Tại Điều 5 của Nghị định này nêu rõ, tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo quy định tại điểm b, c và d khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng, không quá 10% trong tổng số cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc danh hiệu “Chiến sĩ tiên tiến” (không bao gồm cá nhân được xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng).
Như vậy, cá nhân được đề nghị danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở bao gồm cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có sáng kiến được cơ sở công nhận; Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận không quá 10% trong tổng số cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc danh hiệu “Chiến sĩ tiên tiến”.
Tuy nhiên, quy định 10% không phải là giới hạn toàn bộ số người được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở. Người được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thuộc điểm a khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng là một trường hợp khác và không tính vào tỷ lệ 10%. Còn nhóm xét theo các trường hợp có sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo bị giới hạn ở mức không quá 10%.
Theo quy định về đánh giá viên chức, tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thông thường không quá 20%, trường hợp đơn vị được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ có thể cao hơn nhưng không quá 25%.
Với quy định này đã nhận được nhiều ý kiến đồng tình, bởi lẽ điều thay đổi quan trọng không phải là “bỏ sáng kiến”, mà là giảm động lực biến sáng kiến thành con đường phổ biến để chạy theo danh hiệu. Như vậy, sáng kiến sẽ được trở về đúng vị trí của nó. Mục tiêu của thi đua không phải tạo ra thật nhiều sáng kiến mà là khuyến khích giáo viên làm tốt công việc của mình và tạo ra giá trị thật cho học sinh.
Thay đổi mang tính tích cực trong quản lý cán bộ, nhà giáo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Vũ Hoàng Sơn - giáo viên Trường Tiểu học Nguyễn Đình Chiểu (phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, quy định này có tính siết chặt kỷ cương thi đua nằm ở việc khống chế tỷ lệ xét tặng đối với các nhóm đối tượng cụ thể.
"Theo quy định tại Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022, tiêu chuẩn để một cá nhân được xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” thì cá nhân đó cần đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”, đồng thời hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến, đề tài nghiên cứu, đề án khoa học được cấp có thẩm quyền công nhận.
Nhưng với quy định tại Nghị định này đã đặt ra một mức "trần cứng" pháp lý. Nghĩa là để trở thành Chiến sĩ thi đua cơ sở, cá nhân không chỉ cần đáp ứng các tiêu chí cứng về thành tích chuyên môn và sáng kiến, mà còn phải lọt vào nhóm 10% xuất sắc nhất trong số những người đã đạt danh hiệu Lao động tiên tiến/Chiến sĩ tiên tiến tại đơn vị.
Tôi thấy rằng đây là một quy định hoàn toàn hợp lý và phù hợp với các yêu cầu về thi đua, khen thưởng trong giai đoạn hiện nay", thầy Sơn cho hay.
Cùng chung quan điểm, thầy Lê Văn Phúc - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Bắc Ruộng (xã Bắc Ruộng, tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” từ lâu đã được xem là thước đo quan trọng đánh giá sự nỗ lực, sáng tạo và đóng góp của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, thực trạng "mưa danh hiệu", xét tặng tràn lan hoặc cào bằng ở một số nơi đã làm giảm đi giá trị tinh thần vốn có của danh hiệu này.
Vì thế, lãnh đạo Trường Trung học cơ sở Bắc Ruộng đánh giá rằng, sự thay đổi này mang lại nhiều tác động tích cực đối với môi trường làm việc và công tác quản lý cán bộ.
Thầy Phúc nhận định: "Với việc khống chế tỷ lệ 10% như vậy, tôi thấy rằng nó là một phương án hữu hiệu để chống bệnh thành tích và "lạm phát" khen thưởng. Việc giới hạn tỷ lệ 10% giúp chấm dứt tình trạng "đến hẹn lại lên", bình xét sơ sài hoặc chia đều danh hiệu theo kiểu luân phiên. Danh hiệu thi đua nhờ đó phục hồi đúng giá trị thực chất, trở thành phần thưởng cao quý xứng đáng cho những cá nhân thực sự tiêu biểu.
