Với những dấu ấn tiêu biểu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hương Quỳnh (sinh năm 1978) - giảng viên cao cấp tại Viện Công nghệ HaUI, là nữ giảng viên duy nhất trong 4 nhà giáo có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học được tuyên dương năm 2026 tại Đại học Công nghiệp Hà Nội (HaUI).
Chia sẻ về cơ duyên đến với nghề nghiệp hiện tại, cô Phạm Hương Quỳnh cho biết, sau khi tốt nghiệp ngành Sư phạm Sinh học tại Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên) vào tháng 5/2000, cô đã một lần “bỏ lỡ” cơ hội trở thành giáo viên phổ thông.
“Do thời điểm đó nếu muốn làm giáo viên, tôi sẽ phải đi xa nhà, bố mẹ tôi thì lại không muốn xa con gái, nên thậm chí đã giấu hành lý để giữ tôi ở lại nhà. Mẹ không muốn con gái phải vất vả, quan niệm là phụ nữ chỉ cần có một công việc ổn định ở gần nhà và lập gia đình, yên bề gia thất…
Đến tháng 8/2000, tôi được tuyển dụng vào Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp (Đại học Thái Nguyên), nhưng với vai trò là một chuyên viên, chứ không phải giảng viên.
Đầu năm 2003, tôi nhận được một lời đề nghị tham gia xây dựng chương trình đào tạo mới cho nhà trường - ngành Công nghệ Kỹ thuật môi trường. Cũng vì lý do này, nhà trường đã cử tôi đi học thạc sĩ về Công nghệ Môi trường tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Thời điểm ấy, tôi nhận lời nhưng chỉ đơn thuần nghĩ đó là một nhiệm vụ, chưa nghĩ mình có nhiều đam mê với lĩnh vực này đến thế. Khi được học hỏi từ những người thầy giỏi và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, tôi lại thấy thật hứng thú. Lúc đó, có lẽ tôi đã thực sự tìm thấy đam mê, mỗi ngày gần như “đắm mình” trong phòng thí nghiệm hơn 12 tiếng, có những hôm miệt mài tới nỗi quên cả thời gian, thấy tay run run khi cầm pipet, mới biết là mình vẫn chưa ăn trưa…
Từ đó đến khoảng năm 2004, tôi thấy mình thực sự muốn đi theo con đường nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực kỹ thuật. Và cũng nhờ vậy, tôi đã nối tiếp được khát khao trở thành nhà giáo từ trước đó” - nữ giảng viên nhớ lại.
Hơn 2 thập kỷ gắn bó với ngành giáo dục, cô Phạm Hương Quỳnh luôn xem đào tạo là nhiệm vụ trọng tâm, là chiếc “cầu nối” vững chắc giữa giảng dạy, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phục vụ cộng đồng. Từ quan điểm đó, nữ giảng viên không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp, hướng chương trình đào tạo theo chuẩn hiện đại, bám sát thực tiễn.
Là một trong những nhân tố “nòng cốt” từ những ngày đầu đặt nền móng cho ngành Công nghệ Kỹ thuật Môi trường tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp (Đại học Thái Nguyên), cô Quỳnh đã trực tiếp tham gia xây dựng chương trình, biên soạn và hoàn thiện hệ thống đề cương chi tiết các học phần chuyên ngành. Trong suốt quá trình công tác, cô vẫn duy trì sự nhạy bén, thường xuyên rà soát, cập nhật chương trình để đáp ứng kịp thời tốc độ phát triển của khoa học công nghệ và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường lao động.
Sau một thời gian gắn bó với môi trường sư phạm đầu tiên, Tiến sĩ Phạm Hương Quỳnh quyết định chuyển công tác về Viện Công nghệ HaUI - Đại học Công nghiệp Hà Nội.
Nữ giảng viên tâm sự: “Khi về Đại học Công nghiệp Hà Nội với vai trò giảng viên, tôi có điều kiện để toàn tâm toàn ý cho chuyên môn mà không bị chi phối bởi những công việc khác. Thời điểm ấy, điều tôi trăn trở nhất là làm sao đưa được kiến thức thực tế vào bài giảng, thay vì chỉ truyền đạt những lý thuyết khô khan vốn đã có sẵn trong sách vở mà sinh viên có thể đọc được ở bất cứ tài liệu nào. Vì vậy, tôi chọn con đường song hành giữa giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Theo tôi, đó cũng là cách tự nhiên nhất để người thầy truyền lửa và khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho sinh viên”.
