Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục đặt ra nhiều yêu cầu đáng chú ý đối với các cơ sở giáo dục và đội ngũ nhà giáo.
Trong đó, yêu cầu “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, khắc phục bệnh thành tích, hình thức, giảm sổ sách, cuộc thi và công việc ngoài chuyên môn nhận được sự quan tâm của giáo viên trực tiếp đứng lớp.
Người viết là giáo viên xin có đôi điều chia sẻ về xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong giáo dục hiện nay.
Muốn dạy thật thì trước hết phải đánh giá thật
Chương trình hành động của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, đồng thời nhấn mạnh việc không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức.
Đáng chú ý, Bộ yêu cầu không giao cho nhà giáo những nhiệm vụ hành chính, công việc ngoài chuyên môn không đúng chức năng, nhiệm vụ và không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên.
Từ góc nhìn của người đứng lớp, người viết cho rằng đây là một yêu cầu rất đáng được quan tâm. Bởi trong thực tế, giáo viên nhiều khi phải đối diện với những chỉ tiêu về số lượng học sinh đạt mức giỏi, mức tốt, số học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi.
Có trường còn đặt ra những chỉ tiêu về học sinh giỏi, giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi. Nếu những chỉ tiêu ấy chỉ được sử dụng để theo dõi và khuyến khích thì không có gì đáng nói. Nhưng nếu chúng trở thành áp lực đối với từng giáo viên, việc đánh giá học sinh rất dễ bị chi phối bởi thành tích.
Giáo viên hiểu rõ mỗi lớp học đều có sự khác biệt về năng lực, hoàn cảnh và nhu cầu học tập của học sinh. Có em học tốt, có em yếu do mất kiến thức, có em thuộc diện hòa nhập cần được hỗ trợ riêng, cũng có em chưa ngoan, thiếu động lực học tập. Vì vậy, không thể dùng chỉ tiêu chung để đánh giá chất lượng học tập và sự tiến bộ của tất cả học sinh.
Nhiệm vụ của giáo viên là giảng dạy và giáo dục học sinh. Trong đó, dạy học sinh yếu, dạy học sinh thuộc diện hòa nhập và giáo dục học sinh chưa ngoan đều là những nhiệm vụ nặng nề, khó khăn.
Một tiết học có thể kết thúc sau 45 phút, nhưng quá trình giúp một học sinh yếu lấy lại kiến thức có khi kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Một lời nhắc nhở có thể chỉ mất vài phút, nhưng để một học sinh chưa ngoan thay đổi hành vi thì cần sự kiên trì của giáo viên và sự phối hợp của gia đình.
Nếu bị áp lực bởi tỷ lệ học sinh giỏi, giáo viên rất dễ dành sự quan tâm nhiều hơn cho nhóm học sinh có khả năng tạo ra thành tích. Trong khi đó, những học sinh yếu, nhóm yếu thế mới cần sự hỗ trợ nhiều nhất.
Chống “bệnh thành tích” phải bắt đầu từ việc giảm những hoạt động hình thức
Một nội dung đáng chú ý trong yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục thực chất là cắt giảm những công việc không cần thiết đối với giáo viên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 5922/BGDĐT-GDPT về cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục. Bộ yêu cầu các địa phương rà soát, cắt giảm những công việc làm giáo viên mất thời gian nhưng không phục vụ trực tiếp cho hoạt động chuyên môn.
Yêu cầu này cần được nhìn từ công việc thực tế của giáo viên. Một ngày làm việc của thầy cô không chỉ có những tiết đứng lớp. Giáo viên còn phải chuẩn bị bài, chấm và nhận xét bài làm, theo dõi học sinh, trao đổi với phụ huynh, sinh hoạt tổ chuyên môn và tự bồi dưỡng.
Quỹ thời gian dành cho những công việc ấy sẽ bị thu hẹp nếu giáo viên tiếp tục phải thực hiện nhiều nhiệm vụ hành chính hoặc hoạt động ngoài chuyên môn.
Một ví dụ khá rõ là việc huy động giáo viên làm những công việc như sơn tường, vẽ trang trí phòng học, trồng cây hoặc cải tạo cảnh quan trường lớp. Xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp là việc cần thiết, nhưng không nên mặc nhiên xem giáo viên là lực lượng thực hiện mọi công việc liên quan đến cơ sở vật chất.
Với những nhiệm vụ cần nhân lực chuyên trách, nhà trường cần bố trí đúng người, đúng việc để giáo viên có thể tập trung vào hoạt động dạy học.
Các phong trào, hội diễn, hội thi cũng cần được rà soát theo hướng tương tự. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi; khuyến khích giáo viên tự nguyện chia sẻ sáng kiến, thiết kế thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp và ứng dụng công nghệ phục vụ trực tiếp hoạt động chuyên môn.
Một cuộc thi có thể tạo ra sân chơi bổ ích cho học sinh. Một hoạt động tập thể cũng có thể góp phần xây dựng văn hóa nhà trường. Nhưng không phải hoạt động nào cũng cần huy động giáo viên tham gia bằng mọi giá.
Khi một phong trào không gắn với nhiệm vụ chuyên môn, lại được triển khai dày đặc, giáo viên sẽ phải dành thêm thời gian cho khâu chuẩn bị, tập luyện, tổ chức và hoàn thiện hồ sơ. Phần thời gian ấy cuối cùng vẫn lấy từ quỹ thời gian dành cho công việc chuyên môn.
Hội họp cũng cần được xem xét trên tinh thần thực chất. Cuộc họp cần thiết cho công tác quản lý và chuyên môn vẫn phải được tổ chức. Nhưng những cuộc họp có thể thay thế bằng trao đổi ngắn gọn, trực tuyến hoặc thông báo bằng văn bản thì nên được tinh giản.
Hồ sơ, sổ sách trùng lặp cũng là một vấn đề cần xử lý. Một thông tin đã được cập nhật trên hệ thống nhưng tiếp tục phải ghi lại ở nhiều biểu mẫu khác nhau sẽ làm tăng thời gian hành chính mà không làm cho công tác quản lý học sinh tốt hơn.
Cần khẳng định rằng, cắt giảm công việc ngoài chuyên môn không có nghĩa là giảm trách nhiệm của giáo viên. Ngược lại, giáo viên càng có thời gian cho chuyên môn thì trách nhiệm nghề nghiệp càng được thực hiện đầy đủ hơn.
Nhìn chung, muốn xây dựng một nền giáo dục trung thực và thực chất, trước hết cần để giáo viên được đánh giá đúng, được làm đúng chuyên môn và có thời gian dành cho học sinh.
Khi những chỉ tiêu hình thức, hồ sơ trùng lặp, hội họp và công việc ngoài chuyên môn được cắt giảm, thầy cô sẽ có thêm điều kiện để tập trung vào chất lượng dạy học và sự tiến bộ của từng học sinh.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.