Ngoài ra, việc này cũng tạo động lực thi đua bứt phá cho các cán bộ, giáo viên trong nhà trường. Bởi lẽ, chỉ khi số lượng nhỏ cá nhân xuất sắc nhất được vinh danh, tính cạnh tranh lành mạnh trong các phong trào thi đua sẽ gia tăng. Khi đó, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động buộc phải nỗ lực vượt bậc, không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành công việc được giao mà còn phải tìm tòi sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao hiệu suất làm việc.
Đồng thời, việc khống chế tỷ lệ như vậy nó cũng góp phần tạo ra sự minh bạch và công bằng trong đánh giá, xếp loại. Bởi lẽ, khi có khung tỷ lệ cố định, buộc Hội đồng Thi đua - Khen thưởng các cấp phải xây dựng quy trình xét duyệt nghiêm ngặt, minh bạch, có sự so sánh và cân nhắc kỹ lưỡng giữa các hồ sơ thi đua thay vì xét chọn tràn lan”.
Nhiều thách thức khi triển khai thực hiện
Cũng theo thầy Lê Văn Phúc, đây quy định mang lại nhiều giá trị tích cực, tuy nhiên quá trình áp dụng vào thực tế tại các đơn vị, địa phương chắc chắn không tránh khỏi vướng mắc, điều này đòi hỏi sự chỉ đạo sâu sát từ lãnh đạo các nhà trường.
"Trước hết, áp lực lựa chọn tại các đơn vị có chất lượng nhân sự tương đối đồng đều vẫn là điều mà lãnh đạo một số trường học quan tâm nhất. Quy định mới đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa việc đánh giá xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức với công tác khen thưởng. Vì vậy, việc công nhận sáng kiến cần đảm bảo tính thực tiễn, tránh tình trạng "sáng kiến trên giấy" chỉ nhằm hợp thức hóa hồ sơ thi đua cho đủ điều kiện bước vào vòng xét chọn 10%. Điều này cần sự linh hoạt và sâu sát trong công tác quản lý không chỉ về chuyên môn và về cả con người trong mỗi đơn vị của người đứng đầu", lãnh đạo Trường Trung học cơ sở Bắc Ruộng chia sẻ.
Về việc này, theo thầy Lê Văn Khánh - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Châu Cam (xã Châu Khê, tỉnh Nghệ An), quy định khống chế tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” từ nguồn cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến” và có sáng kiến được cơ sở công nhận không quá 10% là một bước đổi mới quan trọng, thể hiện tinh thần "thực chất - hiệu quả - tinh gọn" trong công tác thi đua khen thưởng.
Việc thực hiện nghiêm túc quy định này sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ, người lao động năng động, sáng tạo, đưa phong trào thi đua trở thành động lực phát triển thực sự của mỗi cơ quan, đơn vị và toàn xã hội.
Qua đó, lãnh đạo Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Châu Cam cho rằng, để phát huy tối đa hiệu quả trong thực tiễn, các cơ quan, đơn vị cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp.
“Trước hết tôi thấy rằng cần cụ thể hóa quy chế thi đua nội bộ. Nghĩa là mỗi cơ quan, tổ chức cần ban hành quy định chi tiết về thang điểm đánh giá, tiêu chí sáng kiến và quy trình bình chọn công khai, khách quan. Cần ưu tiên xét tặng cho lực lượng lao động trực tiếp, cán bộ chiến sĩ ở địa bàn xa xôi, khó khăn hoặc các bộ phận nòng cốt.
Bên cạnh đó, việc đổi mới công tác bình xét cho phù hợp với điều kiện thực tế tại mỗi nhà trường là rất cần thiết. Khi đó, Hội đồng Thi đua - Khen thưởng phải thực hiện đúng vai trò tư vấn, thẩm định chặt chẽ hồ sơ. Việc bỏ phiếu kín nên được thực hiện nghiêm túc để chọn ra cá nhân tiêu biểu nhất, tránh tình trạng cả nể hay bình chọn theo cảm tính, ép buộc.
Đồng thời cần gắn phong trào thi đua với nhiệm vụ chính trị. Thi đua không nên chỉ là kỳ bình xét cuối năm mà phải là một quá trình liên tục. Việc giao nhiệm vụ rõ ràng, theo dõi tiến độ và ghi nhận thành tích đột xuất trong năm sẽ là căn cứ vững chắc nhất để xét chọn Chiến sĩ thi đua cơ sở vào cuối năm”, thầy Khánh cho hay.