Năm học 2026-2027 bắt đầu sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy và mạng lưới trường học, ngành Giáo dục đứng trước yêu cầu vừa ổn định hoạt động dạy học, vừa nâng cao chất lượng giáo dục. Đây cũng là năm học đặt ra nhiều nhiệm vụ mới về đội ngũ, cơ sở vật chất, quản lý và bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh ở các địa bàn khác nhau.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Đàm Thị Trung Thu - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng cho biết, ngành giáo dục địa phương này đã chủ động rà soát các điều kiện về đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đồng thời xây dựng phương án tổ chức dạy học phù hợp sau sắp xếp.
"Trong bối cảnh ngành Giáo dục vừa thực hiện sắp xếp lại mạng lưới trường lớp và tổ chức bộ máy, Sở Giáo dục và Đào tạo xác định nhiệm vụ trước hết là bảo đảm các điều kiện để các cơ sở giáo dục hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học, không để việc sắp xếp ảnh hưởng đến quyền lợi và việc học tập của học sinh", bà Thu nhấn mạnh.
Theo đó, về đội ngũ, Sở đã rà soát, bố trí lại cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên gắn với quy mô trường lớp sau sắp xếp; ưu tiên bảo đảm giáo viên cho các môn học còn thiếu, các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhất là đối với các đơn vị có sự thay đổi về mô hình tổ chức.
Về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, ngành Giáo dục Cao Bằng đã chỉ đạo rà soát toàn diện các trường học, phòng học, công trình phụ trợ, thiết bị dạy học; tập trung sửa chữa, bổ sung những hạng mục thiết yếu, sắp xếp và điều chuyển cơ sở vật chất, trang thiết bị sau khi tổ chức lại mạng lưới, bảo đảm khai thác hiệu quả, tránh lãng phí. Đặc biệt, Cao Bằng tập trung hoàn thiện các điều kiện để 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đi vào hoạt động từ năm học này.
Cùng với đó, Sở đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục chuẩn bị đầy đủ kế hoạch giáo dục, sách giáo khoa, học liệu, công tác tuyển sinh, tổ chức ăn ở, sinh hoạt đối với học sinh nội trú, bán trú; rà soát các đối tượng học sinh có hoàn cảnh khó khăn để thực hiện kịp thời các chính sách hỗ trợ.
Mục tiêu xuyên suốt là ổn định để phát triển, sắp xếp nhưng không làm gián đoạn hoạt động giáo dục; đồng thời bảo đảm mọi học sinh, dù ở trung tâm hay vùng sâu, vùng xa, biên giới, đều có điều kiện học tập an toàn, thuận lợi và được tiếp cận giáo dục có chất lượng.
Sắp xếp mạng lưới trường học theo đặc thù từng địa bàn
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng, sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới các cơ sở giáo dục, hệ thống trường học trên địa bàn tỉnh có những thay đổi khá rõ nét.
Trước hết, mạng lưới trường học được rà soát, điều chỉnh theo hướng tinh gọn đầu mối, khắc phục tình trạng quy mô trường, lớp nhỏ, phân tán; đồng thời bảo đảm phù hợp hơn với đặc điểm dân cư, điều kiện địa hình và nhu cầu học tập của từng địa bàn.
"Việc sắp xếp được thực hiện theo nguyên tắc không cơ học, không chạy theo mục tiêu giảm số lượng trường, mà phải bảo đảm quyền lợi của học sinh, nhà giáo và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục. Sau sắp xếp, mô hình trường phổ thông có nhiều cấp học, việc tổ chức lại các điểm trường và lớp học được tính toán phù hợp hơn với quy mô học sinh và điều kiện đi lại", bà Thu nhấn mạnh.
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng, cùng với thay đổi về mạng lưới trường, lớp là sự thay đổi về cách bố trí đội ngũ và sử dụng cơ sở vật chất. Việc sắp xếp trường lớp tạo điều kiện để rà soát, điều hòa giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên giữa các cơ sở; đồng thời hạn chế tình trạng nơi thừa, nơi thiếu, sử dụng cơ sở vật chất chưa hiệu quả.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, sau sắp xếp, mạng lưới giáo dục của Cao Bằng chuyển từ tư duy "mỗi địa bàn có một trường" sang "tổ chức trường học phù hợp với quy mô dân cư, điều kiện địa bàn và yêu cầu nâng cao chất lượng". Đây là sự thay đổi cả về số lượng đầu mối, quy mô trường lớp, tổ chức điểm trường và phân bổ nguồn lực; trong đó nguyên tắc xuyên suốt là tinh gọn nhưng không làm ảnh hưởng đến quyền được học tập của học sinh, đặc biệt là học sinh vùng cao, vùng sâu, vùng xa.
Việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học tác động trực tiếp đến quy mô trường, lớp, số lượng học sinh ở từng cơ sở và cách thức tổ chức dạy học, nhưng mục tiêu không phải đơn thuần là giảm số lượng trường mà là tổ chức lại để sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục.
"Đối với Cao Bằng, không áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả các địa phương. Đặc thù địa hình miền núi, dân cư phân tán, giao thông ở nhiều khu vực còn khó khăn khiến việc sắp xếp phải tính đến khoảng cách từ nhà đến trường, điều kiện đi lại và đặc biệt là khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh vùng cao, vùng sâu, vùng xa.
Sau sắp xếp, việc tổ chức dạy học cũng có điều kiện để đổi mới và nâng cao chất lượng. Khi quy mô trường, lớp được tổ chức hợp lý hơn, nhà trường có điều kiện bố trí giáo viên theo môn học, tổ chức các hoạt động giáo dục, hoạt động trải nghiệm, giáo dục hướng nghiệp và sử dụng phòng học bộ môn, thiết bị dạy học hiệu quả hơn. Việc sắp xếp cũng tạo điều kiện để điều hòa đội ngũ giáo viên giữa các trường, từng bước khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.
Sắp xếp mạng lưới trường lớp làm thay đổi quy mô của từng cơ sở giáo dục và phân bố lại học sinh giữa các trường, nhưng mục tiêu cuối cùng là tạo ra mạng lưới trường học hợp lý hơn, lớp học ổn định hơn, sử dụng đội ngũ và cơ sở vật chất hiệu quả hơn. Với những địa bàn khó khăn, tỉnh sẽ không chạy theo mục tiêu giảm trường, giảm điểm trường bằng mọi giá mà phải đặt quyền lợi và điều kiện học tập của học sinh lên hàng đầu", bà lý giải.
Đối với các cơ sở giáo dục được sắp xếp, sáp nhập hoặc tổ chức lại, Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng xác định việc bố trí, điều chuyển đội ngũ phải được thực hiện đồng bộ với phương án sắp xếp trường, lớp, lấy nhu cầu thực tế của từng cơ sở giáo dục làm căn cứ, với mục tiêu không để việc sắp xếp bộ máy làm gián đoạn hoạt động dạy học.
Thứ nhất, đối với cán bộ quản lý, Sở phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan rà soát lại toàn bộ đội ngũ quản lý của các trường sau sáp nhập, căn cứ vào quy mô trường, số lớp, số học sinh và yêu cầu vị trí việc làm để bố trí phù hợp.
Nguyên tắc là mỗi trường phải có bộ máy quản lý đủ để hoạt động, nhưng không duy trì số lượng cán bộ quản lý vượt quá nhu cầu sau sắp xếp. Những cán bộ quản lý dôi dư do sáp nhập được xem xét bố trí vào các vị trí phù hợp khác theo năng lực, trình độ, kinh nghiệm và quy định hiện hành.
Thứ hai, đối với giáo viên, đây là nội dung được Sở đặc biệt quan tâm. Sau khi xác định lại quy mô trường, lớp và số học sinh, ngành Giáo dục rà soát nhu cầu giáo viên theo từng môn học, từng cấp học, từng địa bàn, từ đó điều hòa, bố trí lại đội ngũ giữa các trường. Nơi thừa giáo viên sẽ xem xét điều chuyển đến nơi còn thiếu; đồng thời ưu tiên bố trí giáo viên cho những trường mới thành lập, trường có quy mô học sinh tăng và những địa bàn khó khăn.
"Điểm quan trọng là không chỉ tính tổng số giáo viên mà phải tính thiếu, thừa theo từng môn học và từng vị trí việc làm. Có thể một địa phương không thiếu giáo viên về tổng số nhưng vẫn thiếu giáo viên ở một số môn học hoặc giáo viên tại những địa bàn khó khăn", bà Thu chia sẻ.
Thứ ba, đối với nhân viên trường học, Sở phối hợp với các địa phương rà soát lại vị trí việc làm, khối lượng công việc và quy mô của từng cơ sở sau sắp xếp để bố trí phù hợp; hạn chế tình trạng một trường có quá nhiều nhân viên trong khi trường khác lại thiếu, đồng thời bảo đảm các vị trí thiết yếu phục vụ công tác quản lý, nuôi dưỡng, chăm sóc học sinh và vận hành trường học.
Nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng thực chất, bền vững
Về cơ sở vật chất, phòng học, phòng chức năng và thiết bị dạy học tại các trường sau sắp xếp, bà Đàm Thị Trung Thu cho biết, về cơ bản, việc sắp xếp trường lớp làm giảm quy mô đầu mối quản lý, do vậy cơ sở vật chất, phòng học, phòng chức năng và thiết bị dạy học tại các cơ sở phần lớn không xáo động, học sinh vẫn học tại các trường hiện tại.
Chỉ thực hiện sắp xếp cơ sở vật chất đối với các điểm trường đã xuống cấp để đưa học sinh về trường chính để học sinh được học tập trong môi trường học tập đầy đủ hơn. Ủy ban nhân dân các xã, phường đã chỉ đạo kiểm kê, điều chuyển toàn bộ thiết bị dạy học, bàn ghế từ các điểm trường về trường chính. Đồng thời, việc khánh thành và đưa 11 trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới với cơ sở vật chất khang trang hiện đại góp phần giúp các em học sinh tại tỉnh được học tập trong điều kiện hạ tầng đầy đủ.
Đối với những cơ sở có quy mô học sinh tăng, Sở đã yêu cầu các trường thực hiện theo định mức sĩ số lớp học theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (không quá 35 học sinh/lớp đối với tiểu học và không quá 45 học sinh/lớp đối với trung học cơ sở và trung học phổ thông) để đảm bảo chất lượng giảng dạy. Về cơ bản không có trường hợp quá tải.
Về đội ngũ giáo viên, nhu cầu giáo viên không được xác định theo số giáo viên hiện có của trường mà được tính toán từ số lớp, số tiết học theo chương trình, định mức giáo viên và cơ cấu môn học.
Đối với những cơ sở có quy mô học sinh tăng, Sở sẽ rà soát đồng bộ từng môn học, từng cấp học để xác định nơi thừa, nơi thiếu; từ đó thực hiện điều tiết, bố trí, điều động, biệt phái giáo viên giữa các cơ sở giáo dục trong phạm vi phù hợp. Đối với những môn còn thiếu giáo viên hoặc những vị trí không thể điều tiết từ nguồn hiện có, sẽ thực hiện hợp đồng theo quy định hiện hành.
Về số phòng học, hiện nay các cơ sở giáo dục có đầy đủ phòng học, tuy nhiên một số phòng học đã xuống cấp và cần sửa chữa, xây mới. Số phòng học bộ môn, phòng đa năng hiện chưa đáp ứng đủ, dự kiến trong thời gian tới khi ngân sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục giai đoạn 2026 - 2030 được phân bổ về tỉnh, Sở tiếp tục tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh thực hiện đầu tư, nâng cấp, xây mới các phòng học và hạ tầng tại các cơ sở giáo dục để đáp ứng nhu cầu học tập và giảng dạy.
Chia sẻ về mục tiêu của ngành Giáo dục Cao Bằng trong năm học 2026-2027, bà Đàm Thị Trung Thu cho biết, ngành xác định mục tiêu xuyên suốt là ổn định để phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng thực chất, bền vững và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.
Trong đó, tập trung nâng cao chất lượng dạy và học, phát triển toàn diện học sinh; từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện và chất lượng giáo dục giữa các địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.
"Việc sắp xếp mạng lưới trường học được xác định không đơn thuần là giảm số lượng trường hay đầu mối quản lý, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các nguồn lực để phục vụ giáo dục tốt hơn. Qua sắp xếp, chúng tôi kỳ vọng bộ máy quản lý tinh gọn, hiệu quả hơn; đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên được bố trí hợp lý hơn, từng bước khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ; cơ sở vật chất, trang thiết bị được điều phối và khai thác hiệu quả hơn, hạn chế phân tán nguồn lực.
Quan trọng nhất, những thay đổi đó phải được chuyển hóa thành chất lượng dạy học và điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh. Thước đo cuối cùng của việc sắp xếp không phải là giảm được bao nhiêu đầu mối, mà là nhà trường hoạt động hiệu quả hơn, giáo viên có điều kiện phát huy tốt hơn năng lực và mỗi học sinh được học tập trong môi trường ngày càng tốt hơn, dù các em ở bất kỳ địa bàn nào", Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng chia sẻ thêm.