Đề xuất tăng định mức tiết dạy đối với giáo viên phổ thông đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau. Trong khi một bộ phận cho rằng việc tăng thêm 1-2 tiết mỗi tuần có thể tạo thêm áp lực cho giáo viên, nhất là khi khối lượng công việc ngoài giờ lên lớp còn lớn, cũng có ý kiến nhìn nhận đây là vấn đề có thể giải quyết nếu đi kèm với chính sách tiền lương tương xứng, giảm việc kiêm nhiệm và bảo đảm điều kiện làm việc, việc tăng 1-2 tiết không quá lớn nhưng giải quyết được tình trạng thiếu giáo viên cả nước đồng thời làm cơ sở để luân chuyển điều động giáo viên thuận lợi hơn, làm tiền đề để tăng tiền lương theo đúng tinh thần của Luật Nhà giáo.
Còn nhiều ý kiến khác nhau về đề xuất tăng định mức tiết dạy của nhà giáo
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học, thay thế Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất điều chỉnh định mức tiết dạy trung bình hằng tuần đối với giáo viên tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Theo phương án được công bố, định mức tiết dạy của giáo viên tiểu học dự kiến tăng từ 23 tiết lên 24 tiết mỗi tuần; giáo viên trung học cơ sở tăng từ 19 tiết lên 20 tiết mỗi tuần; giáo viên trung học phổ thông tăng từ 17 tiết lên 19 tiết mỗi tuần. Nếu tính theo 35 tuần giảng dạy, giáo viên tiểu học và trung học cơ sở sẽ tăng thêm 35 tiết trong một năm học, trong khi giáo viên trung học phổ thông tăng thêm 70 tiết so với định mức hiện hành. Đây là những nội dung trong dự thảo đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định đã có hiệu lực.
Lý giải về việc điều chỉnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng cần phản ánh sự phát triển về năng lực chuyên môn, trình độ của đội ngũ giáo viên, đồng thời phát huy lợi thế của công nghệ thông tin và chuyển đổi số để tối ưu hóa thời gian, năng suất lao động. Dự thảo cũng đặt việc điều chỉnh định mức trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày và rà soát lại định mức số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục.
Một số ý kiến có thể cho rằng tăng thêm một tiết mỗi tuần ở tiểu học, trung học cơ sở hoặc hai tiết ở trung học phổ thông không phải sự thay đổi quá lớn nếu xét riêng số tiết đứng lớp. Giáo viên vốn đã được đào tạo chuyên môn, có kinh nghiệm tổ chức dạy học và thường xuyên thực hiện các nhiệm vụ giảng dạy theo kế hoạch. Nếu nhà trường có đủ giáo viên, thời khóa biểu được bố trí khoa học, các công việc hành chính được cắt giảm và công nghệ được ứng dụng hiệu quả, việc tăng một số tiết có thể nằm trong khả năng đáp ứng của một bộ phận giáo viên.
Mặt khác, nếu định mức được xác định phù hợp với thời gian làm việc thực tế, quy định rõ nhiệm vụ nào thuộc trách nhiệm thường xuyên và nhiệm vụ nào cần được giảm trừ hoặc quy đổi, giáo viên sẽ có căn cứ rõ ràng hơn để thực hiện công việc. Cơ quan quản lý cũng có điều kiện đánh giá hiệu quả sử dụng thời gian làm việc thay vì chỉ căn cứ vào số tiết giảng dạy trên thời khóa biểu.
Ở chiều ngược lại, nhiều giáo viên có lý do để băn khoăn trước phương án tăng định mức. Đối với nghề dạy học, tiết đứng lớp chỉ là phần công việc dễ nhìn thấy nhất, trong khi quá trình chuẩn bị và hoàn thành một tiết học còn bao gồm nhiều hoạt động khác.
Giáo viên phải nghiên cứu chương trình, xây dựng kế hoạch bài dạy, lựa chọn phương pháp và học liệu, thiết kế hoạt động học tập, chuẩn bị thiết bị, chấm bài, nhận xét, đánh giá kết quả học tập, hỗ trợ học sinh còn hạn chế và phối hợp với cha mẹ học sinh. Tùy cấp học, môn học và đặc điểm lớp, thời gian dành cho những công việc này có thể rất khác nhau.
Một tiết dạy thực tế kéo dài 35 phút ở tiểu học hoặc 45 phút ở trung học cơ sở, trung học phổ thông không có nghĩa toàn bộ công việc liên quan chỉ mất chừng ấy thời gian. Với những môn có nhiều bài thực hành, bài kiểm tra cần chấm, sản phẩm học tập hoặc yêu cầu phản hồi cá nhân, khối lượng công việc sau giờ học có thể đáng kể. Một lớp đông học sinh cũng khiến việc nhận xét, theo dõi tiến bộ và hỗ trợ từng em trở nên vất vả hơn.
