Ngày 20/10, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký thay Thủ tướng Chính phủ chỉ thị số 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo.
Chỉ thị nêu rõ, những năm qua, công tác thi, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo đã được đổi mới, kết quả có nhiều bước tiến và chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, cơ bản bảo đảm công bằng trong kiểm tra, đánh giá và thi.
Tuy nhiên, ở một số nơi, việc dạy học, kiểm tra, đánh giá và công tác tổ chức thi chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học; hành vi gian lận, vi phạm quy chế thi, thậm chí vi phạm nghiêm trọng trong công tác thi, vi phạm sự liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học vẫn còn xảy ra.
Theo Thủ tướng, những hạn chế, sai phạm này làm sai lệch kết quả đánh giá, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực, công bằng trong giáo dục, uy tín của ngành và niềm tin của xã hội.
Nguyên nhân chủ yếu là một số giáo viên, cán bộ quản lý, người đứng đầu cơ sở giáo dục, đào tạo, cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan chưa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm; ý thức tuân thủ pháp luật chưa nghiêm, bệnh thành tích chưa được khắc phục triệt để. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý đánh giá, thi đua, khen thưởng còn một số bất cập; cơ chế phòng ngừa, kiểm soát, giám sát chưa đồng bộ, chặt chẽ; việc phát hiện, xử lý vi phạm có nơi chưa kịp thời, chưa nghiêm minh.
Chú trọng phòng ngừa hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị công nghệ cao để gian lận
Để xây dựng môi trường giáo dục trung thực, liêm chính, thực chất, bảo đảm kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi phản ánh đúng năng lực người học, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu cơ sở giáo dục, đào tạo thực hiện đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống gian lận.
Trong đó, các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan liên quan, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố và người đứng đầu cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo có trách nhiệm đề cao trách nhiệm, bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng, liêm chính, thực chất trong học tập, kiểm tra, đánh giá và thi.
Chỉ thị yêu cầu lấy phòng ngừa là chính, chủ động nhận diện nguy cơ, rủi ro và có biện pháp kiểm soát phù hợp; chuyển mạnh từ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa, đồng thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm.
Các cơ quan, đơn vị phải rà soát tổng thể, hoàn thiện quy định, quy chế thi, hướng dẫn, quy trình tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá; tăng cường ứng dụng công nghệ và các biện pháp kỹ thuật để phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm.
Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và mức độ tham gia của từng tổ chức, cá nhân; thiết lập cơ chế kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và kiểm tra độc lập đối với các khâu có nguy cơ cao.
Thủ tướng giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát toàn diện các quy định, quy chế thi và hướng dẫn về kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ, cuối khóa cùng các quy định pháp luật có liên quan; kịp thời sửa đổi, bổ sung để nhận diện, phòng ngừa các phương thức gian lận mới trong thi, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học.
Đáng chú ý, Chỉ thị yêu cầu chú trọng phòng ngừa hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị công nghệ cao để gian lận; quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm, quy trình kiểm soát, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình của cá nhân, tập thể có liên quan. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 15/12/2026.
Một yêu cầu khác là rà soát, đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá để đánh giá thi đua, khen thưởng trong các cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo, cán bộ quản lý và nhà giáo theo hướng không tạo áp lực về thành tích.
Chỉ thị nêu rõ: “không lấy riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi để làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân”. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải hoàn thành nhiệm vụ này trước ngày 30/11/2026.
Thủ tướng cũng nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập, kết quả thi hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích.
Tăng cường kiểm soát bằng camera, thiết bị kỹ thuật
Đối với công tác tổ chức thi, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao rà soát, hướng dẫn việc sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và các giải pháp kỹ thuật phù hợp tại những khu vực, khâu có nguy cơ cao trong quá trình kiểm tra, đánh giá và thi.
Trước hết, việc này được triển khai đối với các kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, an toàn thông tin và phù hợp với quy định pháp luật. Thời hạn hoàn thành trước ngày 31/12/2026.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng phải xây dựng lộ trình cụ thể, hướng dẫn từng bước triển khai kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện, bảo đảm công bằng, hiệu quả.
