Nhiều phụ huynh mỗi sáng gửi con đến trường với niềm tin trọn vẹn rằng các con không chỉ được học chữ, mà còn được chăm sóc chu đáo từ giấc ngủ đến bữa ăn. Tuy nhiên, theo ghi nhận của phóng viên, phía sau những khay cơm ấy lại đang tồn tại một thực tế đáng quan ngại. Bởi lẽ, tại nhiều công ty cung cấp suất ăn bán trú cho trường học, quy trình tuyển dụng đầu bếp, nhân viên phục vụ bếp ăn tại nhiều nơi đang bị buông lỏng.
Không riêng gì tại bếp ăn bán trú mà với bất cứ một bếp ăn nào cũng đòi hỏi sự am hiểu khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm, dinh dưỡng học đường và quy trình chế biến. Để đảm bảo yêu cầu này, trước hết, đội ngũ nhân viên phục vụ trong các bếp ăn cần được đào tạo bài bản qua trường lớp và được cấp chứng chỉ hành nghề.
Thế nhưng những mẩu tin tuyển dụng "không yêu cầu bằng cấp", "không cần kinh nghiệm", "vào làm ngay", "không qua đào tạo" dễ dàng tạo cơ hội việc làm cho một bộ phận lao động phổ thông, nhưng vô tình lại là hạt mầm gieo rắc hệ lụy cho sức khỏe và sự phát triển của rất nhiều học sinh.
Muôn kiểu quảng bá thu hút lao động phổ thông làm việc trong bếp ăn trường học
Chỉ cần gõ từ khóa tìm kiếm “tuyển dụng nhân viên bếp ăn trường học" trên các mạng xã hội hay trang việc làm, không khó để bắt gặp vô số lời mời chào hấp dẫn với yêu cầu rất dễ dàng như: “không yêu cầu bằng cấp, chỉ cần nhanh nhẹn”, “phỏng vấn xong đi làm ngay”…
Ngay cả ở các vị trí yêu cầu bằng cấp, mức tiêu chuẩn cũng rất khiêm tốn, có nơi chỉ yêu cầu "có bằng cấp 3" (trung học phổ thông) cho vị trí phụ bếp, hoặc "ưu tiên có bằng trung cấp nấu ăn" với đầu bếp chứ không nêu đây là một yêu cầu bắt buộc.
Ngoài ra phần các thông tin tuyển dụng cũng nhấn mạnh việc người lao động có thể "đi làm ngay" mà không nêu lên việc người được tuyển dụng phải qua các kiểm tra, sát hạch tay nghề trước khi chính thức làm việc trong bếp. Các thông tin tuyển dụng có cả tuyển trực tiếp cho bếp ăn của trường hoặc là của các công ty chuyên cung cấp suất ăn sẵn cho các trường học.
Qua đó cho thấy, trước nhu cầu rất lớn trong khi nguồn nhân lực còn hạn chế, tiêu chuẩn tuyển dụng trên thực tế được hạ thấp đến mức tối đa. Dưới những bài viết là hàng loạt bình luận để hỏi thêm về yêu cầu kinh nghiệm, bằng cấp. Theo ghi nhận, nhiều người có nhu cầu ứng tuyển vị trí đứng bếp hoặc phụ bếp đa phần giới thiệu bản thân là những lao động tự do, người chỉ mới làm nội trợ gia đình muốn chuyển sang, hoặc những công nhân tranh thủ làm thêm mà chưa từng qua bất kỳ lớp đào tạo bài bản nào về kỹ năng nấu ăn tập thể.
Theo tìm hiểu thông báo tuyển dụng công khai, mức thu nhập và chế độ chi trả thông qua các thông báo tuyển dụng cũng nêu rõ và chủ yếu phân hoá theo các vị trí việc làm tại bếp. Đơn cử, với vị trí bếp chính, mức lương được thông báo dao động phổ biến từ 8 - 15 triệu đồng/tháng.
Còn với vị trí phụ bếp, cấp dưỡng, tạp vụ thì thu nhập thấp hơn đáng kể, dao động từ 6,8 - 8 triệu đồng/tháng hoặc tính theo ngày từ 320.000 - 330.000 đồng/ngày. Tại một số trường, nếu nhận ở lại để nấu thêm bữa xế cho học sinh được cộng thêm khoảng 90.000 đồng/ngày.
Đối với chế độ phúc lợi, trong các thông báo tuyển dụng, đa phần các nơi cam kết có đóng Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, nghỉ thứ Bảy và Chủ Nhật, hỗ trợ ăn trưa. Đáng chú ý, một số đơn vị tuyển dụng còn nói sẽ hỗ trợ 50% lương cơ bản trong 3 tháng hè hoặc cho hưởng lương cả kỳ nghỉ hè/đông.