Bên cạnh đó, việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi giáo viên chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, tổ chức hoạt động học tập tích cực và đánh giá thường xuyên. Nếu chỉ tăng số tiết mà không giảm những nhiệm vụ không cần thiết, giáo viên có thể phải phân bổ thời gian nhiều hơn cho việc lên lớp, trong khi thời gian chuẩn bị và hỗ trợ học sinh bị thu hẹp.
Đáng chú ý, điều kiện làm việc giữa các trường không đồng đều. Trường có đủ giáo viên, phòng học, thiết bị và nhân viên hỗ trợ sẽ có khả năng tổ chức công việc khác với trường còn thiếu giáo viên, phải bố trí dạy liên trường, nhiều điểm trường hoặc có số lượng học sinh đông. Những trường ở địa bàn khó khăn cũng có thể gặp trở ngại về điều kiện đi lại, thiết bị dạy học và khả năng tiếp cận các công cụ công nghệ.
Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp sau, việc tăng định mức 1-2 tiết dạy sẽ tạo được sự đồng thuận
Dù đề xuất tăng định mức tiết dạy còn nhiều ý kiến trái chiều, theo tôi, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc tăng thêm một hay hai tiết mỗi tuần, mà nằm ở cách tổ chức công việc, thực hiện chính sách tiền lương, bố trí nhân sự và bảo đảm quyền lợi nghề nghiệp cho giáo viên.
Khi giáo viên được trả lương tương xứng, có đủ thời gian làm chuyên môn, không phải gánh quá nhiều nhiệm vụ ngoài giảng dạy và được làm việc trong điều kiện phù hợp, việc tăng thêm một vài tiết dạy sẽ không còn là vấn đề quá lớn.
Thứ nhất, sớm thực hiện chính sách tiền lương nhà giáo theo định hướng xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp
Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng hàng đầu. Luật Nhà giáo đã đặt ra định hướng chính sách tiền lương nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Để chủ trương này thực sự đi vào cuộc sống, cần sớm cụ thể hóa bằng các quy định về tiền lương, phụ cấp và cơ chế thực hiện phù hợp, bảo đảm tính khả thi và tương xứng với đặc thù nghề nghiệp.
Thứ hai, giáo viên cần tập trung làm công việc chuyên môn, không phải kiêm nhiệm nhiều việc
Một trong những nguyên nhân khiến giáo viên cảm thấy áp lực không chỉ là số tiết dạy mà còn là những công việc phát sinh ngoài nhiệm vụ giảng dạy. Từ các loại báo cáo, thống kê, cập nhật dữ liệu, hồ sơ, phong trào, cuộc thi đến nhiều hoạt động hành chính khác, nếu không được kiểm soát, những nhiệm vụ này có thể chiếm đáng kể thời gian và sức lực của giáo viên.
Một giáo viên có thể hoàn thành định mức tiết dạy theo thời khóa biểu nhưng vẫn phải dành nhiều buổi tối để chấm bài, chuẩn bị bài giảng, hoàn thiện hồ sơ, nhập dữ liệu hoặc xử lý công việc phát sinh. Vì thế, nếu muốn tăng định mức mà không làm gia tăng áp lực quá mức, giải pháp quan trọng là phải giảm những công việc không trực tiếp phục vụ hoạt động dạy học.
Dự thảo chế độ làm việc giáo viên đang đề xuất không bố trí giáo viên phổ thông kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ; trường hợp bắt buộc phải bố trí thì cơ sở giáo dục phải báo cáo cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp. Đây là hướng tiếp cận cần được xem xét nghiêm túc, bởi các vị trí hỗ trợ như văn thư, thư viện, thiết bị, công nghệ thông tin, tư vấn học sinh và những nhiệm vụ hỗ trợ khác cần được bố trí nhân sự phù hợp theo quy định và điều kiện thực tế.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát những quy định liên quan đến hồ sơ, sổ sách, báo cáo, hội thi và các hoạt động phong trào trong nhà trường. Việc nào không còn cần thiết thì nên bãi bỏ; việc nào đã có dữ liệu trên hệ thống thì không nên yêu cầu giáo viên lập thêm một bộ hồ sơ tương tự; việc nào có thể thực hiện theo hướng dùng chung dữ liệu thì cần tổ chức để giáo viên không phải nhập đi nhập lại nhiều lần.
Đối với các cuộc thi, hội thi và phong trào, cần xác định rõ mục tiêu giáo dục, tránh tình trạng tổ chức dàn trải, hình thức hoặc tạo thêm áp lực thành tích. Không phải hoạt động nào cũng cần huy động toàn bộ giáo viên tham gia, càng không nên biến những hoạt động mang tính khuyến khích thành một hệ thống công việc bắt buộc làm ảnh hưởng đến chuyên môn.
Khi giáo viên được giải phóng khỏi những nhiệm vụ không cần thiết, thời gian tiết kiệm được sẽ có thể dành cho chuẩn bị bài, nghiên cứu tài liệu, đổi mới phương pháp và hỗ trợ học sinh. Khi đó, tăng một hoặc hai tiết định mức sẽ ít tạo ra áp lực hơn so với việc tăng tiết trên nền khối lượng công việc cũ.
