Tại buổi làm việc với Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai về tình hình đầu năm học và công tác triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh ngành cần chú trọng công tác quản trị, phân công trách nhiệm rõ ràng giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng ở các phân hiệu; kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh, nhất là tại những cơ sở giáo dục công lập sau sắp xếp có quy mô học sinh lớn. [1]
Theo hiệu trưởng một số cơ sở giáo dục, trong bối cảnh quy mô trường học mở rộng sau sắp xếp, phó hiệu trưởng được quản lý tương đối toàn diện tại cơ sở mình đảm nhiệm, đồng thời có thể tăng cường sử dụng hồ sơ điện tử và trao đổi trên các nền tảng dùng chung nhằm giảm thời gian xử lý giấy tờ, hội họp không cần thiết.
Tăng cường vai trò của phó hiệu trưởng phụ trách, phân quyền trên nguyên tắc xác định rõ giới hạn
Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn theo các nghị quyết, chỉ đạo của Trung ương và thành phố Hà Nội, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng (phường Láng, thành phố Hà Nội) được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 trường: Trường Tiểu học Láng Thượng, Trường Trung học cơ sở Láng Thượng và Trường Trung học cơ sở Láng Hạ.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng (phường Láng, thành phố Hà Nội), cho biết sau khi thực hiện sắp xếp, ban giám hiệu nhà trường xác định ngay từ đầu rằng với quy mô hơn 2.100 học sinh tại 3 cơ sở trên các địa bàn khác nhau, mô hình quản trị theo hướng “một hiệu trưởng ôm đồm tất cả” sẽ khó có thể vận hành hiệu quả.
Vì vậy, nhà trường xây dựng mô hình phân công, phân quyền theo nguyên tắc “một pháp nhân duy nhất - ba cơ sở vận hành linh hoạt”, trong đó trách nhiệm của từng cán bộ quản lý được xác định tương đối rõ ràng.
Về cơ cấu nhân sự quản lý, nhà trường hiện có 3 phó hiệu trưởng, mỗi người được phân công phụ trách một cơ sở. Một phó hiệu trưởng được giao quản lý toàn diện phân hiệu 2 tại số 538 đường Láng; một phó hiệu trưởng phụ trách toàn diện phân hiệu 1 tại số 185 Chùa Láng. Trong khi đó, một phó hiệu trưởng công tác tại trường chính ở số 159 Chùa Láng, đồng thời giữ vai trò đầu mối về chuyên môn của toàn trường, hỗ trợ hiệu trưởng trong công tác chuyên môn, đặc biệt đối với cấp trung học cơ sở.
Theo thầy Kiên, việc phân công theo từng cơ sở giúp hoạt động quản lý được triển khai sát với thực tế hơn, thay vì mọi vấn đề đều tập trung về hiệu trưởng. Các phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu được ủy quyền quản lý tương đối toàn diện những mặt công tác tại cơ sở mình đảm nhiệm, từ cơ sở vật chất, tài sản, nhân sự văn phòng đến việc duy trì nề nếp dạy và học, an ninh trật tự, vệ sinh trường lớp và các hoạt động thường xuyên khác.
Tuy nhiên, việc phân quyền được xác định rõ giới hạn. Những lĩnh vực cốt lõi như tài chính, ký duyệt các văn bản pháp lý hoặc xử lý những khiếu nại nhạy cảm của phụ huynh vẫn do hiệu trưởng trực tiếp quyết định. Các phó hiệu trưởng chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao và báo cáo trực tiếp với hiệu trưởng khi phát sinh những vấn đề vượt quá thẩm quyền.
Một điểm được thầy Kiên nhấn mạnh là các phó hiệu trưởng được tổ chức theo nguyên tắc ngang hàng, không hình thành quan hệ “phó hiệu trưởng này là cấp trên của phó hiệu trưởng khác”. Mỗi người có một phạm vi trách nhiệm riêng, trực tiếp báo cáo với hiệu trưởng, qua đó hạn chế tình trạng chồng chéo trong chỉ đạo, điều hành giữa các cơ sở.
“Để đảm bảo tính liên thông và kiểm soát, hiệu trưởng dành 1-2 ngày mỗi tuần đến làm việc, kiểm tra thực tế tại các phân hiệu. Lịch kiểm tra có thể luân chuyển bất ngờ để nắm bắt tình hình thực chất chứ không qua báo cáo giấy tờ. Cách làm này vừa tạo sự chủ động cho các phó hiệu trưởng, vừa không khiến họ rơi vào trạng thái "bị buông lỏng quản lý".