Thời gian làm việc cũng được tính theo ca, thường bắt đầu rất sớm để chuẩn bị bữa sáng/trưa cho học sinh, phổ biến từ 5 giờ sáng đến 14 giờ chiều. Lịch làm việc cố định từ thứ Hai đến thứ Sáu và được nghỉ trọn vẹn 2 ngày cuối tuần và các ngày lễ Tết.
Nhà tuyển dụng khẳng định không quan trọng bằng cấp, kinh nghiệm càng nhiều mức lương càng cao
Để có thêm thông tin về việc tuyển dụng, người viết đã theo chân một người có nhu cầu tìm việc phụ bếp trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo thông tin tuyển dụng được đăng tải, người viết đã gọi điện đến số điện thoại đường dây nóng 098x.xxx.788 được nhà tuyển dụng để lại.
Khi gọi điện, một phụ nữ nghe máy và hỏi dồn dập người viết những câu hỏi mang tính thủ tục như đã từng làm ở đâu chưa, bao nhiêu tuổi và có bản thân có mắc các bệnh lý lây nhiễm hay bệnh ngoài da hay không.
Sau khi trả lời những câu hỏi đó, người viết đề cập bản thân chỉ mới có bằng trung học phổ thông mà không có bằng cấp chuyên môn hoặc chứng chỉ nấu ăn thì liệu có cơ hội được nhận vào làm hay không? Về việc này phía đơn vị tuyển dụng nói rằng, có bằng cấp, chứng chỉ thì tốt còn không có “cũng không sao”.
Phía đơn vị tuyển dụng cũng nhấn mạnh thêm rằng, công việc làm bếp ăn trường học thì các món ăn đa phần là giống nhau, lặp lại theo chu kỳ của khẩu phần ăn, chủ yếu là cần nhiều người chứ không đặt nặng yếu tố “tinh tuý”. Vì thế, cứ có kinh nghiệm làm bếp là lợi thế và khả năng được nhận vào làm rất cao. Người này cũng nói rằng, vì nhu cầu tuyển dụng đang nhiều nên người viết có thể giới thiệu người nhà vào làm cùng, chỉ cần sạch sẽ, nhanh nhẹn và chịu khó là được, còn kinh nghiệm thì có thể được đào tạo.
Để có thêm thông tin khác về việc tuyển dụng nhân viên trong các bếp ăn trường học, người viết tiếp tục gửi tin nhắn theo số zalo được nhà tuyển dụng của một công ty cung cấp suất ăn tại Hà Nội để lại trên hội nhóm.
Sau dòng tin nhắn: "Tôi cần tìm công việc phụ bếp, bên mình còn tuyển người nữa không?”, ngay lập tức tin nhắn của nhà tuyển dụng đã phản hồi lại.
Nhà tuyển dụng để lại tin nhắn hỏi: “Bạn có kinh nghiệm làm trong bếp ăn chưa? Đã từng làm việc tại bếp ăn trường học nào chưa? Năm nay bao nhiêu tuổi? Có mắc bệnh lý gì truyền nhiễm hay ngoài da không?”
Người viết nhắn tin phản hồi: “Tôi năm nay 35 tuổi, cơ thể hoàn toàn khoẻ mạnh và không mắc bệnh lý gì, tuy nhiên tôi chỉ mới tốt nghiệp trung học phổ thông, chưa từng qua trường lớp đào tạo nào về làm bếp cả, chỉ mới tham gia phụ bếp ở một số cửa hàng ăn nhỏ vỉa hè”.
“Tiêu chuẩn như vậy là được rồi, chưa có kinh nghiệm thì có thể đào tạo thêm. Tuy nhiên, nếu chỉ mới tốt nghiệp trung học phổ thông mà chưa có kinh nghiệm làm việc trong bếp ăn trường học thì mức lương khởi điểm sẽ thấp hơn so với người đã có kinh nghiệm vì chúng tôi phải khấu trừ chi phí đào tạo. Thời gian thử việc là 1 tháng, có thể đi làm luôn”, nhà tuyển dụng trả lời.
Người viết tiếp tục nhắn tin hỏi: “Thế để làm việc thì hồ sơ cần những gì? Có cần phải tham gia khoá đào tạo trước khi bắt đầu vào làm việc chính thức hay không?”
Nhà tuyển dụng cho biết: “Hồ sơ thì quan trọng phải có sơ yếu lý lịch, giấy khám sức khoẻ với thời hạn không quá 3 tháng. Khi tham gia vào làm việc tại bếp thì chúng tôi sẽ kết hợp và bố trí người đào tạo luôn cho bạn để rút ngắn thời gian thử việc. Nghĩa là bạn vẫn được làm việc tại bếp ăn như những nhân viên chính thức nhưng sẽ có người giám sát, kèm cặp”.
