Trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học vừa qua, việc xây dựng chính sách phụ cấp chức vụ đối với cán bộ quản lý giáo dục (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn) là vấn đề cần được quan tâm đúng mức. Đây không chỉ là câu chuyện về thu nhập, mà còn liên quan trực tiếp đến sự công bằng trong ghi nhận trách nhiệm, khối lượng công việc và mức độ phức tạp của hoạt động quản lý nhà trường.
Ngày 18/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp chức vụ đối với cán bộ quản lý cơ sở giáo dục. Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo đề xuất xác định phụ cấp theo chức vụ và loại hình cơ sở giáo dục chứ không tiếp tục phụ thuộc vào hạng trường như trước đây.
Tuy nhiên, nếu chỉ căn cứ vào cấp học và chức danh mà chưa tính đầy đủ quy mô, số lượng phân hiệu, khoảng cách địa lý và mức độ phức tạp trong quản lý, chính sách phụ cấp có thể chưa phản ánh đúng thực tế công việc. Điều này dễ gây tâm tư cho đội ngũ quản lý ở nhiều trường học.
Quy mô trường học càng lớn, nhiều phân hiệu thì trách nhiệm quản lý càng nặng nề
Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập trường học, một số cơ sở giáo dục có thể có quy mô lớn hơn trước, nhiều lớp học, đông học sinh, đội ngũ giáo viên đông và địa bàn quản lý rộng hơn. Chẳng hạn, Trường Tiểu học Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) có 13 phân hiệu, với hơn 10.500 học sinh, 287 lớp và gần 600 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên.
Với quy mô như thế này, hiệu trưởng không chỉ quản lý hoạt động chuyên môn, tổ chức nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất tại trường chính mà còn phải theo dõi, điều hành các phân hiệu. Công tác kiểm tra, nắm bắt tình hình học sinh, bảo đảm an toàn trường học, duy trì nền nếp, phân công giáo viên và xử lý các tình huống phát sinh đều có thể phức tạp hơn khi địa bàn quản lý bị phân tán.
Vì vậy, nếu một hiệu trưởng quản lý trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu nhưng chỉ được hưởng cùng một mức phụ cấp với hiệu trưởng trường có quy mô nhỏ hơn, chính sách cần được xem xét trên phương diện tương quan giữa trách nhiệm thực tế và chế độ đãi ngộ. Vì thế, chính sách cần hướng đến chức danh giống nhau không đồng nghĩa với khối lượng công việc và mức độ phức tạp giống nhau.
Điều này cũng đồng nghĩa không nên đánh đồng phụ cấp chức vụ giữa các trường có điều kiện quản lý khác biệt với những trường có quy mô nhỏ và chỉ có 1 điểm trường.
Việc thống nhất mức phụ cấp có ưu điểm là dễ thực hiện, giảm thủ tục phân hạng, hạn chế tình trạng phải rà soát quy mô trường học thường xuyên để xác định hệ số. Tuy nhiên, nếu áp dụng một mức phụ cấp cứng nhắc cho tất cả các trường cùng cấp học, chính sách có thể chưa phản ánh được sự khác biệt về quy mô và điều kiện tổ chức.
Chẳng hạn, cùng là hiệu trưởng trường tiểu học hoặc một trường trung học cơ sở nhưng một trường có quy mô nhỏ, chỉ có 01 cơ sở, địa bàn quản lý tập trung. Một trường có hàng nghìn học sinh, thậm chí trên 10 ngàn học sinh, có nhiều phân hiệu, khoảng cách giữa các cơ sở xa, đội ngũ đông và hoạt động quản lý phân tán. Một trường chỉ có mấy trăm học sinh, có 01 điểm trường sẽ có nhiều khác biệt.
Cả hai trường đều có hiệu trưởng nhưng trách nhiệm điều hành, yêu cầu phối hợp và thời gian dành cho công tác quản lý có thể khác nhau đáng kể. Nếu chính sách chỉ ghi nhận chức danh mà chưa ghi nhận đầy đủ độ phức tạp của vị trí việc làm, sự bình đẳng về hệ số sẽ không đảm bảo công bằng về chế độ.
Đối với đội ngũ tổ trưởng cũng vậy, tổ trưởng trường có 01 điểm trường sẽ khác với tổ trưởng trường có nhiều phân hiệu.
Chẳng hạn, Trường Tiểu học Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) có 13 phân hiệu, với hơn 10.500 học sinh, 600 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên thì 5 khối tiểu học cũng chỉ được bố trí 5 tổ trưởng chuyên môn và thêm 01 tổ văn phòng. Bình quân mỗi tổ gần 100 người sẽ khó khăn hơn nhiều một số tổ chuyên môn chỉ có 3, 4 giáo viên (tổ Giáo dục công dân; Tin học) ở những trường có 01 điểm trường.
