Hiện nay, giáo viên được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến sẽ được đề nghị tặng danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở. Trong quy định về các danh hiệu thi đua, khen thưởng hiện hành thì sáng kiến vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc xét các danh hiệu thi đua, khen thưởng.
Đối với cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở do cấp xã/phường quản lý, sáng kiến phải được cấp xã/phường chấm và công nhận.
Sau sắp xếp mạng lưới trường học, đa số mỗi xã, phường chỉ còn một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở.
Tuy nhiên, sau sáp nhập nếu chỉ có một trường cùng cấp trên địa bàn thì sáng kiến của giáo viên sẽ do ai đánh giá, công nhận? Nếu giáo viên trong cùng trường chấm sáng kiến cho nhau, làm thế nào bảo đảm khách quan, công tâm? Đây là vấn đề cần được hướng dẫn rõ khi tổ chức lại công tác xét sáng kiến trong bối cảnh mới.
Theo Luật sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng, sáng kiến vẫn có vai trò quan trọng khi xét “Chiến sĩ thi đua cơ sở”
Với giáo viên, “Chiến sĩ thi đua cơ sở” là một trong những danh hiệu thi đua quan trọng. Đây không chỉ là sự ghi nhận thành tích của cá nhân trong một năm mà còn có ý nghĩa trong quá trình phấn đấu các danh hiệu thi đua cao hơn.
Luật đã sửa đổi quy định về tiêu chuẩn danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở đối với cá nhân tại Điều 23 Luật Thi đua khen thưởng 2022 áp dụng từ ngày 01/10/2026, cụ thể như sau:
- Được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
- Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có sáng kiến được cơ sở công nhận;
- Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;
- Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Theo đó, cá nhân có thể được tặng danh hiệu này nếu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; hoặc đạt “Lao động tiên tiến” và có sáng kiến được cơ sở công nhận; hoặc có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả; hoặc thuộc trường hợp có thành tích mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu.
Như vậy, sáng kiến không còn là con đường duy nhất để giáo viên đạt “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Tuy nhiên, sáng kiến vẫn giữ vai trò quan trọng, nhất là đối với những trường hợp đạt “Lao động tiên tiến” và sử dụng sáng kiến được cơ sở công nhận làm căn cứ xét danh hiệu.
Vì vậy, có thể nói chất lượng và tính khách quan của việc xét sáng kiến vẫn tác động trực tiếp đến con đường thi đua của một bộ phận giáo viên.
Sau sáp nhập, nếu mỗi xã, phường chỉ có một trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở thì sáng kiến do ai chấm?
Trước khi sắp xếp, một xã có thể có 2-3 trường cùng cấp học. Khi đó, việc tổ chức đánh giá sáng kiến có nhiều thuận lợi hơn.
Chẳng hạn, một xã có ba trường trung học cơ sở A, B và C. Khi giáo viên Trường trung học cơ sở A có sáng kiến, việc huy động cán bộ quản lý, giáo viên hoặc thành viên hội đồng ở các trường B, C tham gia đánh giá tạo ra khoảng cách nhất định giữa người viết và người chấm.
Nhưng nếu sau sắp xếp, cả ba trường trở thành một trường trung học cơ sở duy nhất, bài toán thay đổi.
Giả sử xã X chỉ còn Trường trung học cơ sở X. Toàn bộ giáo viên trung học cơ sở trên địa bàn đều tập trung về một trường.
Vậy sáng kiến của giáo viên Toán sẽ do ai đánh giá? Giáo viên Ngữ văn có thể đánh giá sâu một sáng kiến về phương pháp dạy học Toán? Giáo viên Toán có đủ chuyên môn để thẩm định sáng kiến về dạy học Ngữ văn? Giáo viên cùng tổ chuyên môn đánh giá sáng kiến của đồng nghiệp liệu có tránh được tâm lý nể nang?
Sáng kiến là sản phẩm chuyên môn, vì vậy người đánh giá trước hết phải phù hợp về chuyên môn. Ngay trong cùng cấp trung học cơ sở, một giáo viên môn Toán cũng không thể được coi là người có chuyên môn tương đương để đánh giá mọi sáng kiến về Ngữ văn, Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên hay Giáo dục thể chất.
