Thực trạng dạy thêm, học thêm với thời lượng quá nhiều đang đặt ra những vấn đề đáng quan tâm đối với cả giáo viên, học sinh và chất lượng giáo dục. Khi giáo viên liên tục đứng lớp từ giờ chính khóa đến các buổi dạy thêm ngoài giờ, áp lực công việc kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần, tâm lý và khả năng duy trì sự tập trung trong giảng dạy.
Trong khi đó, học sinh phải dành quá nhiều thời gian cho việc học thêm sẽ bị thu hẹp quỹ thời gian tự học, tự nghiên cứu, đọc sách, rèn luyện kỹ năng, tham gia hoạt động thể chất và phát triển các năng lực cá nhân. Việc học tập quá tải còn có thể khiến học sinh mệt mỏi, căng thẳng, giảm hứng thú học tập và dần hình thành tâm lý phụ thuộc vào sự hướng dẫn của giáo viên, thay vì chủ động tìm tòi, khám phá tri thức.
Về lâu dài, nếu không được tổ chức và kiểm soát hợp lý, dạy thêm, học thêm không chỉ làm gia tăng áp lực cho các bên liên quan mà còn có nguy cơ làm lệch mục tiêu giáo dục, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của học sinh và đặt ra yêu cầu phải xem xét nghiêm túc khối lượng công việc ngoài giờ của giáo viên. Giáo viên công lập đã hoàn thành nhiệm vụ chính khóa, đồng thời tham gia dạy thêm để tăng thu nhập, có nên được áp dụng một giới hạn làm việc hợp lý nhằm bảo đảm sức khỏe, chất lượng giáo dục và sự công bằng trong thực hiện nhiệm vụ nghề nghiệp.
Giáo viên dạy tăng giờ không quá 200 tiết
Trong quan hệ lao động, giới hạn thời gian làm thêm giờ là một trong những cơ chế quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động, hạn chế tình trạng làm việc quá sức và bảo đảm thời gian nghỉ ngơi cần thiết. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, việc xác định giới hạn làm thêm còn phải căn cứ vào tính chất quan hệ công vụ, hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và quy định chuyên ngành tương ứng.
Theo Điều 105 Bộ luật Lao động năm 2019, thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và 48 giờ trong một tuần. Nhà nước khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện tuần làm việc 40 giờ. Đây là khung thời giờ làm việc bình thường đối với người lao động thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Lao động.
Đối với làm thêm giờ, khoản 2 Điều 107 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định người sử dụng lao động chỉ được sử dụng người lao động làm thêm khi đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có sự đồng ý của người lao động, bảo đảm giới hạn số giờ làm thêm trong ngày và trong tháng, đồng thời tuân thủ giới hạn tổng số giờ làm thêm trong năm.
Cụ thể đối với ngành giáo dục về dạy tăng giờ Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT quy định chế độ trả tiền lương dạy thêm giờ đối với nhà giáo trong các cơ sở giáo dục công lập tổng số tiết dạy thêm trong một năm học của mỗi nhà giáo được tính để trả tiền lương dạy thêm giờ thông thường không quá 200 tiết. Trường hợp số tiết vượt quá 200 do môn học không thể bố trí đủ nhà giáo giảng dạy, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan có thẩm quyền.
Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục quy định nhà giáo thỉnh giảng là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải đảm bảo tổng thời gian làm việc và thời gian thỉnh giảng không vượt quá định mức giờ làm việc, giờ làm thêm theo quy định của pháp luật lao động và quy định của pháp luật có liên quan (không quá 200 giờ).
Hoạt động dạy tăng giờ và thỉnh giảng của giáo viên đã được quy định về định mức, thời lượng và việc bảo đảm giới hạn làm thêm theo các văn bản pháp luật có liên quan. Từ những quy định này, một vấn đề cần được đặt ra là: hoạt động dạy thêm của giáo viên công lập cũng cần được nghiên cứu để có giới hạn thời gian phù hợp, bảo đảm không ảnh hưởng đến việc hoàn thành nhiệm vụ chính khóa, quyền nghỉ ngơi, sức khỏe nghề nghiệp và chất lượng giảng dạy, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan.
Giáo viên dạy thêm cũng cần được xem xét trong một giới hạn hợp lý, không nên tạo ra ngoại lệ
Dạy thêm là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm trong xã hội, đặc biệt khi nhu cầu học tập, ôn thi và củng cố kiến thức của học sinh ngày càng đa dạng. Đối với giáo viên, dạy thêm có thể là cơ hội sử dụng chuyên môn, hỗ trợ học sinh và tăng thu nhập chính đáng. Tuy nhiên, nếu khối lượng dạy thêm quá lớn, hoạt động này cũng có thể đặt ra những vấn đề về sức khỏe nghề nghiệp, chất lượng giảng dạy và sự cân bằng giữa công việc với đời sống cá nhân.