Trong giai đoạn 2021-2026, nữ giảng viên đã tham gia chủ nhiệm 5 nhiệm vụ khoa học và công nghệ ở các cấp khác nhau. Cô cho biết: “Việc chủ trì và tham gia các nhiệm vụ khoa học và công nghệ ở nhiều cấp đã tạo điều kiện để tôi phát triển các hướng nghiên cứu theo chuỗi từ nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện công nghệ đến ứng dụng trong thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế, được cấp 4 bằng sở hữu trí tuệ, phát triển thành các sáng kiến và từng bước chuyển giao, ứng dụng vào thực tế, góp phần giải quyết các vấn đề trong lĩnh vực công nghệ môi trường”.
Một trong những công trình nghiên cứu tiêu biểu là đề tài cấp Bộ Công Thương “Nghiên cứu công nghệ và thiết bị thu hồi kẽm, sắt trong bụi lò nghèo kẽm của nhà máy luyện thép bằng lò điện hồ quang”. Đứng trước bài toán xử lý chất thải luyện kim, đề tài đã mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới tại Việt Nam, khi ứng dụng công nghệ thu hồi kẽm bằng gia nhiệt vi sóng.
Dấu ấn chuyên môn của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hương Quỳnh còn in đậm qua công tác phát triển chương trình tại Đại học Công nghiệp Hà Nội. Từ năm 2018 đến nay, cô trực tiếp chủ trì và tham gia xây dựng, cập nhật đề cương chi tiết học phần chuyên ngành. Việc đổi mới nội dung các học phần được thực hiện theo hướng tăng cường tính ứng dụng, gắn kết kiến thức lý thuyết với thực tiễn nghề nghiệp, đồng thời chú trọng phát triển năng lực tự học, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề cho người học.
Tiếp nối những đóng góp đó, năm 2025, cô tiếp tục tham gia xây dựng chương trình đào tạo trình độ Thạc sĩ ngành Kỹ thuật môi trường tại Đại học Công nghiệp Hà Nội, góp phần phát triển chương trình đào tạo sau đại học của nhà trường.
Song song với đó, nữ phó giáo sư trực tiếp giảng dạy 5 học phần chuyên ngành, đồng thời tận tâm dìu dắt các thế hệ học viên qua từng đồ án, khóa luận tốt nghiệp và các đề tài nghiên cứu khoa học.
Lấy thực tiễn làm thước đo, trong các giờ lên lớp, cô luôn khéo léo lồng ghép kết quả nghiên cứu khoa học, các “bài toán” thực tế về môi trường và yêu cầu của hoạt động nghề nghiệp. Giai đoạn 2021-2026, cô đã hướng dẫn 5 học viên cao học hoàn thành chương trình đào tạo và bảo vệ luận văn thạc sĩ, đồng thời tham gia hướng dẫn 1 nghiên cứu sinh, qua đó góp phần đào tạo nguồn nhân lực khoa học và công nghệ trong lĩnh vực kỹ thuật môi trường.
Kiên định với triết lý lấy người học làm trung tâm, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn, những nỗ lực không mệt mỏi của cô Quỳnh đã góp phần nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực ngành kỹ thuật môi trường. Nhưng điều đọng lại sâu sắc nhất ở người nữ giảng viên tâm huyết ấy không chỉ dừng lại ở giảng đường.
“Bất cứ khi nào các em cần đến sự hỗ trợ, tôi luôn sẵn lòng và sẽ có mặt ngay. Có những ngày, khi đang đứng lớp, một em học trò cũ “cầu cứu” vì hệ thống vận hành của em đang gặp sự cố, ngay khi kết thúc giờ giảng, tôi đã lên đường đến hiện trường cùng em…” - cô Quỳnh vui vẻ chia sẻ.
Theo cô Quỳnh, do khoảng thời gian ở Thái Nguyên, cô còn vướng bận nhiều điều, nên từ khi về Đại học Công nghiệp Hà Nội, cô có nhiều thời gian hơn và cũng thực hiện được nhiều công trình nghiên cứu hơn. Với cô, gần như mỗi công trình nghiên cứu đều tìm ra “cái mới” và đều tạo được những ấn tượng riêng.
Phó Giáo sư Phạm Hương Quỳnh tâm sự: “Làm nghiên cứu khoa học vốn đã rất vất vả, nên đối với những người phụ nữ phải cân bằng giữa công việc và gia đình, sẽ còn vất vả hơn. Nhất là đối với đặc thù lĩnh vực kỹ thuật lại càng đòi hỏi sự dấn thân. Bởi vậy, tôi cho rằng, có lẽ cũng không có nhiều phụ nữ chọn con đường này”.
Khi quyết định rời Thái Nguyên, cô Quỳnh cũng gác lại công việc của một người quản lý để trở lại làm giảng viên. Cô cho hay, một phần nhằm thay đổi môi trường học tập cho các con.
