Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục nhấn mạnh nhiều giải pháp và yêu cầu. Trong đó, Bộ yêu cầu các cơ sở giáo dục chấm dứt tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và hợp thức hóa kết quả học tập.
Đây là yêu cầu cần thiết để hoạt động dạy học và đánh giá học sinh trở về đúng giá trị thực. Từ thực tế giảng dạy, người viết là giáo viên cho rằng muốn khắc phục tình trạng này cần nhìn thẳng vào những nguyên nhân đang tác động đến việc đánh giá trong các nhà trường phổ thông.
Những con số và áp lực thành tích
Trong nhà trường, kết quả học tập của học sinh không chỉ gắn với từng em mà còn liên quan đến kết quả của lớp, tổ chuyên môn và nhà trường. Những con số về học sinh khá, giỏi, tỷ lệ lên lớp hay kết quả thi vì thế dễ trở thành những tiêu chí được quan tâm.
Khi các con số này được đặt nặng, điểm số có thể dần trở thành mục tiêu thay vì chỉ là công cụ phản ánh quá trình học tập. Giáo viên có thể không muốn nâng điểm, nhưng khi kết quả của lớp thấp hơn mặt bằng chung, thầy cô có thể phải giải trình.
Đáng chú ý, áp lực thành tích không phải lúc nào cũng đến từ một yêu cầu trực tiếp. Đôi khi, nó xuất phát từ cách nhìn về kết quả của lớp, của tổ chuyên môn hoặc của nhà trường, từ đó tạo nên tâm lý phải duy trì những "điểm số đẹp".
Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT cũng yêu cầu không giao chỉ tiêu áp đặt về tỷ lệ học sinh giỏi, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hay điểm số cho giáo viên. Đây là một trong những định hướng nhằm giảm áp lực thành tích và tạo điều kiện để việc đánh giá học sinh được thực chất hơn.
Khi điểm thấp trở thành điều khó xử
Một nguyên nhân khác đến từ tâm lý ngại điểm thấp. Trong thực tế giảng dạy, một điểm 4 hoặc 5 thường kéo theo những câu hỏi từ học sinh, phụ huynh và đôi khi cả nhà trường về mức độ phù hợp của đề kiểm tra, cách chấm và quá trình học tập của học sinh.
Trong khi đó, một điểm số cao thường tạo cảm giác thuận lợi hơn cho nhiều bên. Học sinh vui hơn, phụ huynh yên tâm hơn, còn kết quả chung của lớp cũng dễ tạo cảm giác tích cực. Chính sự khác biệt này có thể khiến giáo viên có tâm lý cân nhắc khi cho điểm thấp.
Từ góc độ chuyên môn, điểm thấp thực chất là một thông tin về mức độ đạt yêu cầu của học sinh. Một bài kiểm tra chưa đạt có thể cho thấy học sinh còn thiếu kiến thức, chưa thành thạo một kỹ năng hoặc chưa đáp ứng được yêu cầu của môn học.
Vì vậy, khi tâm lý ngại điểm thấp xuất hiện, giáo viên có thể chịu sức ép phải cân nhắc giữa việc đánh giá đúng kết quả và việc duy trì một bảng điểm cao. Đây là một trong những yếu tố có thể tác động đến sự trung thực của hoạt động đánh giá.
Kỳ vọng của gia đình đặt thêm sức nặng lên học bạ
Kỳ vọng của phụ huynh cũng là một nguyên nhân không thể bỏ qua. Là giáo viên, người viết hiểu rằng cha mẹ luôn mong muốn con có kết quả học tập tốt, nhưng trong một số trường hợp, điểm số và học bạ được quan tâm nhiều hơn quá trình học tập thực tế.
Có phụ huynh quan tâm đến điểm tổng kết, danh hiệu hoặc một bảng điểm đẹp; cũng có người lo rằng một vài điểm thấp sẽ ảnh hưởng đến cơ hội học tập tiếp theo của con. Khi những kỳ vọng của phụ huynh quá lớn, giáo viên có thể sẽ thêm áp lực trong quá trình đánh giá.
Mặt khác, phụ huynh thường nhìn thấy kết quả cuối cùng trên học bạ nhưng không trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình học tập của con ở trường. Vì thế, một bảng điểm đẹp đôi khi được xem là dấu hiệu rõ ràng của việc học tốt, trong khi sự tiến bộ của học sinh lại khó thể hiện đầy đủ qua những con số.