Trên thực tế, có giáo viên sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại trường tiếp tục dạy thêm tại cơ sở giáo dục khác, trung tâm hoặc tham gia hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường theo quy định. Một số người có lịch giảng dạy kéo dài từ sáng đến tối, làm việc cả ngày nghỉ, nhất là trong những giai đoạn ôn thi, tuyển sinh hoặc chuẩn bị các kỳ kiểm tra quan trọng.
Không thể từ một số trường hợp để kết luận rằng phần lớn giáo viên dạy thêm đều có thu nhập rất cao hoặc đều làm việc quá sức. Thu nhập từ dạy thêm phụ thuộc vào số lượng học sinh, mức thu, thời lượng giảng dạy, chi phí tổ chức và nhiều yếu tố khác. Dù vậy, thực tế này đặt ra câu hỏi chính đáng: nếu một giáo viên đã phải tuân thủ giới hạn dạy tăng giờ và thỉnh giảng, liệu có nên bỏ qua hoàn toàn khối lượng công việc phát sinh khi giáo viên tiếp tục dạy thêm ngoài nhà trường?
Xét về bản chất, giáo viên dạy thêm ngoài nhiệm vụ chính khóa là đang sử dụng thời gian, năng lực chuyên môn và công sức để thực hiện thêm hoạt động có thu nhập. Theo nghĩa thông thường, đây là một hình thức làm việc thêm để tăng thu nhập.
Theo tôi, cơ quan quản lý giáo dục có thể nghiên cứu một cơ chế kiểm soát tổng khối lượng giảng dạy ngoài nhiệm vụ chính khóa đối với giáo viên công lập, trong đó có dạy tăng giờ, thỉnh giảng và dạy thêm. Mục tiêu không phải ngăn cản giáo viên tăng thu nhập, mà là bảo đảm hoạt động tạo thêm thu nhập không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ nghề nghiệp chính, sức khỏe và chất lượng giáo dục.
Trước hết, giáo viên không chỉ làm việc khi đứng trên bục giảng. Công việc chuyên môn còn bao gồm nghiên cứu chương trình, xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế hoạt động học tập, chấm và nhận xét bài làm, đánh giá học sinh, trao đổi với cha mẹ học sinh, sinh hoạt tổ chuyên môn, tự học và bồi dưỡng chuyên môn. Những công việc này đều cần thời gian, sự tập trung và trạng thái tinh thần phù hợp.
Đáng chú ý, tại dự thảo Thông tư quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo công khai lấy ý kiến, dự kiến quy định thời gian làm việc của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và giáo viên được thực hiện theo năm học, bảo đảm 40 giờ/tuần. Trong đó, tổng thời gian giảng dạy trên lớp của giáo viên tối đa không quá 40% tổng thời gian làm việc; thời gian thực hiện nhiệm vụ chuẩn bị trước khi lên lớp và đánh giá đối với người học tối đa không quá 40%; thời gian tham gia hoạt động chuyên môn, học tập, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học (nếu có) và các hoạt động hành chính khác (nếu có) tối thiểu 20%.
Quy định dự kiến này cho thấy công việc của giáo viên công lập không chỉ giới hạn ở số tiết đứng lớp, mà còn bao gồm nhiều nhiệm vụ chuyên môn khác nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục. Vì vậy, giáo viên cần có trách nhiệm cân đối thời gian, ưu tiên hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ được giao tại cơ sở giáo dục công lập, đồng thời bảo đảm thời gian nghiên cứu, tự bồi dưỡng và chuẩn bị bài dạy.
Việc tham gia dạy thêm để tăng thu nhập là nhu cầu chính đáng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật, nhưng không nên vì chạy theo thu nhập mà nhận lịch dạy quá dày đặc, ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng giảng dạy chính khóa và quyền lợi của học sinh. Không thể xem thời gian ngoài giờ lên lớp là quỹ thời gian hoàn toàn dành cho việc dạy thêm, bởi giáo viên còn phải thực hiện những nhiệm vụ nghề nghiệp thiết yếu khác. Đây cũng là cơ sở để cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế kiểm soát tổng khối lượng công việc, bảo đảm việc dạy thêm không trở thành nguyên nhân làm suy giảm chất lượng thực hiện nhiệm vụ chính.
Nếu sau khi hoàn thành lịch giảng dạy tại trường, giáo viên tiếp tục dạy thêm nhiều giờ mỗi ngày, quỹ thời gian dành cho việc chuẩn bị bài, cập nhật kiến thức, nghỉ ngơi và chăm sóc gia đình sẽ bị thu hẹp. Tình trạng kéo dài có thể dẫn đến mệt mỏi, căng thẳng, suy giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến chất lượng tương tác với học sinh.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.