“Đã có lúc tôi sẵn sàng gác lại cơ hội thăng tiến, chuyển việc chỉ để con cái có môi trường học tập tốt hơn, bởi với tôi, các con luôn là ưu tiên số một. Thế nhưng, có những thời điểm, tôi lại vô tình bị guồng công việc cuốn đi, mà không dành được nhiều thời gian cho con khi con cần mình nhất.
Khoảng thời gian từ 2022 đến 2024 là giai đoạn thử thách nhất khi tôi cùng lúc triển khai 2 đề tài nghiên cứu cấp tỉnh và cấp trường. Những chuyến xe ngược xuôi giữa Hà Nội, Nam Định (cũ) và Vĩnh Phúc (cũ) cuốn tôi vào guồng quay bận rộn, đúng vào lúc cậu con trai thứ hai đứng trước kỳ thi chuyển cấp quan trọng. Vì mải miết với phòng thí nghiệm và thực địa, tôi đã lỡ mất khoảng thời gian đồng hành sát cánh bên con trong giai đoạn “nước rút”, khiến con không vào được ngôi trường kỳ vọng.
Khi tôi hỏi “Con có buồn mẹ không?”, thằng bé nói “Con không buồn mẹ ạ, con hạnh phúc vì được tự trải nghiệm và tự ra quyết định với những gì mình làm”. Nghe con nói vậy, lòng tôi càng thêm phần day dứt và tự trách...” - đôi mắt nữ giảng viên thoáng buồn.
Mang trong mình tâm huyết “đưa tri thức khoa học vào thực tiễn cuộc sống”, Phó Giáo sư Phạm Hương Quỳnh luôn dành nhiều tâm sức cho các hoạt động thiện nguyện và phục vụ cộng đồng. Bằng nền tảng chuyên môn vững vàng về kỹ thuật và công nghệ môi trường, mỗi chương trình, dự án có sự góp mặt của cô đều hướng tới mục tiêu bền vững: bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống cho người dân và hun đúc những giá trị nhân văn sâu sắc về trách nhiệm với tương lai.
Tự nhận mình là một người “tham công tiếc việc”, cô Quỳnh tâm sự: “Tôi được bố mẹ giáo dục ngay từ nhỏ là phải trở thành người tử tế, có ích cho xã hội. Đồng thời, bản thân tôi cũng luôn kiên định với quan điểm “Lấy đào tạo làm nền tảng, nghiên cứu khoa học là động lực và phục vụ cộng đồng là trách nhiệm của một giảng viên”. Vì vậy, xuyên suốt trong quá trình làm nghề, hầu như mỗi năm tôi đều cố gắng thực hiện ít nhất hai nhiệm vụ phục vụ cộng đồng. Đó là yêu cầu riêng của bản thân, nếu không thực hiện được, tôi cứ có cảm giác là mình chưa hoàn thành nhiệm vụ.
Tôi luôn mong muốn sẽ được dùng chuyên môn của mình để giúp đỡ cộng đồng. Nhưng nếu trong năm nào quá bận rộn, không thực hiện được thông qua các dự án liên quan đến chuyên môn, tôi sẽ tổ chức thêm các hoạt động thiện nguyện, gửi tặng sách vở, quần áo, nhu yếu phẩm cho trẻ em vùng cao”.
Một trong những dự án vì cộng đồng khiến cô ấn tượng nhất là khi được tham gia hỗ trợ kỹ thuật tại Điểm trường Mầm non Ngải Phóng Chồ (huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai vào năm 2022) - công trình trường học được xây dựng bằng vật liệu tái chế.
Công trình góp phần tái sử dụng lượng lớn chất thải nhựa, giảm khoảng 115 tấn rác thải nhựa phát thải ra môi trường, đồng thời lan tỏa thông điệp về kinh tế tuần hoàn, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ. “Đây là một hoạt động tiêu biểu thể hiện việc đưa kiến thức và chuyên môn môi trường vào các công trình có ý nghĩa thiết thực đối với cộng đồng. Khi nhìn ngôi trường được hoàn thiện với những mảng màu sặc sỡ nằm giữa rừng cây sa mộc xanh rì, tôi cảm giác mình được đắm mình vào một bức tranh yên bình” - cô chia sẻ.
Ngoài ra, nữ giảng viên cũng thường xuyên phối hợp với một số tổ chức thực hiện các dự án đưa trẻ em đi thực tế, học về các lớp học về rừng, về môi trường, thiên nhiên…
Còn rất nhiều những dự án ý nghĩa khác đã và đang được cô Quỳnh từng ngày thực hiện, ghi dấu ấn trong lĩnh vực kỹ thuật môi trường.