Đối với giáo dục phổ thông, Bộ có trách nhiệm hướng dẫn các sở giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng, khai thác và sử dụng ngân hàng câu hỏi phục vụ kiểm tra, đánh giá định kỳ, đánh giá thường xuyên.
Việc xây dựng ngân hàng câu hỏi phải bảo đảm bám sát mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình, tăng tính khách quan, phân hóa và đánh giá thực chất kết quả của người học; tăng cường kiểm soát chất lượng đề thi, kiểm tra, đánh giá và bảo mật theo quy định. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026.
Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi để kịp thời phát hiện, cảnh báo dấu hiệu bất thường, nguy cơ gian lận; thiết lập, vận hành hiệu quả cơ chế tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, tố giác và xử lý thông tin theo đúng thẩm quyền, quy định của pháp luật.
Người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính
Theo Chỉ thị, chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm theo quy định về chất lượng, kỷ cương trong thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo thuộc phạm vi quản lý.
Các địa phương phải chỉ đạo sở giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục, đào tạo tổ chức các hoạt động kiểm tra, đánh giá và thi bảo đảm thực chất, nghiêm túc, công bằng, khách quan; không chạy theo thành tích, không can thiệp trái quy định vào kết quả học tập và kết quả thi.
Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan chức năng được yêu cầu nắm tình hình trên địa bàn xã, phường trước, trong và sau các kỳ thi, kiểm tra, đánh giá; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc phối hợp xử lý hành vi môi giới, tổ chức gian lận, sản xuất, mua bán, cung cấp hoặc sử dụng thiết bị, phần mềm, dịch vụ để gian lận.
Đối với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục phổ thông, người đứng đầu chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học, kiểm tra, đánh giá tại cơ sở.
Các cơ sở phải tăng cường giáo dục, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, văn hóa liêm chính và trách nhiệm nêu gương của nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục; rà soát, hoàn thiện quy định về liêm chính học thuật phù hợp với thực tiễn, đặc thù của cơ sở giáo dục.
Trong đó, cần quy định rõ việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định.
Chỉ thị cũng yêu cầu đổi mới phương pháp học tập, kiểm tra, đánh giá theo hướng coi trọng quá trình và sản phẩm học tập, nghiên cứu khoa học; đánh giá đúng năng lực người học; tăng cường các hình thức tổ chức thực hiện nhằm hạn chế khả năng gian lận và phù hợp với sự phát triển của công nghệ.
Xử lý nghiêm hành vi tổ chức gian lận, mua bán đề thi
Về trách nhiệm của các cơ quan chức năng, Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, cơ quan liên quan rà soát quy định, chế tài xử lý hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến gian lận trong kiểm tra, đánh giá và thi; nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật khi cần thiết.
Bộ Công an phải tăng cường phát hiện, điều tra, xử lý hành vi có dấu hiệu tội phạm như tổ chức gian lận thi cử, làm giả tài liệu, mua bán đề thi, đưa hoặc nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, can thiệp trái phép vào kết quả thi và hành vi vi phạm pháp luật khác.
Cơ quan này đồng thời phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, cơ quan liên quan và địa phương bảo đảm an ninh, an toàn các kỳ thi; phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi sử dụng công nghệ cao để gian lận, xâm nhập, chiếm đoạt, sửa đổi dữ liệu trái phép, làm lộ lọt đề thi và thông tin liên quan.
Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an và các địa phương nghiên cứu, đề xuất giải pháp kỹ thuật, công nghệ phục vụ phòng ngừa, phát hiện gian lận; phối hợp rà soát, xử lý theo thẩm quyền các hoạt động quảng cáo, cung cấp, môi giới dịch vụ, nhất là trên không gian mạng để gian lận trong công tác thi, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học.
Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí theo quy định để thực hiện các nhiệm vụ bảo đảm phòng, chống gian lận trong thi, kiểm tra, đánh giá, trên cơ sở đề xuất kinh phí của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, cơ quan liên quan và địa phương.
Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các bộ, cơ quan, địa phương theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc triển khai thực hiện Chỉ thị; thường xuyên cập nhật, hướng dẫn biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý phù hợp; định kỳ tổng hợp tình hình, kết quả thực hiện, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền và đề xuất biện pháp xử lý đối với những vấn đề vượt thẩm quyền.