Năm học 2026 – 2027 các trường học phổ thông trong cả nước sẽ dùng một bộ sách giáo khoa duy nhất. Bộ sách được nhiều giáo viên, lãnh đạo nhà trường qua trải nghiệm thực tế đánh giá cao về chất lượng chuyên môn.
Sách giáo khoa hỗ trợ giáo viên thực hiện tốt hơn việc đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Lê Thị Xoan - giáo viên Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Linh (phường Bình Đông, thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, hệ thống thiết kế bài học trong sách giáo khoa tạo điều kiện để giáo viên linh hoạt vận dụng các phương pháp dạy học. Các bài học được triển khai theo một trình tự hợp lí, bám sát đặc trưng thể loại, từ khám phá văn bản đến phân tích nội dung, nghệ thuật, sau đó liên hệ và vận dụng.
“Ví dụ như, với bài học rút ra từ văn bản Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh (trong sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 12), hệ thống câu hỏi không chỉ yêu cầu học sinh tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của một văn bản nghị luận mà còn mở rộng đến những vấn đề lịch sử, chính trị, văn hóa và thực tiễn.
Học sinh được tìm hiểu cơ sở pháp lí của bản Tuyên ngôn, đối tượng tiếp nhận gồm nhân dân Việt Nam và dư luận quốc tế, cách tạo dựng sức thuyết phục của văn bản, thái độ cảnh báo đối với các thế lực thực dân, đế quốc. Đồng thời nhận ra ý nghĩa của bản Tuyên ngôn trong việc khẳng định quyền độc lập, tự do và nâng cao vị thế của dân tộc là như thế nào”, cô Lê Thị Xoan chia sẻ.
Ngoài ra, từ hệ thống được thiết kế trong sách giáo khoa, giáo viên có thể tổ chức nhiều hình thức dạy học khác nhau như thảo luận nhóm, tranh luận, trình bày ý kiến, nghiên cứu tư liệu hoặc liên hệ với những vấn đề của đời sống. Như vậy, sách giáo khoa tạo ra khung nội dung và yêu cầu cần đạt, còn giáo viên vẫn có không gian để lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức và mức độ khai thác phù hợp với từng lớp học. Theo cô Xoan, đây là một điểm tích cực vì sách giáo khoa không nên trở thành một “kịch bản” cứng buộc giáo viên phải dạy theo một cách duy nhất.
Bên cạnh đó, hệ thống câu hỏi và bài tập còn có vai trò quan trọng trong kiểm tra, đánh giá mức độ tiếp thu của học sinh. Điều này thể hiện khá rõ ở phần kết nối đọc - viết. Sau khi đọc và tìm hiểu tác phẩm, học sinh phải cho thấy mình đã hiểu gì, hình thành được cách nghĩ gì và có thể vận dụng những điều đã học như thế nào vào một nhiệm vụ viết cụ thể.
Qua sản phẩm của học sinh, giáo viên có thể nhận biết các em đã nắm được kiến thức về văn bản đến đâu, có biết vận dụng kiến thức đọc hiểu vào viết hay không, đồng thời nhận ra những hạn chế về lập luận, diễn đạt, sử dụng dẫn chứng hoặc cách trình bày quan điểm để có hướng điều chỉnh.
Cùng với đó, phần củng cố - mở rộng và thực hành đọc sau mỗi chủ đề giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, nhìn lại những nội dung và kỹ năng đã hình thành, đồng thời mở rộng sang những văn bản mới. Đây cũng là cơ hội để giáo viên đánh giá khả năng vận dụng kiến thức của học sinh trong một ngữ liệu mới, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ những gì đã học. Qua kết quả thực hiện các nhiệm vụ này, giáo viên có thể phân loại được những nội dung học sinh đã nắm chắc, những nội dung còn lúng túng và những kỹ năng cần tiếp tục rèn luyện.
"Từ thực tế giảng dạy, tôi cho rằng giá trị của hệ thống câu hỏi, bài tập không chỉ nằm ở việc kiểm tra cuối bài mà còn ở khả năng cung cấp thông tin phản hồi trong suốt quá trình học. Nếu nhiều học sinh cùng gặp khó khăn ở một yêu cầu, giáo viên có thể quay lại kiến thức nền, thay đổi cách giải thích hoặc thiết kế thêm hoạt động luyện tập.
Nếu học sinh đã đạt yêu cầu, giáo viên có thể nâng mức độ vận dụng, mở rộng vấn đề hoặc tăng cường các hoạt động thảo luận, tranh luận. Nhờ vậy, sách giáo khoa hỗ trợ giáo viên thực hiện tốt hơn việc đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học, thay vì chỉ đánh giá để cho điểm”, cô Lê Thị Xoan nhìn nhận.
Tăng tính chủ động, sáng tạo của giáo viên trong dạy học
Còn theo cô Vũ Thị Phương - giáo viên Trường Tiểu học Ea Hồ (xã Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk), Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ từ việc truyền thụ kiến thức đơn thuần sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh. Trong đó, ở cấp tiểu học, bộ sách giáo khoa thống nhất nhận được sự đánh giá cao từ cả giáo viên, học sinh.
