Bước vào đầu năm học 2026–2027, giáo viên trên cả nước phấn khởi bởi năm học này Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT đã có hiệu lực và đặc biệt ngày 03/9/2-26, Bộ tiếp tục ban hành Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT yêu cầu cắt giảm hồ sơ, sổ sách, giảm áp lực hành chính để giáo viên có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn và học sinh.
Thế nhưng, từ những hướng dẫn của Bộ xuống đến một số trường học phổ thông đang còn một khoảng cách. Tại không ít trường học, ban giám hiệu nhà trường vẫn yêu cầu tổ chuyên môn, giáo viên xây dựng nhiều loại kế hoạch khác nhau mà không căn cứ vào pháp lý như hướng dẫn của Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT. Giáo viên vẫn phải xây dựng kế hoạch giáo dục và vẫn phải dự giờ theo định mức mà ban giám hiệu nhà trường ấn định. Ở một số trường học như vậy, những ý kiến tham mưu, góp ý của đội ngũ tổ trưởng, giáo viên bị phủ nhận.
Có nơi, giáo viên vẫn được nhà trường yêu cầu xây dựng kế hoạch giáo dục
Theo hướng dẫn của khoản 2, khoản 3, Điều 21 Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT (Thông tư có hiệu lực kể từ ngày 10/5/2026 ) thì tổ chuyên môn, giáo viên ở các trường phổ thông chỉ bao gồm các loại hồ sơ sau:
2. Đối với giáo viên: Kế hoạch bài dạy (giáo án); Sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp); Sổ công tác Đội (đối với Tổng phụ trách Đội).
3. Đối với tổ chuyên môn, tổ văn phòng, tổ giáo dục đặc thù: sổ ghi chép nội dung các hoạt động của tổ.
Như vậy, hồ sơ của tổ chuyên môn và giáo viên ở năm học 2026 – 2027, áp dụng theo Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT đã giảm hơn so với Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT trước đây.
Đối với tổ chuyên môn đã giảm “Kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn (theo năm học)” và giáo viên giảm được “Kế hoạch giáo dục của giáo viên (theo năm học)” và “Sổ theo dõi và đánh giá học sinh”.
Vì vậy, nếu giáo viên bộ môn không kiêm nhiệm công tác khác chỉ còn thực hiện 01 loại kế hoạch là “Kế hoạch bài dạy (giáo án)” mà thôi. Đặc biệt, cũng theo hướng dẫn của Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT, hồ sơ điện tử được ưu tiên và nếu đã sử dụng hồ sơ điện tử hợp pháp thì không bắt buộc lập hồ sơ giấy tương ứng.
Thế nhưng, ở một số trường, ban giám hiệu nhà trường vẫn yêu cầu mỗi giáo viên phải xây dựng kế hoạch giáo dục - dù giáo viên cho rằng điều lệ trường học không quy định trực tiếp một loại hồ sơ như vậy.
Đặc biệt, Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT hướng dẫn: “Thực hiện đúng, đủ hồ sơ, sổ sách theo quy định của cơ quan có thẩm quyền; không tự đặt ra, không yêu cầu giáo viên, cơ sở giáo dục thực hiện thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết”.
Vì thế, những trường yêu cầu giáo viên xây dựng kế hoạch giáo dục là đang áp dụng theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT trước đây (đã hết hiệu lực) và “không có căn cứ pháp lý” theo hướng dẫn của Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT nhưng giáo viên vẫn phải chấp hành một cách khiên cưỡng.
Về việc dự giờ theo định mức năm học
Việc dự giờ là một hoạt động chuyên môn quen thuộc và có ý nghĩa trong việc trao đổi phương pháp, học hỏi kinh nghiệm và nâng cao chất lượng giảng dạy. Một tiết dự giờ được tổ chức tốt không chỉ giúp người dự giờ quan sát cách giáo viên tổ chức hoạt động học tập mà còn tạo cơ hội để đồng nghiệp cùng phân tích những thuận lợi, khó khăn của học sinh và cách xử lý các tình huống sư phạm.
Tuy nhiên, hiệu quả của dự giờ phụ thuộc rất nhiều vào mục đích và cách thức tổ chức. Nếu dự giờ được thực hiện chủ yếu để đủ số tiết theo định mức, giáo viên có thể tập trung vào việc “đủ số lượng” thay vì quan tâm đến chất lượng chuyên môn.
