Nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ là chính sách được nhiều giáo viên quan tâm, bởi có thể giúp người đủ điều kiện được hưởng mức lương mới sớm hơn tối đa 12 tháng so với thời điểm nâng bậc lương thường xuyên. Tuy nhiên, không phải cứ đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi, có sáng kiến, được công nhận chiến sĩ thi đua hay có nhiều năm công tác là đương nhiên được nâng lương trước thời hạn.
Căn cứ pháp lý theo Văn bản hợp nhất số 02/VBHN-BNV ngày 02 tháng 5 năm 2022 của Bộ Nội vụ hợp nhất Thông tư số 08/2013/TT-BNV, Thông tư số 03/2021/TT-BNV hướng dẫn thực hiện chế độ nâng bậc lương thường xuyên và nâng bậc lương trước thời hạn đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, việc xét hưởng chế độ này phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về tiêu chuẩn, thời gian còn thiếu đến kỳ nâng lương thường xuyên, thành tích được cấp có thẩm quyền công nhận và tỷ lệ được xét trong năm. Hiểu đúng từng quy định sẽ giúp giáo viên chủ động bảo vệ quyền lợi, đồng thời giúp các cơ sở giáo dục tổ chức xét chọn công khai, minh bạch và đúng pháp luật.
Giáo viên phải đáp ứng những điều kiện nào để được xét nâng lương trước thời hạn?
Theo điểm a khoản 1 Điều 3 Văn bản hợp nhất số 02/VBHN-BNV, việc xét nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ phải đáp ứng đồng thời các điều kiện cơ bản.
Đối tượng quy định tại Khoản 1 Điều 1 Thông tư này đạt đủ 02 tiêu chuẩn quy định tại Khoản 2 Điều 2 Thông tư này và lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ đã được cấp có thẩm quyền quyết định công nhận bằng văn bản, nếu chưa xếp bậc lương cuối cùng trong ngạch hoặc trong chức danh và tính đến ngày 31 tháng 12 của năm xét nâng bậc lương trước thời hạn còn thiếu từ 12 tháng trở xuống để được nâng bậc lương thường xuyên thì được xét nâng một bậc lương trước thời hạn tối đa là 12 tháng so với thời gian quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 2 Thông tư này.
Theo đó có 3 điều kiện, tiêu chuẩn phải có gồm:
Thứ nhất, viên chức phải đạt đủ hai tiêu chuẩn quy định tại khoản 2 Điều 2 của thông tư. Đối với viên chức, tiêu chuẩn thứ nhất là được cấp có thẩm quyền đánh giá từ mức hoàn thành nhiệm vụ trở lên. Tiêu chuẩn thứ hai là không vi phạm kỷ luật một trong các hình thức khiển trách, cảnh cáo hoặc cách chức.
Thứ hai, viên chức phải lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ và thành tích đó phải được cấp có thẩm quyền quyết định công nhận bằng văn bản. Đây là căn cứ để cơ quan, đơn vị xem xét mức độ thành tích theo quy chế nâng bậc lương trước thời hạn đã được ban hành.
Việc xác định thành tích xuất sắc nào được dùng để xét nâng lương trước niên hạn theo quy định của địa phương và quy chế xét nâng lương trước hạn của cơ sở.
Thứ ba, viên chức chưa được xếp bậc lương cuối cùng trong ngạch hoặc chức danh đang giữ.
Thứ tư, tính đến ngày 31 tháng 12 của năm xét nâng bậc lương trước thời hạn, thời gian còn thiếu để được nâng bậc lương thường xuyên phải từ 12 tháng trở xuống. Nếu còn thiếu trên 12 tháng, người đó chưa đáp ứng điều kiện về thời gian để được xét theo diện lập thành tích xuất sắc trong năm đó.
Các điều kiện này phải được xem xét đồng thời, không thể chỉ căn cứ vào một thành tích nổi bật để kết luận giáo viên đủ điều kiện hưởng chế độ.
Ví dụ: Một giáo viên trung học cơ sở đang hưởng bậc lương hiện tại và dự kiến được nâng bậc lương thường xuyên vào ngày 1 tháng 7 năm 2027. Tại thời điểm xét trong năm 2026, người này còn thiếu khoảng 6 tháng để đến kỳ nâng lương thường xuyên. Nếu đáp ứng các tiêu chuẩn về đánh giá, kỷ luật, có thành tích xuất sắc được công nhận bằng văn bản và được lựa chọn trong phạm vi tỷ lệ cho phép, giáo viên có thể được xem xét nâng bậc lương trước thời hạn.
