá trị thương mại từ vài trăm nghìn đến vài triệu đô la Mỹ mỗi năm nếu tính theo mức giá dành cho doanh nghiệp.
Hiện trường đang tích cực phối hợp với một đối tác Hàn Quốc để xây dựng phòng thực hành thực tế ảo, giúp sinh viên tiếp cận và hình dung rõ hơn về quy trình chế tạo bán dẫn. Đồng thời, nhà trường cũng làm việc với một doanh nghiệp sản xuất vi mạch lớn để tiếp nhận thiết bị sử dụng trong dây chuyền kiểm thử vi mạch công nghiệp, với giá trị ước tính vài trăm nghìn đô la Mỹ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đã hỗ trợ nhà trường khoảng 80 bộ kit phục vụ các học phần thiết kế vi mạch khả trình, trị giá hơn 100 triệu đồng.
Bên cạnh hoạt động đào tạo chính khóa, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng đã và đang tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp, tổ chức và chuyên gia trong và ngoài nước như Marvell Technology, FPT Semiconductor, Ideas2Silicon cùng nhiều đối tác khác để tổ chức các khóa đào tạo và hoạt động chuyên môn cho sinh viên. Sự kết hợp giữa chương trình đào tạo của nhà trường, hệ thống phòng thí nghiệm chuyên dụng và sự đồng hành của doanh nghiệp giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận các công cụ, quy trình và yêu cầu thực tế của ngành công nghiệp vi mạch”, Phó Giáo sư Nguyễn Hữu Hiếu thông tin.
Từ thực tế khai thác các nguồn lực đã được đầu tư, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho rằng hiệu quả không nên chỉ nhìn vào quy mô cơ sở vật chất hay mức độ sử dụng thiết bị, mà cần được đánh giá dựa trên những giá trị thực tế mà các nguồn lực này mang lại cho quá trình đào tạo và phát triển năng lực của sinh viên.
Theo thầy Hiếu, đào tạo nhân lực vi mạch bán dẫn đòi hỏi một chuỗi kiến thức liên tục, từ kiến thức nền tảng, cơ sở ngành đến chuyên ngành và chuyên ngành chuyên sâu. Vì vậy, nhà trường xác định hiệu quả đầu tư không chỉ được đánh giá qua số lượng thiết bị hay thời gian sử dụng phòng thí nghiệm, mà quan trọng hơn là mức độ các nguồn lực này được tích hợp vào toàn bộ quá trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển năng lực thực hành của người học.
Hiện nay, Khoa Điện tử và Trí tuệ nhân tạo, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng được trang bị hệ thống phòng thí nghiệm điện tử từ cơ bản đến chuyên sâu, phục vụ việc hình thành kiến thức và kỹ năng thiết kế vi mạch cho sinh viên. Các chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng tăng cường thực hành; hầu hết học phần cơ sở ngành và chuyên ngành đều có nội dung thí nghiệm, thực hành hoặc học tập dựa trên dự án - PBL (Project-Based Learning) đi kèm.
Thông thường, một học phần lý thuyết có khối lượng 3 tín chỉ được kết hợp với học phần thí nghiệm 1 tín chỉ, tương đương khoảng 30 giờ dạy và học tại phòng thí nghiệm. Nhờ đó, sinh viên có điều kiện kiểm chứng kiến thức lý thuyết, làm quen với quy trình thiết kế, công cụ kỹ thuật và phương pháp giải quyết các bài toán thực tế.
Sau mỗi nhóm học phần có liên quan, sinh viên tiếp tục thực hiện học phần học tập dựa trên dự án (PBL) với khối lượng 3 tín chỉ. Thông qua việc làm việc theo nhóm để xây dựng và triển khai dự án, sinh viên có cơ hội kết nối kiến thức từ nhiều học phần, đồng thời rèn luyện năng lực thực hành, tư duy thiết kế, kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.
Các học phần PBL, đồ án chuyên ngành và đồ án tốt nghiệp cũng được triển khai thường xuyên tại hệ thống phòng thí nghiệm, qua đó góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư và chuyển hóa thành các sản phẩm, mô hình, kết quả học tập cụ thể.
Đồng thời, hệ thống phòng thí nghiệm được khai thác phục vụ giảng dạy các học phần về thiết kế vi mạch, hỗ trợ sinh viên thực hiện các dự án, đồ án và từng bước tham gia nghiên cứu chuyên sâu. Riêng Phòng thực hành thiết kế vi mạch hiện được vận hành thông qua hệ thống kết nối trực tuyến gần như 24/7. Hiện có khoảng 15 sinh viên đang thường xuyên sử dụng phòng thực hành này để thực hiện các đề tài môn học hoặc chuẩn bị cho các cuộc thi thiết kế vi mạch cấp quốc gia.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều cơ sở giáo dục tham gia đào tạo và quy mô tuyển sinh nhân lực vi mạch bán dẫn tăng nhanh, bài toán đầu ra đang trở thành vấn đề được quan tâm.
Phó Giáo sư Nguyễn Hữu Hiếu cho biết, chỉ khoảng 2-3 năm nữa, những lứa sinh viên đầu tiên được đào tạo chuyên sâu về vi mạch bán dẫn sẽ tốt nghiệp. Nếu nhu cầu tuyển dụng không theo kịp nguồn cung, điều này có thể tạo ra tác động không nhỏ đến tâm lý của sinh viên, phụ huynh và xã hội.
Với mục tiêu bảo đảm sinh viên tốt nghiệp có năng lực thuộc nhóm dẫn đầu tại Việt Nam, nhà trường luôn chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, tiếng Anh cũng được tăng cường trong chương trình đào tạo để sinh viên có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cũng đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các đối tác tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc), qua đó mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên, không chỉ trong nước mà còn tại thị trường lao động quốc tế.