Ngày 16/6/2025, Quốc hội thông qua Luật số 72/2025/QH15 Tổ chức chính quyền địa phương (có hiệu lực thi hành từ ngày 16/6/2025), tại khoản 10 điều 23 của Luật quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền “quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, cách chức người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân cấp mình”.
Ngày 24/7/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 15/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Giáo dục và Đào tạo thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Theo điểm c, khoản 1, và khoản 2, Điều 10, Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học hướng dẫn: "Nhiệm kỳ của hiệu trưởng trường phổ thông là 5 năm. Hiệu trưởng giữ chức vụ tại một trường công lập không quá hai nhiệm kỳ liên tiếp. Nhiệm kỳ của phó hiệu trưởng trường phổ thông là 5 năm nhưng không quy định số lượng nhiệm kỳ tại một trường công lập.
Trước thềm năm học 2026 – 2027 này, các địa phương trên cả nước đồng loạt thực hiện sáp nhập các trường phổ thông từ cấp mầm non đến trung học cơ sở, trong đó nhiều xã chỉ còn một cấp học và đương nhiên chỉ có 01 hiệu trưởng. Điều này cũng đồng nghĩa, nếu không có những thay đổi, các địa phương sẽ gặp khó trong việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại cán bộ quản lý, nhất là đối với chức danh hiệu trưởng.
Khi hết 2 nhiệm kỳ tại một đơn vị, hiệu trưởng sẽ được bổ nhiệm, điều động về đâu?
Theo hướng dẫn tại khoản 2 điều 6 Thông tư số 15/2025/TT-BGDĐT quy định thẩm quyền bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, thôi giữ chức vụ, miễn nhiệm đối với người đứng đầu, cấp phó người đứng đầu các cơ sở giáo dục công lập thuộc thẩm quyền quản lý do chủ tịch Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định.
Vì thế, thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, cách chức người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và cơ sở giáo dục phổ thông có nhiều cấp học có cấp cao nhất là trung học cơ sở sẽ do Chủ tịch Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định. Việc phân quyền này có những thuận lợi nhất định.
Bởi, khi mới thực hiện chính quyền 2 cấp, mỗi xã, phường lúc bấy giờ có nhiều trường mầm non; tiểu học, trung học cơ sở. Việc bổ nhiệm hoặc điều động hiệu trưởng từ trường này sang trường khác trong cùng một xã, phường không gặp khó khăn gì khi những cán bộ quản lý đã đủ nhiệm kỳ công tác tại một đơn vị.
Tuy nhiên, hiện nay nhiều xã, phường trên cả nước chỉ còn 1 trường cùng cấp học (trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở) có nhiều phân hiệu thì việc bổ nhiệm hiệu trưởng sẽ thực hiện ra sao? Điều động hiệu trưởng từ xã này sang xã khác thì không thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã.
Nếu hiệu trưởng đã đủ 2 nhiệm kỳ/ 1 đơn vị trường công lập theo hướng dẫn tại điểm c, khoản 1, Điều 10, Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT mà tiếp tục bổ nhiệm lại thì không đúng. Nếu bổ nhiệm từ hiệu trưởng xuống phó hiệu trưởng thì có lẽ sẽ không phù hợp, dễ dẫn đến những khó khăn trong quản lý, điều hành tại một đơn vị trường học.
Người lên chức cũng khó điều hành, người xuống chức cũng tâm tư và dễ dẫn đến những khó khăn trong điều hành của hiệu trưởng mới.
Theo logic thông thường lâu nay, khi một cán bộ quản lý đang làm hiệu trưởng trường này nếu không có vi phạm kỷ luật thì thường được điều động sang làm hiệu trưởng một trường khác chứ rất hiếm bố trí xuống làm phó hiệu trưởng mà lại là phó hiệu trưởng tại đơn vị đó.
Vì thế, quy định nhiệm kỳ của hiệu trưởng trường phổ thông là 5 năm, hiệu trưởng giữ chức vụ tại một trường công lập không quá hai nhiệm kỳ liên tiếp có lẽ đã không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay ở những xã, phường chỉ còn 01 trường cùng cấp học.
Không hiếm những trường hợp phó hiệu trưởng đang tại vị 3 - 4 nhiệm kỳ tại một trường học công lập
Tại điểm c, khoản 2, Điều 10, Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT hướng dẫn nhiệm kỳ của phó hiệu trưởng trường phổ thông là 5 năm nhưng không quy định số lượng nhiệm kỳ tại một trường công lập. Điều này cũng đồng nghĩa, nếu không có vi phạm thì phó hiệu trưởng có thể tại vị từ khi bổ nhiệm lần đầu cho đến lúc về hưu.
Trong thực tế hiện nay ở một số trường học, không hiếm phó hiệu trưởng tại vị liên tiếp 3 nhiệm kỳ tại một đơn vị, thậm chí có những trường hợp đang tại vị ở nhiệm kỳ thứ tư.
Khi thực hiện sáp nhập trường, rất nhiều phó hiệu trưởng các trường học tiếp tục được bổ nhiệm tiếp làm phó hiệu trưởng tại trường chính hoặc các phân hiệu. Rất có thể, họ tiếp tục tại vị thêm một số năm, thậm chí một số nhiệm kỳ tiếp theo.
Chính vì thế, cách quản lý trường học, phân hiệu ở nhiều trường học hiện nay vẫn tiếp tục bám theo barem cũ, không có những thay đổi đáng kể. Điều đáng băn khoăn là một số trường học đã hình thành những nhóm lợi ích trong nhà trường, phân hiệu, nhất là những nơi có dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường.
Không hiếm những giáo viên thân thiết với phó hiệu trưởng trường trung học cơ sở được xếp thời khóa biểu rất gọn gàng, mỗi tuần chỉ 4-5 buổi dạy cố định trong tuần để thuận lợi cho giáo viên đó xếp lịch dạy thêm tại cơ sở của mình. Những giáo viên này hiếm khi phải dạy tiết 5 trong buổi học.
Những trường hợp không thân thiết với phó hiệu trưởng, thời khóa biểu được xếp nhỏ ra các buổi trong tuần, trong ngày. Từ đó, tư tưởng so sánh giữa giáo viên này với giáo viên khác chắc chắn sẽ xảy ra. Nội bộ một số trường sẽ mất đi tính đoàn kết và những phe, nhóm được hình thành.
Nếu những bất cập này không được giải quyết, rất dễ dẫn đến tình trạng một số phó hiệu trưởng tại vị quá lâu tại một đơn vị sẽ tạo nên những dư luận không tốt ngay tại đơn vị.
Thực tế, việc phó hiệu trưởng đảm nhận chức vụ quá lâu tại một đơn vị cũng có những ưu điểm nhất định nhưng có lẽ hạn chế, bất cập thì nhiều hơn.
Vì thế, trong thời gian tới đây, Thông tư số 15/2025/TT-BGDĐT cũng cần thiết được chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế các trường học sau sáp nhập. Nếu không, sẽ nảy sinh bất cập và việc bổ nhiệm lại, điều chuyển cán bộ quản lý cũng sẽ gặp những khó khăn nhất định.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.