Tôi cho rằng, chìa khóa thành công của mô hình này là sự rõ ràng ngay từ đầu: mỗi phó hiệu trưởng biết rõ phạm vi trách nhiệm của mình đến đâu, những việc gì được tự quyết và những việc gì cần xin ý kiến hiệu trưởng để không có sự chồng chéo, không có khoảng trống trách nhiệm”, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng nhấn mạnh.
Còn tại xã Nam Hồng (tỉnh Ninh Bình), Trường Trung học cơ sở Nam Hồng được thành lập trên cơ sở sắp xếp, sáp nhập Trường Trung học cơ sở Nam Hồng, Trường Trung học cơ sở Hoàng Ngân và Trường Trung học cơ sở Nam Thắng; trụ sở chính đặt tại thôn Vũ Lao, xã Nam Hồng, có 2 phân hiệu và 1 điểm trường.
Theo thầy Trần Văn Lực - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nam Hồng, sau sắp xếp, quy mô nhà trường tăng lên đáng kể, từ hơn 700 học sinh lên hơn 1.800 học sinh; đội ngũ cán bộ, giáo viên cũng tăng từ khoảng 39-40 người lên 105 người.
Trước sự thay đổi lớn về quy mô, việc đầu tiên nhà trường tập trung thực hiện là củng cố, kiện toàn đội ngũ và phân công, phân quyền rõ ràng trong ban giám hiệu, qua đó từng bước giảm áp lực cho hiệu trưởng và bảo đảm công việc tại các phân hiệu được xử lý kịp thời.
Thầy Lực cho biết, đối với giáo viên, về cơ bản giáo viên vẫn được bố trí giảng dạy tại các vị trí phù hợp. Riêng đối với cán bộ quản lý, ngay sau khi có quyết định phân công, nhà trường đã xác định rõ phạm vi trách nhiệm của từng phó hiệu trưởng.
Cụ thể, tại mỗi phân hiệu, phó hiệu trưởng được thay mặt hiệu trưởng giải quyết cơ bản toàn bộ các công việc tại đơn vị, ngoại trừ những vấn đề liên quan đến tài chính và nhân sự. Những nội dung thuộc thẩm quyền được giao, các phó hiệu trưởng có thể chủ động quyết định, chỉ trao đổi với hiệu trưởng khi phát sinh khó khăn hoặc những vấn đề vượt quá phạm vi được phân công.
Việc phân quyền cũng được nhà trường thực hiện theo từng mảng công việc cụ thể. Một phó hiệu trưởng phụ trách công tác chuyên môn toàn trường, trong đó bao gồm các cuộc thi văn hóa, thi học sinh giỏi, sắp xếp chuyên môn, xây dựng kế hoạch chuyên môn chung.
Một phó hiệu trưởng khác phụ trách các hoạt động liên quan đến học sinh, các cuộc thi, hội thi, cơ sở vật chất, phối hợp với các tổ chức đoàn thể, đoàn thanh niên, tổng phụ trách và hội cha mẹ học sinh nhằm phục vụ công tác giáo dục toàn diện.
“Khi bổ sung thêm một phó hiệu trưởng tại điểm trường chính, nhà trường tiếp tục phân công theo hướng gắn trách nhiệm với từng lĩnh vực và từng cơ sở. Phó hiệu trưởng mới được giao phụ trách cơ sở, chuyển đổi số, học bạ số, phổ cập và một số nhiệm vụ khác; đồng thời phụ trách chuyên môn tại điểm trường được phân công.
Cách làm này giúp những công việc mang tính trực tiếp như phân công chuyên môn, xây dựng thời khóa biểu được xử lý ngay tại từng điểm trường, sát với tình hình thực tế, trong khi công tác chuyên môn chung vẫn được thống nhất ở quy mô toàn trường”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nam Hồng cho hay.
Xây dựng cơ chế xử lý theo 3 cấp độ, mỗi công việc một đầu mối phụ trách để giảm giấy tờ, cuộc họp không cần thiết
Trường Tiểu học Đống Đa (phường Đống Đa, thành phố Hà Nội) được thành lập trên cơ sở sắp xếp, tổ chức lại Trường Tiểu học Thịnh Hào và Trường Tiểu học Quang Trung.