Người viết hỏi thêm: “Trong quá trình thử việc sẽ làm công việc gì? Sau khi hết thử việc làm chính thức thì làm gì?”
“Vì đa phần món ăn trong các bếp ăn phục vụ bữa ăn trường học nó sẽ thay đổi theo tuần tự, chu kỳ nên các công việc trong bếp ăn cũng sẽ theo thứ tự như nhau trong mỗi tuần. Vì thế bạn cũng sẽ rất nhanh để có thể quen với công việc.
Với nhân viên thử việc thì sẽ làm các công việc như nhặt rau, sơ chế thực phẩm sau đó là chia khay ăn, chia suất và khẩu phần ăn vào mỗi suất. Nói chung nó không quá vất vả nhưng yêu cầu cẩn thận và sạch sẽ”, nhà tuyển dụng phản hồi.
Cần chuẩn hóa nhân sự làm việc trong bếp ăn trường học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, đại diện đơn vị chuyên cung cấp suất ăn bán trú trường học tại thành phố Hồ Chí Minh là bà Nguyễn Thị Bạch Huệ - Giám đốc Công ty TNHH Thương Mại - Dịch vụ Ngọc Huệ cho rằng, những lo ngại của phụ huynh về chất lượng tuyển dụng nhân sự làm việc trong bếp ăn trường học hiện nay là có căn cứ.
Theo bà Huệ, lý do khiến các đơn vị tổ chức bếp ăn phục vụ ăn bán trú khó tuyển những lao động có bằng cấp chuyên môn đó chính là những người tốt nghiệp trình độ chuyên môn cao thường không mặn mà, vì khi họ làm trong môi trường bếp ăn trường học thì họ ít có cơ hội để sáng tạo những món ăn độc lạ, mang tính dấu ấn. Điều này một phần là bởi các món ăn phục vụ ăn bán trú có tính chu kỳ, lặp lại theo khẩu phần, không được phép sáng tạo hoặc nghiên cứu như khi làm trong các nhà hàng, khách sạn sang trọng.
Trên thực tế, khi tuyển lao động không có chuyên môn, bằng cấp và không qua trường lớp đào tạo chuyên nghiệp đôi khi sẽ dễ dẫn đến những hệ luỵ không mong muốn. Nhiều đơn vị hoạt động trong lĩnh vực cung cấp suất ăn nhiều lúc tuyển không được nhân lực như ý muốn nên đành phải tuyển với tiêu chí "đại trà".
“Nhân viên không được đào tạo thường thiếu kiến thức cơ bản về quy trình một chiều, bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ hay cách nhận biết nguyên liệu biến chất. Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu sơ chế hay chế biến cũng có thể dẫn đến hậu quả vô cùng nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, người làm bếp không có chuyên môn khó có thể xây dựng hoặc thực hiện đúng khẩu phần ăn cân đối dinh dưỡng theo từng độ tuổi phát triển của học sinh.
Đồng thời, khi thiếu đi sự huấn luyện chuyên nghiệp dẫn đến việc bỏ qua các quy tắc vệ sinh cá nhân bắt buộc như đeo khẩu trang, găng tay, hay tiệt trùng dụng cụ nấu nướng”, bà Huệ nhấn mạnh.
Qua đó, theo bà Huệ, bữa ăn học đường không chỉ đơn thuần là việc nấu chín thức ăn mà là một phần quan trọng của công tác y tế học đường. Do đó, việc xây dựng một quy trình giám sát tuyển dụng nghiêm ngặt là yêu cầu vô cùng cấp thiết hiện nay.
Giám đốc Công ty TNHH Thương Mại - Dịch vụ Ngọc Huệ cho rằng, việc chuẩn hóa tiêu chuẩn đầu vào như bắt buộc nhân sự làm việc tại bếp ăn phải có chứng chỉ sơ cấp nghề bếp hoặc đã qua các lớp tập huấn được chứng nhận về an toàn vệ sinh thực phẩm và dinh dưỡng học đường cần đưa vào là tiêu chuẩn bắt buộc.
“Bên cạnh đó, những hoạt động như kiểm tra sức khỏe định kỳ và hồ sơ để đảm bảo 100% nhân sự không mắc các bệnh truyền nhiễm và có lý lịch rõ ràng cũng cần yêu cầu cơ sở cung cấp suất ăn thực hiện thường xuyên. Các chỉ số phải liên thông đến nhà trường và phụ huynh để được giám sát.
Ngoài ra, cần thành lập ban giám sát đa bên, trong đó quy trình tuyển dụng và vận hành bếp ăn cần sự tham gia giám sát chặt chẽ từ Nhà trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh và đại diện cơ quan y tế địa phương”, bà Huệ cho hay.