Sáng 20/9, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổ chức phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn về việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành trong lĩnh vực giáo dục, những chính sách mới và các vấn đề được dư luận quan tâm.
Một trong những nội dung được các đại biểu đặt vấn đề là tình trạng thiếu giáo viên tại các địa phương, trong khi Luật Nhà giáo có hiệu lực từ năm 2026 đã tạo thêm công cụ để điều động, luân chuyển, thuyên chuyển giáo viên.
Cả nước còn thiếu hơn 104.500 giáo viên
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến tháng 6/2026, cả nước vẫn thiếu 104.516 giáo viên so với định mức, gồm 14.757 giáo viên mầm non, 30.949 giáo viên tiểu học, 42.357 giáo viên trung học cơ sở và 16.453 giáo viên trung học phổ thông. Số giáo viên còn thiếu tăng gần 2.000 người so với cuối năm học 2024-2025.
Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với Bộ Nội vụ đề xuất bổ sung 65.980 biên chế giáo viên giai đoạn 2022-2026. Tuy nhiên, đến ngày 31/5/2026, hơn 40.000 chỉ tiêu biên chế giáo viên đã được giao vẫn chưa được tuyển dụng.
Đặt vấn đề tại phiên giải trình, đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, cho biết sau sắp xếp, đội ngũ giáo viên đã cơ bản được cân đối và cả nước cũng đã cơ bản bảo đảm đủ giáo viên cho năm học mới.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ bài toán thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Theo đại biểu, Luật Nhà giáo có hiệu lực từ đầu năm 2026 đã trao cho ngành giáo dục các công cụ như điều động, luân chuyển, thuyên chuyển giáo viên để xử lý tình trạng này.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết từ khi Luật Nhà giáo đi vào cuộc sống, Bộ đã vận dụng các công cụ này ra sao, đã điều động, luân chuyển được khoảng bao nhiêu trường hợp trên thực tế; nếu việc triển khai còn chậm thì nút thắt lớn nhất nằm ở đâu và ngành dự kiến khi nào tháo gỡ.
Đại biểu cũng nêu nghịch lý tại các khu đô thị lớn, khu công nghiệp khi số lượng học sinh tăng nhanh, thiếu giáo viên trầm trọng, trong khi tại một số vùng nông thôn, số lượng học sinh giảm và có nơi giáo viên dư thừa. Tình trạng này thậm chí xảy ra trong cùng một tỉnh.
Bên cạnh đó, một số môn như Âm nhạc, Mỹ thuật, Tiếng Anh gặp khó khăn trong tuyển dụng. Tại các huyện miền núi, có trường hợp thông báo tuyển 7 giáo viên nhưng chỉ có một người đăng ký, buộc các nhà trường phải tự xoay sở bằng hình thức dạy học trực tuyến.
Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp đối với những giáo viên đã cắm bản tại vùng đặc biệt khó khăn nhiều năm, quá thời gian thuyên chuyển nhưng chưa thể trở về do những nơi thuận lợi không còn biên chế trống để tiếp nhận.
Bộ trưởng đề nghị tuyển dụng giáo viên tập trung
Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết thực tế không phải không có giáo viên. Khi thiếu giáo viên, các địa phương có thể bố trí giáo viên hợp đồng; đồng thời có nơi phải tăng sĩ số học sinh trong lớp. Theo Bộ trưởng, việc tăng sĩ số lớp có thể ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.
Bộ trưởng cho biết cả nước hiện còn khoảng hơn 46.000 chỉ tiêu biên chế chưa được tuyển dụng. Một số địa phương còn e ngại tuyển thêm do áp lực chung về tinh giản biên chế, trong khi giáo viên chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số viên chức.
Bên cạnh thiếu về số lượng, Bộ trưởng chỉ ra tình trạng mất cân đối giáo viên giữa các địa bàn, cấp học và môn học. Dân số thay đổi, học sinh tập trung về các khu vực đô thị, khu công nghiệp, trong khi việc điều chuyển giáo viên giữa các địa phương còn chậm.
Theo Bộ trưởng, Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, quy định giao Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo có thẩm quyền tuyển dụng, điều động, luân chuyển giáo viên là một nội dung quan trọng để xử lý tình trạng này.
Theo Bộ trưởng, một số địa phương tuyển dụng tập trung mang lại nhiều ưu điểm, khi tuyển dụng một lần theo các chỉ tiêu của các trường và giáo viên có thể đăng ký nhiều nguyện vọng.
Tuy nhiên, một số địa phương phân cấp về cho các xã, phường là chưa phù hợp với Nghị quyết số 248/2025/QH15. Bộ trưởng dẫn ví dụ, có địa phương có trên 100 xã, phường, nếu tổ chức tuyển dụng ở cấp này sẽ phải tổ chức trên 100 lần hội đồng, ra đề thi... trong khi số chỉ tiêu có hạn.