Khi gia đình quá coi trọng điểm số, mong muốn có kết quả cao có thể tác động đến học sinh và giáo viên. Học sinh muốn có điểm đẹp, phụ huynh muốn con đạt kết quả tốt, còn giáo viên phải cân nhắc nhiều hơn khi đưa ra đánh giá.
Học bạ gắn với cơ hội xét tuyển
Điểm học bạ ngày càng được học sinh và phụ huynh quan tâm vì có thể được sử dụng trong một số phương thức tuyển sinh đại học. Bên cạnh phương thức dựa vào kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông, một số cơ sở đào tạo sử dụng kết quả học tập trong phương thức xét tuyển riêng hoặc kết hợp với các tiêu chí khác.
Điểm học bạ vì thế ngày càng được quan tâm bởi nó có thể trở thành một phần trong hồ sơ xét tuyển đại học. Với những phương thức có sử dụng điểm học tập, kết quả cao có thể giúp thí sinh có thêm một cơ hội khi đăng ký vào đại học.
Khi điểm học bạ gắn với cơ hội phía trước, học sinh và phụ huynh sẽ có lý do để quan tâm nhiều hơn đến từng con điểm. Điều này khiến học sinh và phụ huynh càng quan tâm đến điểm số, đặc biệt ở những năm học có kết quả được sử dụng để xét tuyển đại học.
Khi điểm học bạ có thể góp phần tạo thêm cơ hội xét tuyển đại học, học sinh và phụ huynh càng quan tâm đến việc duy trì điểm số cao. Chính điều này có thể tạo ra tâm lý kỳ vọng điểm học bạ phải thật đẹp.
Khi chất lượng giáo dục được nhìn qua điểm số
Một nguyên nhân sâu xa khác nằm ở cách nhìn nhận chất lượng giáo dục. Điểm số là những con số cụ thể, dễ thống kê, dễ so sánh và dễ đưa vào báo cáo; trong khi sự tiến bộ về năng lực, thái độ học tập hay sự thay đổi của từng học sinh khó thể hiện đầy đủ bằng một con số.
Tuy nhiên, nếu nhà trường và xã hội quan tâm nhiều đến tỷ lệ học sinh khá, giỏi, điểm trung bình hay kết quả thi, điểm số sẽ dễ được coi trọng hơn những tiến bộ thực tế của học sinh. Khi đó, giáo viên cũng dễ chú ý đến việc cải thiện các con số thay vì chỉ tập trung vào quá trình học tập của từng em.
Trong quá trình dạy học, có những tiến bộ của học sinh không thể hiện đầy đủ qua điểm tổng kết. Một học sinh từ chỗ chưa biết cách trình bày bài văn đến khi có thể tự xây dựng một bài viết hoàn chỉnh đã có sự tiến bộ; một học sinh từng ngại phát biểu nhưng dần mạnh dạn trình bày suy nghĩ trước lớp cũng là một thay đổi đáng ghi nhận.
Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT vì thế không chỉ đặt vấn đề chấm dứt nâng điểm, làm đẹp học bạ mà còn hướng đến việc xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong giáo dục. Muốn vậy, cần nhìn nhận chất lượng giáo dục từ nhiều khía cạnh, thay vì chỉ dựa vào những bảng điểm đẹp.
Thay lời kết
Làm đẹp học bạ không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà có thể hình thành từ áp lực thành tích, tâm lý ngại điểm thấp, kỳ vọng của gia đình và việc điểm học bạ ngày càng gắn với những cơ hội học tập ở bậc đại học.
Muốn đánh giá thực chất, cần để điểm số trở về đúng vai trò là kết quả của quá trình học tập, không phải mục tiêu mà giáo viên và học sinh phải tìm cách duy trì bằng mọi giá.
Khi người dạy được đánh giá đúng, người học được nhìn nhận đúng và mỗi con điểm phản ánh đúng năng lực, học bạ sẽ tự nhiên có giá trị mà không cần phải “làm đẹp”.
Tài liệu tham khảo:
https://luatvietnam.vn/giao-duc/quyet-dinh-2758-qd-bgddt-2026-tang-cuong-ky-cuong-va-xay-dung-van-hoa-trung-thuc-trong-giao-duc-448085-d1.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.