Mà thực tế có chấm chéo môn thì cũng không đảm bảo khách quan vì cũng chung đơn vị trường.
Nếu xã có 1 trường mầm non, 1 trường tiểu học, 1 trường trung học cơ sở thì nếu chấm chéo các trường trong địa bàn xã cũng không khả thi, giáo viên mầm non không thể chấm sáng kiến của giáo viên trung học cơ sở và ngược lại.
Kiến nghị bỏ sáng kiến cấp xã, giao cấp tỉnh (Sở Giáo dục) trực tiếp chấm
Thực tế hiện nay, công việc của Phòng Văn hóa xã hội rất nhiều tuy nhiên nhiều nơi thiếu chuyên môn, nghiệp vụ, đa số nhờ các trường thực hiện. Do đó, để cấp xã chấm sáng kiến cũng thiếu khả thi vì số lượng sáng kiến lớn, chấm chéo trong trường hay giữa các trường với nhau đều không phù hợp.
Theo tôi, trong điều kiện sau sáp nhập, trong từng địa bàn nên chỉ còn sáng kiến cấp trường và sáng kiến cấp cơ sở giống như cấp trung học phổ thông hiện nay.
Một mô hình phù hợp hơn có thể là: Giáo viên → Hội đồng sáng kiến nhà trường → lựa chọn sáng kiến tiêu biểu → hội đồng chuyên môn cấp trên/cấp tỉnh đánh giá theo phạm vi, thẩm quyền.
Trường chịu trách nhiệm vòng đầu. Nhà trường vẫn là nơi tiếp nhận sáng kiến của giáo viên, kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ và tổ chức đánh giá theo thẩm quyền.
Hội đồng sáng kiến của trường phải có thành viên phù hợp với lĩnh vực sáng kiến. Khi thiếu chuyên môn, có thể mời người có chuyên môn phù hợp tham gia.
Có thể nghiên cứu phương án mỗi trường lựa chọn tối đa mỗi trường mỗi năm được chọn và gửi 5 sáng kiến tiêu biểu về cấp tỉnh công nhận.
Ví dụ, một trường trung học cơ sở có 70 giáo viên, nếu có 30 giáo viên đăng ký sáng kiến thì nhà trường vẫn tổ chức đánh giá theo quy định. Nhưng thay vì chuyển toàn bộ 30 hồ sơ lên cấp tỉnh, trường lựa chọn tối đa 5 sáng kiến tiêu biểu nhất.
Cách làm này có thể giúp giảm tải cho cấp trên nhưng vẫn tạo ra một vòng đánh giá độc lập hơn đối với những sáng kiến nổi bật.
Nếu lựa chọn phương án đưa sáng kiến cấp tỉnh về một đầu mối chuyên môn ở Sở Giáo dục và Đào tạo để đánh giá, đây có thể là hướng phù hợp nhằm tăng tính khoa học và khách quan trong quá trình thẩm định. Sở Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chuyên môn thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, đồng thời có chức năng hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ và đánh giá chất lượng giáo dục trên địa bàn. Vì vậy, việc huy động đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên viên và các nhà giáo có chuyên môn phù hợp tham gia hội đồng sẽ giúp sáng kiến được xem xét đúng đặc thù từng cấp học, môn học và lĩnh vực giáo dục.
Một phương án khác người viết đề xuất là nếu giữ lại sáng kiến cấp xã thì nên chấm theo cụm. Giáo viên trường A không chỉ được đánh giá bởi người trong trường A mà có thể tham gia đánh giá sáng kiến của trường B, C trong cùng cụm.
Sau sáp nhập, khi mô hình trường học được tổ chức theo hướng mỗi xã, phường có thể chỉ còn một trường ở từng cấp học, cách đánh giá sáng kiến giáo viên cũng cần được điều chỉnh để phù hợp thực tiễn. Trong bối cảnh sáng kiến vẫn là một trong những căn cứ quan trọng để xét danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, việc xây dựng một quy trình đánh giá theo nhiều tầng, kết hợp giữa nhà trường, đội ngũ chuyên môn cùng cấp và cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp hạn chế tình trạng nể nang, khép kín hoặc đánh giá thiếu thống nhất.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.