Trong thực tế, mỗi tổ chuyên môn hiện nay đang tổ chức thao giảng chuyên đề 2 lần/ năm học; nhà trường cũng tổ chức thao giảng chuyên đề; xã, cụm cũng tổ chức chuyên đề…và những tiết thao giảng chuyên đề này được xây dựng chu đáo, công phu.
Chỉ cần yêu cầu giáo viên dự đủ số lượng tiết thao giảng chuyên đề này thì mỗi năm giáo viên cũng đã dự 4- 6 tiết chuyên đề. Chưa kể những thầy cô tổ trưởng, tổ phó chuyên môn còn đi dự chuyên đề cấp tỉnh; chấm thi giáo viên dạy giỏi các cấp; dự giờ kiểm tra chuyên đề theo kế hoạch của nhà trường.
Hơn nữa, các văn bản hướng dẫn hiện hành, mới nhất là Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT đã không còn yêu cầu giáo viên phải có sổ dự giờ, nghĩa là yêu cầu bắt buộc đã không còn.
Vậy nhưng, một số trường học quy định mỗi học kỳ giáo viên phải dự đồng nghiệp một số tiết theo quy định. Giáo viên phải dạy một số tiết cho đồng nghiệp dự giờ. Hằng tháng, tổ trưởng chuyên môn phải báo cáo cho ban giám hiệu số giáo viên được dự giờ; số giáo viên đi dự giờ một cách máy móc, áp đặt.
Ban giám hiệu nhà trường không nên quản lý, chỉ đạo một cách cứng nhắc, áp đặt
Từ những vấn đề đã đề cập ở trên, người viết bài cho rằng trong bối cảnh quản trị giáo dục hiện nay, ban giám hiệu nhà trường cần thay đổi cách quản lý cho phù hợp và thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo của ngành.
Thứ nhất, nhà trường nên rà soát toàn bộ các loại kế hoạch, hồ sơ chuyên môn mà giáo viên đang thực hiện, từ đó loại bỏ những nội dung trùng lặp hoặc không thật sự cần thiết.
Đối với kế hoạch giáo dục của giáo viên- nội dung là phân phối chương trình môn học và một số chỉ tiêu, biện pháp thực hiện nên nó đã trùng lặp với với kế hoạch của tổ chuyên môn, kế hoạch bài dạy nên không cần thiết. Hơn nữa, Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT đã không còn yêu cầu giáo viên phải có thì không nên ép giáo viên phải làm.
Thứ hai, đối với hoạt động dự giờ nên ưu tiên mô hình dự giờ - nghiên cứu bài học, trong đó mục tiêu chính là học hỏi và cải tiến hoạt động dạy học, thay vì đặt nặng số lượng tiết dự giờ.
Những tiết thao giảng cấp tổ, cấp trường cần xây dựng những chuyên đề khó, chuyên đề mới và tổ chức thao giảng minh họa chu đáo. Khi giáo viên dự giờ họ sẽ thấy đó là một hoạt động chuyên môn thiết thực.
Việc cứng nhắc quy định số tiết dạy cho đồng nghiệp dự giờ; số tiết dự giờ đồng nghiệp/ năm học là không cần thiết và không đúng hướng dẫn của ngành. Từ đó, dễ dẫn đến những thị phi và gây áp lực cho giáo viên.
Thứ ba, khi quy định định mức hoặc yêu cầu xây dựng các kế hoạch, hoạt động chuyên môn, nhà trường nên thông tin rõ căn cứ, phạm vi áp dụng và cách thức thực hiện để giáo viên có thể chủ động sắp xếp công việc.
Thứ tư, cần tạo cơ chế để giáo viên được trao đổi, phản hồi và đề xuất điều chỉnh những quy định chưa phù hợp với thực tế. Một quy định chuyên môn chỉ thực sự có hiệu quả khi người thực hiện hiểu mục đích, thấy tính cần thiết và có điều kiện thực hiện.
Mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động quản lý chuyên môn vẫn là nâng cao chất lượng giáo dục và tạo điều kiện để giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Vì thế, những ban giám hiệu yêu cầu giáo viên tạo thêm hồ sơ, thủ tục hoặc ra định mức tiết dự đồng nghiệp mà không đem lại giá trị chuyên môn tương xứng thì cũng cần được xem xét, điều chỉnh.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.