Những trường có nhiều phân hiệu, công tác quản lý không nên được hiểu đơn thuần là quản lý thêm một địa điểm. Mỗi phân hiệu có thể phát sinh những yêu cầu riêng về tổ chức dạy học, quản lý học sinh, cơ sở vật chất, an toàn trường học, phối hợp với phụ huynh và chính quyền địa phương. Điều này cho thấy cán bộ quản lý ở những trường có nhiều phân hiệu sẽ khó khăn và phức tạp hơn nhiều những trường chỉ có 01 điểm trường.
Phụ cấp chức vụ cần phản ánh trách nhiệm, không chỉ phản ánh chức danh
Theo dự thảo, đối với trường trung học phổ thông, hiệu trưởng được hưởng hệ số phụ cấp chức vụ 0,70; phó hiệu trưởng 0,55. Trường trung học cơ sở, hiệu trưởng hưởng 0,55; phó hiệu trưởng hưởng 0,45. Trường tiểu học, hiệu trưởng hưởng 0,50 và phó hiệu trưởng hưởng 0,40; đối với trường mầm non, hiệu trưởng hưởng 0,50 và phó hiệu trưởng hưởng 0,35.
Trường trung học phổ thông, tổ trưởng chuyên môn hưởng hệ số 0,25, tổ phó 0,15; ở trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, tổ trưởng hưởng 0,20, tổ phó 0,15. Đọc dự thảo, có lẽ nhiều người sẽ băn khoăn, tâm tư.
Theo quan điểm người viết bài, phụ cấp chức vụ cần được thiết kế theo hướng ghi nhận trách nhiệm của người giữ chức vụ quản lý. Do đó, việc xây dựng chính sách cần bảo đảm sự tương quan giữa chức danh, phạm vi trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Người viết bài đề xuất thiết kế phụ cấp theo các hướng sau:
Thứ nhất, cơ quan soạn thảo cần đánh giá tác động riêng đối với trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu sau sắp xếp. Việc đánh giá cần dựa trên thực tế vận hành, không chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc cấp học.
Thứ hai, nghiên cứu bổ sung cơ chế phụ cấp hoặc khoản phụ cấp trách nhiệm phù hợp đối với cán bộ quản lý giáo dục (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn) những trường có nhiều phân hiệu, quy mô lớn và địa bàn quản lý phức tạp.
Thứ ba, đối với phó hiệu trưởng được giao phụ trách phân hiệu, cần làm rõ trách nhiệm, quyền hạn và chế độ phụ cấp tương ứng. Không nên để tình trạng nhiệm vụ quản lý được mở rộng nhưng chính sách chưa thể hiện đầy đủ sự ghi nhận.
Thứ tư, việc điều chỉnh phụ cấp phải bảo đảm tính ổn định, minh bạch và không tạo ra gánh nặng hồ sơ, thủ tục cho cán bộ quản lý và nhà trường. Các tiêu chí nếu được áp dụng cần đơn giản, dễ xác định và có cơ chế rà soát hợp lý.
Thứ năm, cần tổ chức lấy ý kiến thực chất từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và đội ngũ nhà giáo đang công tác tại các trường có nhiều phân hiệu. Đây là những người trực tiếp hiểu rõ những khó khăn và yêu cầu quản lý sau sáp nhập.
Sắp xếp trường học là yêu cầu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tổ chức hoạt động giáo dục hợp lý và bảo đảm chất lượng phục vụ học sinh. Tuy nhiên, việc sắp xếp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi chính sách quản lý và chế độ đối với đội ngũ cán bộ quản lý được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế.
Một trường học lớn, nhiều phân hiệu không chỉ là sự cộng lại về số lượng học sinh, lớp học hay cơ sở vật chất. Đó còn là sự gia tăng về phạm vi điều hành, yêu cầu phối hợp, trách nhiệm tổ chức và những vấn đề phát sinh trong quản lý.
Vì vậy, theo quan điểm người viết bài, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách phụ cấp chức vụ theo hướng: công bằng về trách nhiệm, phù hợp với mức độ phức tạp của từng vị trí quản lý và không đánh đồng giữa các trường có quy mô lớn - nhỏ và có điều kiện hoạt động khác nhau.
Chính sách đúng không chỉ bảo đảm quyền lợi cho cán bộ quản lý, mà còn góp phần tạo động lực để họ thực hiện tốt nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.