Đào tạo nhân lực chất lượng cao đang được xác định là một trong những yếu tố then chốt để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn. Theo mục tiêu đặt ra đến năm 2030, Việt Nam sẽ đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ lĩnh vực này, gồm 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư làm việc trong các công đoạn sản xuất, đóng gói.
Để đáp ứng nhu cầu nhân lực lớn, nhiều chính sách hỗ trợ đã được triển khai nhằm nâng cao năng lực đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học, từ đầu tư phòng thí nghiệm, trang thiết bị, phát triển đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia đến hỗ trợ học bổng và kinh phí đào tạo.
Đến nay, đào tạo nhân lực bán dẫn đang có những chuyển biến đáng chú ý khi ngày càng nhiều trường đại học mở ngành, chuyên ngành liên quan, đồng thời mở rộng quy mô tuyển sinh và tăng cường đầu tư cho lĩnh vực được xác định là một trong những ngành công nghệ chiến lược của Việt Nam.
HUTECH xây nền tảng đào tạo nhân lực bán dẫn quy mô lớn
Là một trong những cơ sở giáo dục đại học đào tạo công nghệ, kỹ thuật, Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (HUTECH) mở rộng các lĩnh vực đào tạo liên quan đến vi mạch - bán dẫn.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Hồ Đắc Lộc - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong những năm qua, HUTECH đã chủ động phát triển các chương trình đào tạo thuộc nhóm công nghệ, kỹ thuật có liên quan đến vi mạch - bán dẫn. Cùng với việc cập nhật chương trình đào tạo, nhà trường chú trọng phát triển đội ngũ giảng viên, đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, trang thiết bị, tăng cường hoạt động nghiên cứu và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp.
Theo thầy Lộc, đây là những yếu tố quan trọng giúp HUTECH hình thành nền tảng đào tạo với quy mô tương đối lớn, đồng thời tạo cơ sở để nhà trường tiếp tục xây dựng các định hướng đào tạo chuyên sâu về vi mạch - bán dẫn trong thời gian tới.
Về quy mô đào tạo, năm 2025, tổng chỉ tiêu tuyển sinh của nhóm ngành công nghệ, kỹ thuật có liên quan đến vi mạch - bán dẫn tại HUTECH là 1.600 sinh viên, tỷ lệ nhập học đạt 92% chỉ tiêu. Năm 2026, tổng chỉ tiêu của nhóm ngành này tăng lên 1.780 sinh viên, cho thấy nhà trường đang từng bước mở rộng quy mô đào tạo các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật gắn với nhu cầu nhân lực của ngành công nghiệp bán dẫn
“Hiện HUTECH có hơn 6.000 sinh viên đang theo học các ngành công nghệ, kỹ thuật có liên quan đến vi mạch - bán dẫn. Với quy mô này, nhà trường có nền tảng nguồn người học tương đối lớn để tiếp tục phát triển các định hướng đào tạo chuyên sâu, qua đó từng bước cung cấp nhân lực cho thị trường”, thầy Lộc thông tin.
Chia sẻ về định hướng đến năm 2030, Giáo sư Hồ Đắc Lộc cho biết HUTECH sẽ phát triển đào tạo chuyên sâu theo nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với năng lực đào tạo thực tế của nhà trường. Quy mô nhân lực cung cấp cho thị trường sẽ được xác định trên cơ sở nhu cầu tuyển dụng, số sinh viên lựa chọn các định hướng chuyên sâu và kết quả đào tạo hằng năm. Qua đó, HUTECH hướng tới đóng góp nguồn nhân lực vào mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam đến năm 2030.
Xây hệ sinh thái thực hành, nghiên cứu cho sinh viên công nghệ
Về nguồn lực đầu tư cho đào tạo nhân lực vi mạch - bán dẫn, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Hồ Đắc Lộc cho biết HUTECH là trường đại học tư thục thực hiện cơ chế tự chủ, do đó nguồn lực dành cho đào tạo và nghiên cứu chủ yếu do nhà trường chủ động cân đối, bố trí. Nguồn lực từ doanh nghiệp và các đối tác được huy động theo hướng bổ trợ, tập trung vào công nghệ, chuyên gia, chuyển giao tri thức và tạo môi trường thực tiễn cho người học.
Trong nhiều năm qua, HUTECH đã đầu tư hệ thống phòng thực hành, thí nghiệm phục vụ khối ngành kỹ thuật - công nghệ theo hướng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu đào tạo và nghiên cứu. Nhà trường hiện có hơn 700 máy tính chuyên dụng phục vụ học tập, nghiên cứu; các phòng thí nghiệm về điện tử - viễn thông, vi điều khiển, tự động hóa, robot, SCADA; xưởng cơ khí - CNC cùng nhiều hệ thống, thiết bị thực hành chuyên ngành khác.
Đáng chú ý, HUTECH đã phát triển Trung tâm Thiết kế vi mạch - bán dẫn và vật liệu mới, đồng thời trang bị các công cụ thiết kế, mô phỏng và thiết bị thực hành chuyên dụng phục vụ đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực này.