“Trước hết, có thể thấy được sự đột phá trong đổi mới phương pháp học tập cho học sinh tiểu học. Điểm mạnh dễ nhận thấy nhất của bộ sách là sự chăm chút tỉ mỉ về mặt hình thức và ngôn ngữ thể hiện. Sách được thiết kế với màu sắc bắt mắt, hình ảnh minh họa sinh động, gần gũi với lứa tuổi tiểu học. Việc kết hợp hài hòa giữa kênh chữ và kênh hình giúp kích thích thị giác, khơi gợi tò mò và hứng thú học tập tự nhiên của các em.
Về mặt nội dung, bộ sách đã loại bỏ hoàn toàn lối học vẹt, ghi nhớ máy móc. Mọi bài học đều được xây dựng theo hướng mở, chú trọng đến trải nghiệm thực tế. Học sinh không chỉ đọc và nghe, mà được quan sát, thảo luận, đóng vai và thực hành. Kiến thức trong sách không phải là những lý thuyết suông mà gắn liền với các tình huống sinh hoạt, gia đình, nhà trường và môi trường xung quanh. Ví dụ, qua các bài học môn Tiếng Việt hay Tự nhiên và Xã hội, các em không chỉ học từ ngữ, khái niệm mà còn học cách giao tiếp, ứng xử, bảo vệ môi trường và chăm sóc bản thân.
Chính phương pháp tiếp cận này giúp học sinh tiểu học - lứa tuổi vốn tư duy chủ yếu bằng hình ảnh và hành động - dễ dàng tiếp thu bài học. Các em được "học mà chơi, chơi mà học", từ đó chủ động khám phá, hình thành năng lực tự học và phát triển tư duy phản biện ngay từ những năm tháng đầu đời”, cô Phương chia sẻ.
Ngoài ra, theo nữ giáo viên Trường Tiểu học Ea Hồ, trong sách giáo khoa có nhiều công cụ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên trong đổi mới giảng dạy cũng đã được ứng dụng. Điều này, không chỉ mang lại giá trị cho học sinh, bộ sách còn là “trợ thủ đắc lực” giúp thầy cô giáo phát huy tối đa tính sáng tạo trong giảng dạy.
Cô Phương bày tỏ: “Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy, cấu trúc mỗi bài học trong sách giáo khoa được thiết kế chuẩn mực theo các giai đoạn tư duy của học sinh tiểu học từ khởi động, khám phá, luyện tập đến vận dụng. Tiến trình logic này giúp giáo viên dễ dàng thiết kế kế hoạch bài dạy, triển khai các hoạt động nhóm, học theo dự án hay tổ chức các trò chơi học tập. Việc phân hóa mức độ câu hỏi và bài tập trong sách cũng giúp thầy cô linh hoạt điều chỉnh bài giảng phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh, từ trung bình đến khá giỏi.
Đặc biệt, hệ sinh thái tài nguyên số đi kèm bộ sách giáo khoa (như sách điện tử, bài giảng tương tác, video minh họa, kho bài tập trực tuyến) đã giảm bớt đáng kể áp lực chuẩn bị hồ sơ, giáo án cho giáo viên. Thầy cô có thêm thời gian và không gian để đầu tư vào kỹ năng sư phạm, tương tác sâu hơn với từng học sinh và truyền cảm hứng cho lớp học”.
Ngoài ra, nữ giáo viên cũng cho rằng, hơn cả việc cung cấp tri thức, bộ sách cũng đã chú trọng phát triển 5 phẩm chất chủ yếu như: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm và các năng lực cốt lõi cho học sinh. Các bài học Đạo đức, Hoạt động trải nghiệm hay Tiếng Việt được lồng ghép khéo léo những câu chuyện nhân văn, những bài học làm người sâu sắc. Học sinh được học cách yêu thương gia đình, tôn trọng bạn bè, có trách nhiệm với cộng đồng và thiên nhiên.
“Sự chuyển biến rõ rệt nhất khi áp dụng bộ sách này là sự tự tin của học sinh. Các em không còn thụ động ngồi nghe giảng mà dạn dĩ trình bày ý kiến, biết hợp tác với bạn bè để giải quyết vấn đề. Đây chính là hành trang quan trọng nhất để các em vững bước ở các cấp học tiếp theo và hội nhập với xã hội hiện đại.
Qua đó tôi thấy rằng, bộ sách giáo khoa ở cấp tiểu học đã khẳng định được giá trị vượt trội thông qua việc hiện thực hóa tinh thần đổi mới giáo dục. Bằng việc lấy học sinh làm trung tâm và lấy thực tiễn làm thước đo, bộ sách không chỉ giúp công việc dạy và học trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả hơn mà còn góp phần ươm mầm cho những thế hệ học sinh chủ động, sáng tạo và giàu lòng nhân ái”, cô Phương cho hay.