Thành tích nào có thể được dùng để xét nâng bậc lương trước thời hạn?
Đây là nội dung thường gây nhiều thắc mắc, băn khoăn trong đội ngũ giáo viên. Có người cho rằng chỉ cần đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở là được nâng lương trước thời hạn. Người khác cho rằng có sáng kiến được công nhận hoặc đạt giáo viên dạy giỏi cấp huyện, cấp tỉnh thì được hưởng chế độ, có người cho rằng việc đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ là được nâng lương trước niên hạn,…
Văn bản hợp nhất số 02/VBHN-BNV yêu cầu thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ phải được cấp có thẩm quyền quyết định công nhận bằng văn bản. Tuy nhiên, văn bản không quy định rằng cứ đạt một danh hiệu cụ thể thì đương nhiên được nâng lương trước thời hạn. Việc xác định thành tích nào được ưu tiên, mức độ thành tích nào tương ứng với thời gian nâng trước 6 tháng, 9 tháng hay 12 tháng phải được cụ thể hóa theo quy chế của cơ quan, đơn vị có thẩm quyền.
Cụ thể, văn bản hợp nhất 02 có nêu người đứng đầu cơ quan, đơn vị quản lý cán bộ, công chức, viên chức và người lao động có trách nhiệm trao đổi với cấp ủy và Ban Chấp hành công đoàn cùng cấp thực hiện: Ban hành Quy chế nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị mình, trong đó phải quy định rõ tiêu chuẩn, cấp độ về lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ, thời gian được nâng bậc lương trước thời hạn tương ứng với từng cấp độ thành tích khác nhau của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động và thứ tự ưu tiên xét nâng bậc lương trước thời hạn đối với những người có thành tích xuất sắc như nhau để làm căn cứ xét nâng bậc lương trước thời hạn đối với các đối tượng thuộc phạm vi quản lý. Bản Quy chế này phải được công khai trong cơ quan, đơn vị và gửi cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp để quản lý và kiểm tra trong quá trình thực hiện.
Tỷ lệ là một trong những nội dung quan trọng nhất khi xét nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ. Theo điểm b khoản 1 Điều 3 của Văn bản hợp nhất số 02/VBHN-BNV, tỷ lệ viên chức, công chức và người lao động được nâng bậc lương trước thời hạn theo diện thành tích xuất sắc trong một năm không quá 10 phần trăm tổng số người trong danh sách trả lương của cơ quan, đơn vị, trừ đối tượng thuộc diện riêng theo khoản 2 Điều 3.
Ví dụ 1: Một trường có 100 người trong danh sách trả lương thuộc phạm vi tính tỷ lệ. Theo cách tính nêu trên, trường được xác định có tối đa 10 người thuộc tỷ lệ nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong năm, nếu các điều kiện khác đều đáp ứng.
Ví dụ 2: Một trường có 75 người trong danh sách trả lương. Khi chia tổng số người cho 10, trường có 7 nhóm đủ 10 người và dư 5 người. Theo cách tính quy định, số người thuộc tỷ lệ được xác định ban đầu là 7 người, không tự động làm tròn lên 8 người.
Thứ tự ưu tiên khi xét nâng lương trước niên hạn khi có nhiều người đủ tiêu chuẩn
Tình huống nhiều giáo viên cùng đủ điều kiện nhưng số người được đề nghị vượt quá tỷ lệ cho phép là vấn đề dễ phát sinh thắc mắc trong nhà trường.
Văn bản hợp nhất số 02/VBHN-BNV quy định nguyên tắc xét theo mức độ thành tích và thứ tự ưu tiên. Trường hợp có cùng cấp độ thành tích mà số người vượt quá tỷ lệ, việc xét được thực hiện theo thứ tự ưu tiên quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 3 như sau:
Thành tích để xét nâng bậc lương trước thời hạn được xác định theo thời điểm ban hành quyết định công nhận thành tích đạt được trong khoảng thời gian 6 năm gần nhất đối với các ngạch và các chức danh có yêu cầu trình độ đào tạo từ cao đẳng trở lên và 4 năm gần nhất đối với các ngạch và các chức danh có yêu cầu trình độ đào tạo từ trung cấp trở xuống tính đến ngày 31 tháng 12 của năm xét nâng bậc lương trước thời hạn.
