Đầu năm học 2026-2027, tại địa phương người viết bài công tác đã ban hành kế hoạch năm học, trong đó sở giáo dục và đào tạo sẽ ra đề kiểm tra cuối kỳ (kỳ I và II) từ lớp 1 đến lớp 12. Khi đọc kế hoạch của sở, nhiều giáo viên vui mừng vì năm học này cả nước đang dạy và học chương trình 2018 chỉ còn 01 bộ sách giáo khoa thống nhất nên sở ra đề kiểm tra cuối kỳ cũng là điều phù hợp.
Việc sở giáo dục và đào tạo ra đề sẽ đánh giá được chất lượng mặt bằng chung của các trường giữa các địa bàn với nhau. Từ đó, sẽ có kế hoạch hỗ trợ cho những trường, những địa bàn có điểm số trung bình thấp hơn mặt bằng chung.
Đặc biệt, một khi cả tỉnh cùng thực hiện một đề kiểm chung do sở giáo dục xây dựng dù có thể vẫn xảy ra những bất cập nhất định nhưng sẽ tránh được những tiêu cực trong việc dạy thêm, học thêm hiện nay. Những cơ sở dạy thêm- nhất là một số cơ sở dạy thêm do các giáo viên trong trường công lập giảng dạy sẽ không còn tình trạng “ôn trúng đề kiểm tra”.
Nhiều ưu điểm khi sở giáo dục ra đề từ lớp 1 đến lớp 12
Trong kiểm tra, đánh giá học sinh, một yêu cầu quan trọng là đề kiểm tra phải bảo đảm khách quan, công bằng và phản ánh đúng năng lực học tập của học sinh.
Tuy nhiên, nếu giáo viên hoặc nhà trường vừa trực tiếp giảng dạy, vừa tự ra đề, tự kiểm tra, thậm chí dạy thêm cho học sinh ngoài nhà trường thì ở một số nơi có thể phát sinh những biểu hiện chưa phù hợp như dạy sát đề, “mớm” nội dung kiểm tra, ôn tập quá hẹp hoặc thậm chí gắn việc học thêm với khả năng dự đoán đề.
Vì vậy, việc sở giáo dục và đào tạo tổ chức ra đề kiểm tra chung đối với bài kiểm tra cuối học kỳ có thể là một giải pháp khả thi trong bối cảnh một số trường học còn để xảy ra tình trạng chưa phù hợp.
Thứ nhất, đề chung giúp tách tương đối rõ hoạt động dạy học khỏi hoạt động ra đề kiểm tra. Khi giáo viên không biết trước đề cụ thể, việc dạy học sẽ khó đi theo hướng “dạy để trúng đề”. Giáo viên buộc phải thực hiện đầy đủ yêu cầu cần đạt của chương trình thay vì tập trung vào một số câu hỏi có khả năng xuất hiện trong bài kiểm tra.
Thứ hai, cách làm này có thể hạn chế tình trạng “mớm đề”. Nếu đề do chính giáo viên đứng lớp xây dựng và học sinh được tiếp cận trước những dạng câu hỏi quá gần với đề chính thức, tính khách quan của bài kiểm tra sẽ bị ảnh hưởng.
Một khi thực hiện đề kiểm tra do sở giáo dục xây dựng, thẩm định và bảo mật sẽ tạo khoảng cách cần thiết giữa người dạy và đề kiểm tra.
Thứ ba, đề kiểm tra chung giúp hạn chế việc sử dụng kiểm tra để tạo lợi thế cho dạy thêm. Nếu một giáo viên là người được phân công ra đề cho tổ chuyên môn, hoặc được tham dự thảo luận chuyên môn trong tổ sẽ dễ dàng “khoanh vùng” nội dung đề kiểm tra thì học sinh học thêm với giáo viên đó có thể có lợi thế không công bằng.
Khi đề được ra độc lập, bảo mật và thống nhất, giá trị của việc “học trước đề” sẽ giảm đi đáng kể.