Nói về công tác quản trị trường học sau sắp xếp, cô Trần Thị Lan Hường - hiệu trưởng nhà trường cho biết, với đặc thù trường có 2 cơ sở, nhà trường tổ chức quản lý theo hướng phân cấp ngay tại từng cơ sở, nhằm hạn chế tình trạng mọi vấn đề đều tập trung về hiệu trưởng.
Theo đó, một phó hiệu trưởng được phân công phụ trách phân hiệu và chủ động xử lý những công việc thuộc thẩm quyền; chỉ báo cáo hiệu trưởng đối với những vấn đề vượt quá phạm vi được giao hoặc có tính chất phức tạp. Trong khi đó, một phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn xuyên suốt, có nhiệm vụ bảo đảm sự thống nhất trong triển khai chương trình giáo dục tại cả hai cơ sở.
Để việc phân quyền đi vào thực chất, ban giám hiệu xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng mảng công việc trong quản trị nhà trường, trong đó xác định rõ vai trò của từng người ở các khâu xây dựng, phê duyệt và triển khai kế hoạch. Việc phân công được cân nhắc dựa trên năng lực, sở trường và trách nhiệm của từng thành viên, qua đó bảo đảm mỗi công việc đều có người phụ trách rõ ràng.
Bên cạnh đó, nhà trường xây dựng các quy trình xử lý đối với những công việc và tình huống có thể phát sinh trong quá trình phối hợp với giáo viên, cha mẹ học sinh và học sinh. Các quy trình này nhằm tạo sự thống nhất trong cách xử lý, hạn chế việc phải xin ý kiến qua nhiều cấp đối với những vấn đề đã được phân quyền, đồng thời bảo đảm công việc được giải quyết thông suốt và khoa học.
“Các kế hoạch, nội dung phân công và quy trình xử lý đều được nhà trường công khai tới tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên để lấy ý kiến trước khi thống nhất triển khai. Cách làm này vừa tạo sự minh bạch trong phân công nhiệm vụ, vừa giúp các thành viên hiểu rõ quyền hạn và trách nhiệm của mình”, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đống Đa bày tỏ.
Cũng theo cô Hường, để giảm hồ sơ, giấy tờ và các cuộc họp không cần thiết, nhà trường thực hiện theo nguyên tắc mỗi công việc có một đầu mối chịu trách nhiệm, qua đó hạn chế việc phải xin ý kiến qua nhiều cấp. Các loại báo cáo cũng được rà soát để cắt giảm những nội dung trùng lặp, đồng thời tăng cường sử dụng hồ sơ điện tử và trao đổi trên các nền tảng dùng chung nhằm giảm thời gian xử lý giấy tờ.
Đối với những nội dung đã được phân cấp, phó hiệu trưởng và các tổ chuyên môn được chủ động quyết định trong phạm vi trách nhiệm, thay vì tiếp tục đưa những vấn đề này vào nhiều cuộc họp hoặc xin ý kiến lại từ cấp trên.
Các cuộc họp của Trường Tiểu học Đống Đa vì vậy tập trung chủ yếu vào những vấn đề mang tính định hướng, triển khai chiến lược và kế hoạch giáo dục, đồng thời tạo không gian để ban giám hiệu trực tiếp lắng nghe ý kiến của cán bộ, giáo viên, nhân viên, qua đó nắm bắt nguyện vọng và tiếp nhận các đề xuất, tham mưu phục vụ công tác xây dựng và phát triển nhà trường.
“Theo tôi, cần quy định rõ thẩm quyền đi đôi với trách nhiệm cá nhân, tránh tình trạng việc gì cũng phải xin ý kiến hiệu trưởng. Quy chế làm việc cần xác định cụ thể ai quyết định, ai phối hợp và ai chịu trách nhiệm cuối cùng; đồng thời tăng tính chủ động của các tổ chuyên môn.
Vướng mắc hiện nay chủ yếu là ranh giới thẩm quyền đôi khi chưa thật rõ, tâm lý ngại chịu trách nhiệm và thói quen xử lý công việc theo hướng tập trung. Vì vậy, muốn phân quyền hiệu quả cần đồng thời đổi mới quy chế, cách làm việc và nâng cao trách nhiệm của từng cán bộ quản lý”, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đống Đa nói thêm.
