Tại Phụ lục I kèm theo Nghị định 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm viên chức nêu rõ, tổ trưởng chuyên môn và tương đương, tổ phó chuyên môn và tương đương được xếp vào danh mục vị trí việc làm viên chức quản lý.
Có ý kiến cho rằng, khi hai vị trí này đã được xác định là vị trí việc làm viên chức quản lý thì việc bổ nhiệm chức danh phải thực hiện theo quy trình bổ nhiệm viên chức quản lý gồm nhiều bước như đối với hiệu trưởng, hiệu phó.
Người viết là giáo viên kiêm nhiệm tổ trưởng chuyên môn tại một trường phổ thông xin có đôi điều cùng trao đổi thêm về vấn đề này.
Có nên áp dụng quy trình bốn bước dành cho tổ trưởng, tổ phó chuyên môn?
Điều 31 Nghị định số 259/2026/NĐ-CP quy định thực hiện quy trình bổ nhiệm đối với nguồn nhân sự tại chỗ gồm 4 bước như sau (lược trích):
a) Bước 1: Hội nghị tập thể lãnh đạo
Rà soát cơ cấu, tiêu chuẩn, điều kiện, nguồn quy hoạch và kết quả đánh giá nhân sự; lập danh sách người đủ điều kiện và bỏ phiếu định hướng giới thiệu. Người có số phiếu cao nhất trên 50% được chọn; nếu không có thì chọn những người đạt từ 30% trở lên để tiếp tục. Kết quả được lập biên bản và công bố tại hội nghị.
b) Bước 2: Hội nghị tập thể lãnh đạo mở rộng
Thảo luận kết quả giới thiệu ở bước 1 và bỏ phiếu kín giới thiệu nhân sự trong danh sách đã được lựa chọn. Người đạt số phiếu cao nhất trên 50% được chọn; nếu không có thì chọn các nhân sự đạt từ 30% trở lên để tiếp tục. Kết quả kiểm phiếu được công bố tại hội nghị.
c) Bước 3: Hội nghị cán bộ chủ chốt
Thông báo danh sách nhân sự từ bước 2; cung cấp thông tin về lý lịch, quá trình công tác, nhận xét, đánh giá và dự kiến phân công. Hội nghị bỏ phiếu kín giới thiệu nhân sự; người có số phiếu cao nhất trên 50% số người được triệu tập có mặt được lựa chọn. Nếu không có người đạt trên 50% thì dừng quy trình và báo cáo cấp có thẩm quyền. Kết quả kiểm phiếu không công bố tại hội nghị.
d) Bước 4: Hội nghị tập thể lãnh đạo
Xem xét toàn bộ kết quả lấy phiếu ở các bước trước, các ý kiến nhận xét, đánh giá và những vấn đề phát sinh liên quan đến nhân sự; sau đó bỏ phiếu kín biểu quyết nhân sự để bổ nhiệm. Người đạt số phiếu cao nhất trên 50% được lựa chọn bổ nhiệm. Kết quả kiểm phiếu được công bố tại hội nghị, sau đó người đứng đầu ra quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định bổ nhiệm.
Có thể nhận thấy, quy trình được thực hiện qua nhiều bước, với sự tham gia của các thành phần khác nhau, nhằm bảo đảm việc lựa chọn nhân sự được xem xét thận trọng, dân chủ và khách quan. Qua từng bước lấy ý kiến, giới thiệu và biểu quyết, nhân sự được sàng lọc, đánh giá kỹ lưỡng trước khi quyết định bổ nhiệm.
Như thế, quy trình này có ý nghĩa đối với những chức danh quản lý có phạm vi trách nhiệm lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của cả đơn vị đó là hiệu trưởng và hiệu phó.
Nếu áp dụng đầy đủ quy trình này đối với việc bổ nhiệm mọi tổ trưởng, tổ phó chuyên môn thì có thể phát sinh nhiều khó khăn về thời gian, tổ chức hội nghị và nguồn lực, nhất là ở các đơn vị có nhiều tổ chuyên môn.
Vì vậy, cần cân nhắc mức độ cần thiết và tính phù hợp của quy trình, tránh áp dụng quá phức tạp đối với những chức danh quản lý ở cấp tổ chuyên môn.
Bổ nhiệm tổ trưởng chuyên môn cần đặt trong quy định của Điều lệ trường học
Trước hết, cần nhìn nhận tổ trưởng, tổ phó chuyên môn từ đặc điểm thực tế của tổ chức nhà trường phổ thông. Tổ chuyên môn là bộ phận chuyên môn trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, được thành lập để tổ chức, triển khai và thực hiện các nhiệm vụ giáo dục.
Theo Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học, tổ chuyên môn được tổ chức trong nhà trường và có tổ trưởng, tổ phó theo quy định.