“Trường không tuyển dụng được, không có giáo viên, gây khó khăn, căng thẳng cho ngành, gây ra nhiều khó khăn, bất cập và không đảm bảo đủ nguồn giáo viên”, Bộ trưởng nói, đồng thời đề nghị các địa phương thực hiện đồng bộ, thống nhất tuyển dụng theo tiêu chuẩn chung.
Dự kiến ban hành định mức mới về giáo viên trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10 tới
Theo Bộ trưởng, qua việc sắp xếp lại trường lớp, khoảng 33.000 cán bộ quản lý đã được tinh giản, trong đó khoảng 22.000 người đã được bố trí chuyển sang làm giáo viên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến ban hành định mức mới về giáo viên trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10, căn cứ theo quy mô học sinh, vùng miền và việc dạy học 2 buổi/ngày.
Theo cách tính mới, căn cứ quy mô học sinh, sĩ số lớp, toàn quốc thiếu khoảng hơn 43.000 giáo viên. Bộ trưởng cho rằng con số này phù hợp với số giáo viên hiện nay đang hợp đồng, đồng thời phù hợp với số lượng biên chế được giao từ năm 2025 mà các địa phương chưa tuyển dụng hết.
Đối với tình trạng thiếu giáo viên các môn Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc và Mỹ thuật, Bộ đề xuất các giải pháp như ký hợp đồng với các nghệ nhân, huấn luyện viên; ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và luân chuyển giáo viên dạy liên trường.
Việc luân chuyển giáo viên linh hoạt giữa các trường trong cùng địa bàn, như từ 1 đến 2 năm, sẽ giúp thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các khu vực.
Đề xuất thu hẹp khoảng cách chất lượng trường công, đặt hàng trường tư để giảm áp lực tuyển sinh lớp 10
Cũng tại phiên giải trình, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đề cập áp lực tuyển sinh vào lớp 10 tại các đô thị lớn.
Theo Giáo sư Mai, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hằng năm tạo áp lực rất lớn do sự cạnh tranh cao, trong khi một số thành phố lớn còn thiếu trường trung học phổ thông công lập.
Vì vậy, Giáo sư Mai đề xuất thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường công lập, đồng thời nghiên cứu việc xây dựng thêm trường trung học phổ thông công lập. Về lâu dài, cần có quy hoạch để tăng trường công lập; trong ngắn hạn, có thể đầu tư cơ sở vật chất cho những trường trung học phổ thông có chất lượng chưa đồng đều.
Vì vậy, theo Giáo sư Mai, giải pháp là cần thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường. Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất nghiên cứu chỉ tổ chức thi tuyển đối với trường chuyên, trường tài năng; đồng thời quy hoạch, phân bố hợp lý đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, tránh phân hóa giữa các trường.
Về lâu dài, cần có quy hoạch để tăng trường công lập; trong ngắn hạn, cần đầu tư cơ sở vật chất cho những trường trung học phổ thông có chất lượng thấp hơn các trường khác.
“Hiện học sinh nếu không vào được trường công sẽ vào trường tư. Hệ thống trường tư có sẵn rồi, bây giờ xây thêm các trường trung học phổ thông công lập khác liệu có lãng phí hay không?”, Giáo sư Mai đặt vấn đề.
Vì vậy, một hướng khác được Giáo sư Mai đề xuất là Nhà nước có thể đặt hàng, mua các dịch vụ giáo dục hoặc hỗ trợ học phí cho học sinh học tại các trường tư. Tức là thay vì đặt mục tiêu mọi học sinh đều phải có chỗ học trong trường công, chính sách nên hướng tới rộng hơn là mọi học sinh có nhu cầu và phù hợp đều có cơ hội tiếp tục học tập trung học phổ thông với chi phí hợp lý.
Theo Giáo sư Mai, cách làm này phù hợp với định hướng “giáo dục công lập là trụ cột, giáo dục ngoài công lập là thành phần quan trọng cấu thành hệ thống giáo dục quốc dân” được nêu tại Nghị quyết 71-NQ/TW.
Về giáo dục đại học, Giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo khi thúc đẩy tăng quy mô đào tạo các ngành STEM cần đồng thời đặt ra các chỉ số về năng lực đào tạo của cơ sở giáo dục đại học.
Các chỉ số được đề xuất gồm năng lực đội ngũ, số lượng giảng viên có trình độ tiến sĩ, số lượng nghiên cứu sinh, học viên cao học và năng lực đào tạo sau đại học.
Theo Giáo sư Mai, việc xác định các chỉ số này nhằm bảo đảm quy mô sinh viên STEM tăng tương ứng với năng lực đào tạo và nghiên cứu của hệ thống.