Trong khi đó, thầy Nguyễn Trung Kiên cho rằng xử lý những vấn đề phát sinh tại từng cơ sở là một trong những bài toán khó nhất khi quản lý một trường học có nhiều phân hiệu. Nếu mọi công việc đều tập trung về hiệu trưởng, người đứng đầu nhà trường sẽ dễ rơi vào tình trạng quá tải, thời gian xử lý kéo dài, đồng thời làm giảm tính chủ động của đội ngũ quản lý tại các cơ sở. Vì vậy, nhà trường xây dựng cơ chế xử lý theo 3 cấp độ, dựa trên tính chất, mức độ và phạm vi của từng vụ việc.
Cụ thể, ở cấp độ thứ nhất, khoảng 70% vấn đề thông thường được phó hiệu trưởng phụ trách cơ sở chủ động giải quyết trong phạm vi thẩm quyền. Ở cấp độ thứ hai, khoảng 20% vấn đề cần phối hợp liên cơ sở sẽ do phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn làm đầu mối, phối hợp với các phó hiệu trưởng và báo cáo hiệu trưởng. Còn lại ở cấp độ ba, khoảng 10% vụ việc nghiêm trọng, nhạy cảm liên quan đến an toàn, an ninh trật tự, khiếu nại phức tạp hoặc thanh tra, kiểm tra đột xuất được chuyển trực tiếp đến hiệu trưởng xử lý.
“Việc phân cấp như vậy đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, nhất là đối với những vấn đề phát sinh thường ngày. Chẳng hạn, trước đây, một sự cố hỏng thiết bị điện tại phân hiệu 1 có thể phải trải qua nhiều khâu, từ việc báo cáo phó hiệu trưởng, phó hiệu trưởng báo cáo hiệu trưởng, hiệu trưởng đưa ra quyết định rồi thông tin trở lại cơ sở.
Hiện nay, với những sự cố thuộc phạm vi thẩm quyền, phó hiệu trưởng tại phân hiệu 1 có thể chủ động quyết định và tổ chức xử lý ngay trong ngày. Tính chủ động và tinh thần trách nhiệm của các phó hiệu trưởng cũng được nâng lên rõ rệt, bởi họ ý thức được rằng mình được tin tưởng giao quyền thực chất chứ không chỉ là “người chuyển tiếp thông tin”, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng chia sẻ.
Cũng theo thầy Kiên, tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng, nhà trường đẩy mạnh chuyển đổi số trong báo cáo, thay việc gửi báo cáo giấy nhiều lần bằng một Google Form để các cơ sở cập nhật thông tin hằng ngày; báo cáo bằng văn bản được thực hiện định kỳ một lần vào thứ Bảy, với nội dung được giới hạn để giảm tải cho giáo viên, nhân viên nhưng vẫn giúp ban giám hiệu nắm bắt kịp thời tình hình toàn trường.
Cùng với đó, nhà trường rà soát, hợp nhất các cuộc họp nhằm tránh trùng lặp. Thay vì tổ chức giao ban riêng tại từng cơ sở, hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng duy trì giao ban trực tuyến ngắn gọn 1 lần/tuần; các tổ chuyên môn được chủ động tổ chức sinh hoạt theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giảm tối đa sự tham gia của ban giám hiệu vào các buổi họp mang tính hình thức.
Trong quản lý hồ sơ, nhà trường tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. Theo Khoản 2, Điều 21, Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT ngày 24/3/2026 ban hành điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học, thời khóa biểu không còn là sổ sách bắt buộc, nhà trường coi đó là công cụ quản lý, từ đó giáo viên nhập thời khóa biểu và điểm vào cơ sở dữ liệu ngành, chuyển hoàn toàn sang quản lý điện tử, không sổ giấy.
Đặc biệt, phân quyền được gắn với việc giảm các khâu “xin ý kiến nhiều cấp”. Những vấn đề đã thuộc thẩm quyền của phó hiệu trưởng thì người được giao nhiệm vụ chủ động quyết định, không phải trình lại hiệu trưởng.
“Điều này đã cắt giảm rất nhiều văn bản trình ký, đề xuất, xin ý kiến mà trước đây là gánh nặng hành chính cho cả hai phía. Các phó hiệu trưởng cũng được khuyến khích sử dụng "quyền được quyết" thay vì "thói quen hỏi cấp trên" để an toàn”, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng cho hay.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://moet.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop2/bo-gddt-lam-viec-voi-thanh-pho-dong-nai-ve-trien-khai-nhiem-vu-nam-hoc-2026-2027.html?categoryId=101914884