Theo thầy Lộc, hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị và phần mềm không chỉ được đầu tư để đáp ứng yêu cầu về hạ tầng đào tạo mà còn được khai thác trực tiếp trong quá trình học tập, thực hành, làm đồ án, triển khai dự án và nghiên cứu của sinh viên, giảng viên.
Theo chương trình đào tạo, 100% sinh viên được tham gia các nội dung thực hành, thí nghiệm phù hợp với chuyên môn. Nhờ đó, các phòng thí nghiệm, hệ thống thiết bị và phần mềm chuyên dụng được đưa vào khai thác thường xuyên, giúp người học có điều kiện gắn kiến thức lý thuyết với thực hành và từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp.
Đánh giá về hiệu quả đầu tư, lãnh đạo Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng không nên chỉ nhìn nhận ở số lượng thiết bị hay mức độ khai thác cơ sở vật chất, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nguồn lực này thành kết quả đào tạo và nghiên cứu. Điều đó được thể hiện qua năng lực thực hành của sinh viên, chất lượng các đồ án, dự án, hoạt động nghiên cứu cũng như những sản phẩm có khả năng ứng dụng trong thực tế.
“Đây cũng là cơ sở để HUTECH tiếp tục rà soát nhu cầu, đánh giá hiệu quả khai thác và từng bước bổ sung, nâng cấp hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ đào tạo nhân lực vi mạch - bán dẫn trong những năm tới”, thầy Lộc cho hay.
Gắn đào tạo với doanh nghiệp, chủ động nguồn nhân lực cho ngành bán dẫn
Cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo và đầu tư cơ sở vật chất, việc cập nhật nhu cầu nhân lực từ thị trường được Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh xác định là yếu tố quan trọng để bảo đảm chương trình đào tạo bám sát thực tiễn. Trong lĩnh vực vi mạch - bán dẫn, yêu cầu về nhân lực có sự thay đổi nhanh theo công nghệ và nhu cầu tuyển dụng, đòi hỏi các cơ sở đào tạo không chỉ xây dựng chương trình phù hợp mà còn phải thường xuyên cập nhật nội dung đào tạo, kỹ năng thực hành và định hướng nghề nghiệp cho người học.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Hồ Đắc Lộc, nhu cầu nhân lực vi mạch - bán dẫn được HUTECH thường xuyên cập nhật thông qua quá trình hợp tác, trao đổi với doanh nghiệp. Nhà trường tập trung nắm bắt các vị trí doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp đối với từng nhóm vị trí. Đây là nguồn thông tin quan trọng để nhà trường rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo, nội dung thực hành và định hướng chuyên sâu. Qua đó tăng khả năng đáp ứng yêu cầu thực tế của thị trường lao động.
Từ thực tiễn triển khai, thầy Lộc cho rằng đào tạo nhân lực vi mạch - bán dẫn hiện vẫn đặt ra một số yêu cầu lớn đối với các cơ sở giáo dục, trong đó có việc phát triển đội ngũ có chuyên môn sâu, duy trì và cập nhật thường xuyên hệ thống hạ tầng, thiết bị công nghệ.
Để đáp ứng những yêu cầu này, thầy Lộc kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện định hướng, tiêu chuẩn đào tạo và tạo cơ chế thuận lợi để các cơ sở giáo dục phát huy tính chủ động, thế mạnh và năng lực đầu tư của mình. Cùng với đó, việc chia sẻ, khai thác chung hạ tầng nghiên cứu; tăng cường sự tham gia của chuyên gia từ doanh nghiệp; mở rộng hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cũng là những giải pháp cần được thúc đẩy.
Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, việc kết nối và khai thác hiệu quả các nguồn lực sẽ giúp các cơ sở đào tạo hạn chế đầu tư trùng lặp, tăng khả năng tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời tạo thêm cơ hội để sinh viên được học tập, thực hành trong môi trường gần với yêu cầu của doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả đào tạo và từng bước hình thành nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng các công đoạn khác nhau trong chuỗi giá trị bán dẫn.
Trong giai đoạn 3 - 5 năm tới, HUTECH định hướng điều chỉnh quy mô đào tạo linh hoạt trên cơ sở nhu cầu nhân lực của thị trường, đồng thời cân đối với năng lực đào tạo và yêu cầu chuyên môn của ngành. Nhà trường không xác định quy mô nhân lực theo một con số cố định trong bối cảnh công nghệ vi mạch - bán dẫn đang phát triển nhanh, mà sẽ thường xuyên cập nhật nhu cầu tuyển dụng và xu hướng công nghệ để chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp.
“Cách tiếp cận này giúp nhà trường từng bước chuẩn bị nguồn nhân lực theo từng giai đoạn phát triển của thị trường, đồng thời bảo đảm quy mô đào tạo đi cùng chất lượng và khả năng đáp ứng thực tế. Qua đó, nhà trường hướng tới đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu phát triển nguồn nhân lực bán dẫn của Việt Nam, trong đó có mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư vào năm 2030”, thầy Lộc nhấn mạnh.