Riêng đối với trường hợp đã được nâng bậc lương trước thời hạn thì tất cả các thành tích đạt được trước ngày có quyết định nâng bậc lương trước thời hạn trong khoảng thời gian (6 năm và 4 năm) quy định tại Điểm này không được tính để xét nâng bậc lương trước thời hạn cho lần sau.
Việc xét nâng bậc lương trước thời hạn được căn cứ vào thành tích cao nhất đạt được của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; nếu thành tích cao nhất bằng nhau thì xét đến các thành tích khác; trường hợp có nhiều người có thành tích như nhau thì thực hiện ưu tiên theo quy chế nâng bậc lương trước thời hạn của cơ quan, đơn vị.
Lưu ý, việc quy định thành tích này do cấp có thẩm quyền quy định. Ví dụ trường THCS A thuộc xã B, Ủy ban nhân dân xã B sẽ ban hành quy chế xét nâng lương trước hạn, có thể quy định Bằng khen cấp tỉnh, trung ương thì nâng lương 12 tháng, chiến sĩ thi đua cơ sở 9 tháng, được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ là 6 tháng.
Giả sử trong trường học có 30 người thì sẽ có 3 người được nâng lương trước hạn, nhưng có đến 5 người đủ tiêu chuẩn được nâng lương trước hạn, thì xét theo thành tích từ trên xuống, nếu thành tích bằng nhau thì xét các thành tích khác như tham gia phong trào, hội thi, nếu vẫn bằng nhau thì xét theo quy chế của đơn vị.
Không được nâng lương trước thời hạn 2 lần liên tiếp
Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 3 của Thông tư số 08/2013/TT-BNV, một người không được thực hiện hai lần liên tiếp nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ trong cùng ngạch hoặc cùng chức danh.
Quy định này không đồng nghĩa giáo viên đã từng được nâng lương trước thời hạn sẽ mất quyền xét nâng lương trước thời hạn trong suốt quá trình công tác. Vấn đề là có được xét ở hai kỳ liên tiếp hay không, đồng thời phải đáp ứng các điều kiện khác của lần xét tiếp theo.
Ví dụ: Giáo viên E được nâng bậc lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc trong lần xét năm 2024. Trong năm 2026, giáo viên trên có thành tích xuất sắc trong công tác, còn thiếu 12 tháng nâng lương nhưng không được nâng lương trước niên hạn do không được nâng lương 2 lần liên tiếp, giáo viên này năm 2027 sẽ được nâng lương thường xuyên. Đến năm 2029, giáo viên này nếu đạt các tiêu chuẩn có thể được nâng lương trước hạn.
Nâng bậc lương trước thời hạn là chính sách có ý nghĩa khuyến khích viên chức, trong đó có giáo viên, phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Tuy nhiên, để được hưởng chế độ này, giáo viên phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về tiêu chuẩn, thành tích được công nhận bằng văn bản, thời gian còn thiếu đến kỳ nâng lương thường xuyên và những yêu cầu khác theo quy định. Tỷ lệ không quá 10 phần trăm áp dụng đối với diện nâng lương trước thời hạn do lập thành tích xuất sắc là giới hạn cần được tính đúng, không tự động làm tròn và không được tùy tiện vượt quá.
Đối với giáo viên, điều quan trọng là nắm chắc thời điểm nâng lương, lưu giữ hồ sơ thành tích và tìm hiểu quy chế xét chọn tại cơ quan quản lý. Đối với hiệu trưởng và cơ quan có thẩm quyền, cần công khai tiêu chí, thực hiện đúng thứ tự ưu tiên, kiểm tra hồ sơ đầy đủ và giải thích rõ căn cứ lựa chọn. Khi các quy định được áp dụng thống nhất, minh bạch, chế độ nâng bậc lương trước thời hạn sẽ phát huy đúng ý nghĩa động viên người có thành tích, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng và củng cố niềm tin của đội ngũ nhà giáo vào sự công bằng trong quản lý viên chức.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.