Từ năm học 2026-2027, giáo viên có thêm một lý do để nhìn lại câu chuyện viết sáng kiến hằng năm.
Theo Nghị định 368/2026/NĐ-CP, từ ngày 1/10/2026, số cá nhân được xét danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo diện có sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hoặc thành tích mưu trí, sáng tạo không quá 10% số người đạt danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”.
Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp, người viết cho rằng quy định này có thể tạo ra một thay đổi đáng kể trong cách nhìn về sáng kiến ở nhà trường.
Không ít sáng kiến được viết vì danh hiệu
Trong nhiều năm, sáng kiến từng trở thành một mục tiêu mà không ít giáo viên phải hoàn thành khi muốn được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Khi sáng kiến gắn chặt với danh hiệu, việc giáo viên tìm một đề tài để viết vào cuối năm học là điều dễ hiểu. Một số đề tài được hình thành không xuất phát từ một vấn đề thực tế cần giải quyết mà bắt đầu từ câu hỏi “năm nay viết sáng kiến gì?”.
Từ đó, có thể xuất hiện những đề tài rất quen thuộc, chẳng hạn sử dụng một phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng trò chơi trong tiết học, nâng cao hứng thú học tập hoặc một số biện pháp nhằm cải thiện kết quả học tập của học sinh.
Bản thân những nội dung này không có gì sai. Vấn đề nằm ở chỗ sáng kiến có thực sự tạo ra một giải pháp mới, có được kiểm chứng và có khả năng áp dụng hay chỉ là việc đặt một cái tên mới cho những cách làm vốn đã quen thuộc.
Một sáng kiến được viết để hoàn thành hồ sơ thường dễ rơi vào tình trạng mô tả rất nhiều nhưng minh chứng lại ít. Phần thực trạng có thể được trình bày dài, giải pháp được chia thành nhiều bước, nhưng phần quan trọng nhất là hiệu quả áp dụng lại chưa được chứng minh thuyết phục.
Có những sáng kiến sau khi được công nhận gần như chỉ nằm trong hồ sơ. Giáo viên viết xong, hội đồng đánh giá xong, danh hiệu được xét xong nhưng giải pháp không tiếp tục được sử dụng, không được nhân rộng và cũng không tạo ra thay đổi rõ ràng trong hoạt động chuyên môn.
Quy định mới có thể làm thay đổi động lực viết sáng kiến
Quy định mới về tỷ lệ xét Chiến sĩ thi đua cơ sở đang tạo ra một thay đổi đáng chú ý trong động lực viết sáng kiến của giáo viên.
Theo Điều 5 Nghị định 368/2026/NĐ-CP, nhóm xét theo các trường hợp có sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo bị giới hạn ở mức không quá 10%.
Chẳng hạn, một trường có 50 người đạt danh hiệu Lao động tiên tiến thì số người thuộc nhóm xét Chiến sĩ thi đua cơ sở do có sáng kiến tối đa là 5 người.
Điều đó có nghĩa là việc viết sáng kiến hàng loạt để cùng đạt một danh hiệu sẽ không còn phù hợp với quy định mới.
Tuy nhiên, cần hiểu chính xác rằng quy định 10% không phải là giới hạn toàn bộ số người được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Người được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thuộc điểm a khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng là một trường hợp khác và không tính vào tỷ lệ 10%.
Theo quy định về đánh giá viên chức, tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thông thường không quá 20%, trường hợp đơn vị được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ có thể cao hơn nhưng không quá 25%.
Như vậy, điều thay đổi quan trọng không phải là “bỏ sáng kiến”, mà là giảm động lực biến sáng kiến thành con đường phổ biến để chạy theo danh hiệu.
Hãy đưa sáng kiến trở về đúng giá trị
Một giáo viên có thể không viết sáng kiến mỗi năm nhưng vẫn là một người thầy có chuyên môn tốt. Giá trị của giáo viên không nên được đo bằng số lượng sáng kiến được viết mà bằng chất lượng công việc và những thay đổi thực tế tạo ra cho học sinh.
Giáo viên không nên dành quá nhiều thời gian để tìm cách tạo ra một sáng kiến trên giấy trong khi những vấn đề thực tế của học sinh vẫn còn rất nhiều.
Một học sinh mất căn bản cần được hỗ trợ. Một lớp học có nhiều học sinh chưa có động lực học tập cần được giáo viên tìm cách tháo gỡ. Một phương pháp dạy học chưa hiệu quả cần được điều chỉnh.
Những công việc ấy có giá trị trực tiếp đối với học sinh hơn một bản sáng kiến chỉ được viết để hoàn thành tiêu chí thi đua.
Nếu một giáo viên thực sự có giải pháp hiệu quả, sáng kiến vẫn cần được ghi nhận. Khi đó, giáo viên cần thử nghiệm, đo lường kết quả và chia sẻ để giải pháp có thể được áp dụng rộng rãi hơn.
Ngược lại, nếu trong một năm học không có sáng kiến, giáo viên cũng không nên cảm thấy mình kém hơn đồng nghiệp chỉ vì thiếu một bộ hồ sơ.
Người viết cho rằng đã đến lúc trả sáng kiến về đúng vị trí của nó. Mục tiêu của thi đua không phải tạo ra thật nhiều sáng kiến mà là khuyến khích giáo viên làm tốt công việc của mình và tạo ra giá trị thật cho học sinh.
Quy định mới có thể chưa giải quyết được toàn bộ câu chuyện, nhưng việc giới hạn nhóm xét Chiến sĩ thi đua cơ sở do có sáng kiến ở mức không quá 10% đã tạo ra một tín hiệu đáng chú ý. Không cần và cũng không nên để mọi giáo viên chạy đua viết sáng kiến mỗi năm.
Nếu được thực hiện nghiêm túc, quy định mới có thể góp phần đưa hoạt động thi đua trở về đúng mục tiêu, từ việc “có sáng kiến để thi đua” sang ghi nhận những đóng góp thực chất của giáo viên.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.