Thứ tư, đề chung còn tạo điều kiện so sánh chất lượng giáo dục giữa các lớp, các trường một cách khách quan hơn. Nếu mỗi lớp sử dụng một đề khác nhau, độ khó và yêu cầu cần đạt có thể không đồng đều. Một đề chung, được xây dựng theo ma trận và đặc tả thống nhất, sẽ giúp các nhà quản lý có thêm căn cứ đánh giá chất lượng thực chất.
Nếu triển khai tốt, đồng bộ, thực hiện in sao đề khách quan thì việc sở ra đề cuối học kỳ không chỉ là giải pháp kỹ thuật về ra đề mà còn góp phần làm lành mạnh môi trường giáo dục. Giáo viên tập trung vào dạy thật, học sinh tập trung vào học thật và kết quả kiểm tra phản ánh thực chất hơn năng lực của người học.
Sở ra đề kiểm tra sẽ hạn chế tối đa từ việc dạy thêm, học thêm
Thực tế dạy thêm, học thêm hiện nay ở một số nơi vẫn đang tồn tại những bất cập- đó là tình trạng lách luật khi đăng ký với cơ quan chức năng. Người đăng ký cơ sở dạy thêm là một người không công tác trong ngành giáo dục - thực chất là người nhà của giáo viên các trường công lập.
Học sinh đến học thêm, phần lớn là học sinh chính khóa của giáo viên dạy thêm nhưng họ chỉ đăng ký những học sinh không phải học sinh chính khóa. Những em đang học chính khóa tại trường thì nếu bị kiểm tra, giáo viên nói là dạy thêm không thu tiền.
Việc kiểm tra công tác dạy thêm, học thêm ở một số địa phương còn hạn chế, công tác tố giác với cơ quan chức năng rất hiếm xảy ra vì phụ huynh luôn e ngại ảnh hưởng đến quá trình học tập với con em mình.
Trong khi, ở một số trường học hiện nay cho thấy dù khi ra đề, duyệt đề luôn đề cao tính bảo mật nhưng có một thực trạng là một số đề kiểm tra vẫn xảy ra tình trạng lộ đề. Việc nhiều học sinh biết đề, biết đáp án trước có nhiều nguyên nhân.
Bởi, giáo viên dạy thêm cũng được phân công tham gia ra đề kiểm tra định kỳ. Cũng có thể, dù khối đó giáo viên dạy thêm không ra đề nhưng họ có quan hệ mật thiết với phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn.
Trong thực tế, không hiếm tình trạng phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn cũng đang tham gia giảng dạy, kinh doanh tại các cơ sở dạy thêm.
Vì thế, sau mỗi lần kiểm tra, giáo viên thực hiện chấm bài cho học sinh sẽ dễ dàng nhận thấy đáp án đã được học sinh tái hiện khá chi tiết, đầy đủ trong bài viết.
Việc “tái hiện” đáp án không đơn thuần là những môn Khoa học tự nhiên mà ngay cả những môn Khoa học xã hội như môn Ngữ văn đòi hỏi về quan điểm, chính kiến của người học thì bài kiểm tra của học sinh vẫn giống đáp án/ hướng dẫn chấm như thường. Những “góc khuất” ấy vẫn luôn xảy ra ở một số trường học.
Một khi sở giáo dục ra đề sẽ đảm bảo được tính khách quan, công bằng trong việc đánh giá chất lượng giáo dục ở các nhà trường. Đồng thời, thông qua chất lượng kiểm tra, sở sẽ phân tích, đánh giá chất lượng giáo dục toàn tỉnh. Từ đó, có những chỉ đạo, hướng dẫn phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong toàn ngành giáo dục tại địa phương.
Vì vậy, dù biết khi sở giáo dục và đào tạo ra đề kiểm tra cuối kỳ đối với các môn ở tất cả các lớp học phổ thông sẽ vất vả và cũng có thể còn có một số hạn chế nhất định nhưng việc làm này sẽ góp phần giảm bớt các tiêu cực vốn đang tồn tại ở một số trường học phổ thông hiện nay.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.