Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT ngày 04/9/2020 và Quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT ngày 20/7/2021 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tạo thước đo chung, đánh giá thực chất chất lượng giáo dục
Theo quy định tại Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, Sở Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm chủ trì xây dựng, thẩm định, cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Quy định này được kỳ vọng góp phần khắc phục tình trạng thiếu đồng nhất trong kiểm tra, đánh giá giữa các nhà trường, đồng thời cung cấp dữ liệu đáng tin cậy phục vụ công tác quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Phạm Thị Thu Hà – Trưởng phòng Giáo dục Trung học (Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng) cho biết: Điểm e, Khoản 1, Điều 14 và Khoản 2, Điều 20 trong Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT đã xác lập rõ trách nhiệm của Sở trong việc chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung.
Theo đó, đề kiểm tra phải bảo đảm nội dung, hình thức, mức độ phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời có sự thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học.
Bà Hà cho rằng, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không còn Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp quận, huyện làm đầu mối trung gian, Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp chỉ đạo chuyên môn đối với các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Do đó, việc xây dựng một chuẩn đánh giá chung có ý nghĩa quan trọng, giúp cơ quan quản lý nắm bắt thực chất chất lượng giáo dục giữa các nhà trường.
Đặc biệt, sau quá trình sắp xếp, sáp nhập, nhiều cơ sở giáo dục có quy mô lớn, địa bàn rộng hoặc nhiều điểm trường. Việc áp dụng đề kiểm tra chung sẽ góp phần bảo đảm học sinh được đánh giá theo cùng một chuẩn kiến thức, kỹ năng, hạn chế sự chênh lệch trong đánh giá chất lượng.
Theo bà Hà, trước đây, việc từng trường tự xây dựng đề kiểm tra có thể dẫn đến tình trạng nơi ra đề khó, nơi ra đề dễ, khiến kết quả đánh giá chưa phản ánh đồng đều năng lực thực tế của học sinh.
Khi có một thước đo chung, kết quả kiểm tra không chỉ phản ánh mức độ đáp ứng yêu cầu chương trình của học sinh mà còn giúp ngành giáo dục nhận diện những hạn chế trong quá trình dạy và học.
Đáng chú ý, việc kiểm tra chung ở các lớp cuối cấp còn được kỳ vọng cung cấp dữ liệu phục vụ công tác tuyển sinh và định hướng học tập.
Đối với học sinh lớp 5, kết quả kiểm tra theo đề chung có thể góp phần tạo nguồn dữ liệu minh bạch phục vụ tuyển sinh vào lớp 6, nhất là tại những cơ sở giáo dục có số lượng đăng ký vượt chỉ tiêu.
Với học sinh lớp 9, kết quả kiểm tra giúp học sinh và phụ huynh nhận diện sát hơn năng lực học tập so với mặt bằng chung, từ đó có cơ sở lựa chọn nguyện vọng tuyển sinh vào lớp 10 phù hợp.
Đối với học sinh lớp 12, đề kiểm tra chung được định hướng bám sát cấu trúc, định dạng đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh làm quen với yêu cầu đánh giá năng lực và tư duy.
Tuy nhiên, bà Hà nhấn mạnh: "Việc Sở chủ trì xây dựng đề kiểm tra chung không đồng nghĩa với làm thay công việc của các nhà trường.
Theo định hướng được đưa ra, Sở chỉ chủ trì xây dựng đề đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số được lựa chọn ở các lớp cuối cấp gồm lớp 5, lớp 9 và lớp 12, vào cuối học kỳ I và cuối năm học.
Đối với các khối lớp còn lại, cũng như hoạt động kiểm tra, đánh giá thường xuyên và giữa kỳ, các nhà trường tiếp tục thực hiện theo thẩm quyền.
Các cơ sở giáo dục vẫn trực tiếp tổ chức coi kiểm tra, chấm bài, nhận xét và tổng hợp kết quả học sinh".
Trưởng phòng Giáo dục Trung học khẳng định, kết quả kiểm tra chung được sử dụng làm dữ liệu chuyên môn nhằm điều chỉnh công tác chỉ đạo, phát hiện những nơi còn hạn chế về chất lượng để có giải pháp hỗ trợ giáo viên và học sinh.
Sở Giáo dục và Đào tạo không sử dụng kết quả này để xếp thứ bậc hành chính hoặc làm căn cứ thi đua, khen thưởng giữa các nhà trường.
Không để kiểm tra chung trở thành áp lực mới
Chia sẻ về vấn đề này, cô giáo Phạm Thị Thủy – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Chân (phường An Biên, Hải Phòng) cho rằng, việc Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng đề kiểm tra định kỳ chung có những thuận lợi nhất định trong công tác đánh giá chất lượng giáo dục.
Theo cô Thủy, khi học sinh được đánh giá theo cùng một chuẩn, kết quả kiểm tra sẽ có tính thống nhất cao hơn, góp phần bảo đảm công bằng giữa các cơ sở giáo dục.
Bên cạnh đó, đề kiểm tra chung có thể giúp đánh giá thực chất năng lực, kỹ năng của học sinh, hạn chế tình trạng học tủ, học vẹt hoặc chỉ tập trung ôn luyện theo cấu trúc đề riêng của từng trường.
Đây cũng là cơ hội thúc đẩy giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, chú trọng yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 thay vì chỉ tập trung vào điểm số.
Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Chân, để chủ trương đi vào thực tiễn, ngành giáo dục cần tính toán kỹ lộ trình triển khai, đặc biệt trong trường hợp thực hiện ngay từ cuối học kỳ I năm học 2026-2027.
Một trong những vấn đề được các nhà trường quan tâm là danh mục môn học áp dụng đề kiểm tra chung.
Nếu Sở chỉ lựa chọn một số môn học, các môn còn lại sẽ tiếp tục do nhà trường chủ động xây dựng ma trận, bảng đặc tả và đề kiểm tra. Vì vậy, hướng dẫn cần cụ thể để tránh lúng túng trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, kế hoạch giáo dục, kế hoạch kiểm tra, đánh giá của các nhà trường và tổ chuyên môn đã được xây dựng từ đầu năm học. Nếu triển khai kiểm tra chung theo lịch toàn thành phố, các cơ sở giáo dục có thể phải điều chỉnh kế hoạch đã ban hành, đồng thời bố trí lại nhân lực, thời gian và điều kiện tổ chức.
Công tác in sao, bảo mật đề kiểm tra, tổ chức coi và chấm bài cũng là những nội dung cần được hướng dẫn thống nhất, bảo đảm vừa đúng quy định vừa không làm tăng quá nhiều khối lượng công việc của giáo viên.
Một vấn đề khác được cô giáo Thủy lưu ý là tâm lý của học sinh và phụ huynh. Khi đề kiểm tra được xây dựng chung ở quy mô toàn thành phố, một bộ phận phụ huynh, học sinh có thể lo lắng về mức độ khó của đề hoặc áp lực điểm số.
Vì vậy, việc truyền thông đầy đủ về mục đích, ý nghĩa của kiểm tra chung có vai trò quan trọng, giúp phụ huynh hiểu rằng đây là hoạt động đánh giá định kỳ, không phải một kỳ thi tuyển chọn mới.
Cùng quan điểm trên, cô giáo Đỗ Thị Quyên – giáo viên Ngữ văn Trường Trung học cơ sở Chu Văn An (phường Gia Viên) bày tỏ sự đồng tình với việc tổ chức kiểm tra chung một số môn học ở lớp 9.
Theo cô Quyên, việc kiểm tra theo đề chung hướng tới bảo đảm tính khách quan, công bằng trong đánh giá, đồng thời giúp giáo viên nhận diện rõ hơn mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của học sinh.
Từ kết quả kiểm tra, giáo viên có thêm cơ sở để điều chỉnh phương pháp giảng dạy, kịp thời hỗ trợ những học sinh còn hạn chế về kiến thức, kỹ năng.
Tuy nhiên, cô Quyên cho rằng, để việc triển khai đạt hiệu quả, các nhà trường và giáo viên cần sớm được tiếp cận hướng dẫn cụ thể, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch giảng dạy và ôn tập phù hợp.
Đặc biệt, đề kiểm tra phải bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, phù hợp với mục đích đánh giá định kỳ, tránh tình trạng đề quá khó hoặc thiên về phân loại học sinh.
Theo cô Quyên, nếu việc kiểm tra chung khiến học sinh phải tăng thời gian ôn luyện, học thêm hoặc lo lắng quá mức về kết quả, mục tiêu ban đầu của chủ trương sẽ khó đạt được như kỳ vọng.
"Điều tôi kỳ vọng là việc kiểm tra, đánh giá tránh nặng về thành tích hay so sánh điểm số một cách máy móc, giúp thầy cô dạy tốt hơn, học sinh học tốt hơn và các em được ghi nhận sự cố gắng của mình", cô Quyên chia sẻ.
Trước những băn khoăn từ cơ sở, bà Phạm Thị Thu Hà – Trưởng phòng Giáo dục Trung học (Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng) cho biết, ngành giáo dục thành phố định hướng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tạo sự thống nhất, đồng thuận trong các nhà trường.
Theo đó, Sở sẽ thông báo sớm danh mục môn học kiểm tra chung, công bố cấu trúc, ma trận, bảng đặc tả và đề minh họa để giáo viên, học sinh chủ động chuẩn bị.
Đề kiểm tra được định hướng xây dựng trên cơ sở bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, bảo đảm mức độ phù hợp với đa số học sinh, đồng thời có sự phân hóa hợp lý.
Ngành giáo dục cũng sẽ huy động đội ngũ giáo viên cốt cán, hội đồng bộ môn và các cụm chuyên môn tham gia xây dựng, phản biện ngân hàng đề, bảo đảm tính chính xác và phù hợp với thực tiễn dạy học.
Cùng với đó, kết quả kiểm tra sẽ được định hướng kết nối với hệ thống học bạ số, phục vụ công tác quản lý, chuyển trường và tuyển sinh đầu cấp.
Có thể thấy, việc tổ chức kiểm tra định kỳ theo đề chung không đơn thuần là thay đổi chủ thể ra đề, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức đánh giá chất lượng giáo dục theo hướng thực chất, công bằng và minh bạch.
Tuy nhiên, hiệu quả của chủ trương không chỉ phụ thuộc vào chất lượng đề kiểm tra mà còn nằm ở cách thức tổ chức thực hiện, sự chủ động của các nhà trường và việc giảm thiểu áp lực không cần thiết đối với học sinh.
Bởi suy cho cùng, mục tiêu của kiểm tra, đánh giá không phải để so sánh trường nào có nhiều điểm cao hơn, mà là nhận diện đúng năng lực người học, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học.