Hiện nay, hiệu trưởng là người có thẩm quyền bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn vào đầu năm học mới và trực tiếp quản lý, chỉ đạo các vị trí này.
Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT cho thấy thẩm quyền lựa chọn và bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó đã được xác định rõ. Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý toàn diện hoạt động của nhà trường nên cần có quyền chủ động lựa chọn những giáo viên phù hợp để điều hành hoạt động chuyên môn của từng tổ chuyên môn cho từng năm học.
Hơn nữa, tổ trưởng chuyên môn về bản chất trước hết vẫn là một giáo viên. Người được giao nhiệm vụ vừa thực hiện công tác giảng dạy, vừa tổ chức hoạt động chuyên môn trong phạm vi một tổ. Tổ trưởng không quản lý toàn bộ nhân sự, tài chính, tài sản hay hoạt động của nhà trường như hiệu trưởng và cũng không có phạm vi quyền hạn như một cấp quản lý độc lập.
Vì vậy, Nghị định 232/2026/NĐ-CP đưa tổ trưởng, tổ phó chuyên môn vào danh mục vị trí việc làm viên chức quản lý cần được hiểu trong bối cảnh đặc thù của từng ngành, từng đơn vị. Xếp một vị trí vào nhóm vị trí việc làm viên chức quản lý không đồng nghĩa với việc mọi chức danh trong nhóm đó phải áp dụng theo một quy trình bổ nhiệm giống nhau.
Theo người viết, cần bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn theo Điều lệ trường học vì một số lý do chính như sau:
Thứ nhất, một trường học có thể có rất nhiều tổ trưởng và tổ phó. Những trường quy mô lớn có trên 10 tổ chuyên môn, tổ văn phòng. Nếu mỗi lần thay đổi một tổ trưởng hay tổ phó đều phải tổ chức đầy đủ quy trình qua bốn bước hội nghị thì nhà trường có thể phải dành rất nhiều thời gian cho thủ tục nhân sự.
Công việc chính của trường phổ thông là dạy học và giáo dục học sinh. Một quy trình nhân sự quá phức tạp đối với các vị trí kiêm nhiệm có thể tạo thêm áp lực hành chính, trong khi hiệu quả quản lý chưa chắc tương xứng với thời gian và nguồn lực bỏ ra.
Thứ hai, nhân sự tổ trưởng, tổ phó có thể thay đổi khá thường xuyên. Giáo viên có thể được điều động, chuyển công tác, nghỉ việc hoặc nghỉ theo chế độ. Có người được phân công nhiệm vụ khác, có người không còn phù hợp với yêu cầu thực tế của tổ chuyên môn.
Trong những trường hợp như vậy, hiệu trưởng cần chủ động kiện toàn nhân sự để bảo đảm hoạt động chuyên môn không bị gián đoạn. Nếu mỗi sự thay đổi đều phải thực hiện một quy trình kéo dài qua nhiều hội nghị thì việc bố trí người thay thế kịp thời sẽ gặp khó khăn.
Thứ ba, thực tế công tác cho thấy không phải giáo viên nào được giao nhiệm vụ tổ trưởng cũng có thể hoàn thành tốt vai trò của mình. Có người giỏi chuyên môn nhưng khả năng tổ chức hoạt động tập thể chưa phù hợp, có người sau một thời gian đảm nhiệm không còn đáp ứng yêu cầu mới của tổ chuyên môn.
Trong những trường hợp đó, nhà trường cần có cơ chế linh hoạt để đánh giá và thay đổi nhân sự. Việc hiệu trưởng xem xét lại sự phù hợp của tổ trưởng theo tình hình thực tế sẽ giúp hoạt động chuyên môn vận hành hiệu quả hơn.
Cần biết thêm, việc quy hoạch hiệu trưởng, hiệu phó hoàn toàn khác với chức danh tổ trưởng, tổ phó chuyên môn.
Việc quy hoạch hiệu trưởng, hiệu phó phải được thực hiện theo Hướng dẫn 45-HD/BTCTW ban hành ngày 21/11/2025, quy định chi tiết một số nội dung của Quy định 377-QĐ/TW về phân cấp quản lý cán bộ; quy hoạch, bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử;... đối với cán bộ.
Theo đó, nhân sự phải cơ bản đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện của chức danh bổ nhiệm hoặc giới thiệu ứng cử tại thời điểm xem xét, phê duyệt quy hoạch. Cụ thể là các quy định về trình độ chuyên môn; trình độ lý luận chính trị; điều kiện kinh qua lãnh đạo, quản lý cấp dưới,...
Nhìn chung, Điều lệ trường học đã quy định rõ thẩm quyền bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó của hiệu trưởng. Vì vậy, cần có hướng dẫn thống nhất, phù hợp với Luật Viên chức nhưng không nên áp dụng máy móc quy trình bổ nhiệm hiệu trưởng, hiệu phó cho các vị trí này.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.