Thứ ba, bố trí đủ giáo viên và nhân sự hỗ trợ
Định mức tiết dạy và định mức số lượng giáo viên có mối quan hệ trực tiếp với nhau. Khi số lượng giáo viên được bố trí phù hợp, nhà trường có thể xây dựng thời khóa biểu hợp lý, phân công chuyên môn ổn định và hạn chế tình trạng giáo viên phải dạy quá nhiều lớp hoặc đảm nhận khối lượng công việc vượt khả năng tổ chức thông thường.
Ngược lại, nếu trường thiếu giáo viên ở một số môn học, việc tăng định mức có thể được xem là giải pháp trước mắt để đáp ứng nhu cầu giảng dạy. Tuy nhiên, nếu sử dụng cách này trong thời gian dài mà không giải quyết nguyên nhân thiếu nhân lực, giáo viên sẽ tiếp tục phải gánh thêm công việc, còn chất lượng dạy học có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền rà soát nhu cầu giáo viên theo từng môn học, cấp học, địa phương và loại hình trường. Việc xác định nhu cầu phải căn cứ vào số lớp, quy mô học sinh, chương trình giáo dục, điều kiện tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày và đặc điểm của từng địa bàn.
Nhân sự hỗ trợ cũng cần được quan tâm tương xứng. Khi nhà trường có đủ người phụ trách thiết bị, thư viện, văn thư, công nghệ thông tin và các công việc hỗ trợ theo quy định, giáo viên sẽ giảm được những nhiệm vụ ngoài chuyên môn. Đây là giải pháp có thể đem lại hiệu quả thiết thực mà không nhất thiết phải tăng thêm ngân sách cho các hoạt động hình thức.
Thứ tư, phân bổ thời gian làm việc khoa học, bảo đảm giáo viên có đủ thời gian chuẩn bị bài và đánh giá học sinh
Để nâng cao hiệu quả lao động, không thể chỉ yêu cầu giáo viên tăng số tiết dạy mà phải tổ chức lại thời gian làm việc theo hướng hợp lý, khoa học và có thể thực hiện được.
Dạy học là một quá trình gồm nhiều công đoạn. Giáo viên cần thời gian nghiên cứu chương trình, thiết kế bài học, chuẩn bị phương tiện, tổ chức hoạt động trên lớp, kiểm tra kết quả, nhận xét và điều chỉnh phương pháp. Những công việc này có quan hệ chặt chẽ với nhau; nếu một khâu bị thu hẹp quá mức, chất lượng của các khâu còn lại cũng có thể bị ảnh hưởng.
Vì vậy, khi xây dựng chế độ làm việc, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần làm rõ mối quan hệ giữa thời gian giảng dạy trực tiếp, thời gian chuẩn bị và đánh giá, thời gian bồi dưỡng chuyên môn cùng các hoạt động hành chính. Các tỷ lệ thời gian dự kiến trong dự thảo cần được cụ thể hóa thành cách tổ chức thực tế tại nhà trường, thay vì chỉ dừng lại ở quy định mang tính nguyên tắc.
Hiệu trưởng cần căn cứ vào kế hoạch giáo dục, số lớp, số học sinh và đặc điểm chuyên môn để phân công công việc hợp lý. Không nên xếp thời khóa biểu quá dày, bố trí những khoảng thời gian không phù hợp hoặc giao các nhiệm vụ đột xuất liên tục khiến giáo viên không có điều kiện chuẩn bị bài.
Các tổ chuyên môn cũng cần chuyển mạnh từ sinh hoạt nặng về thủ tục sang trao đổi thực chất về bài dạy, phương pháp giáo dục, kiểm tra đánh giá và giải pháp hỗ trợ học sinh. Những cuộc họp không cần thiết nên được cắt giảm; nội dung có thể trao đổi bằng phương tiện phù hợp thì không nhất thiết phải tổ chức họp tập trung kéo dài.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ giáo viên trong thiết kế học liệu, xây dựng câu hỏi, quản lý thông tin và một số công việc chuyên môn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ có giá trị khi giúp giảm thời gian xử lý công việc, không làm phát sinh thêm các yêu cầu báo cáo hoặc thay thế sự đánh giá chuyên môn của giáo viên.
Thứ năm, xác định rõ nhiệm vụ nào được tính vào định mức, nhiệm vụ nào cần giảm trừ hoặc quy đổi
Một vấn đề khác cần được quan tâm là sự minh bạch trong xác định khối lượng lao động của giáo viên. Không phải mọi công việc đều có thể tính bằng tiết đứng lớp, nhưng cũng không thể vì khó quy đổi mà xem những nhiệm vụ khác là không đáng kể.
Trong nhà trường, giáo viên có thể được giao tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, dạy minh họa, làm báo cáo viên, chủ trì sinh hoạt chuyên môn, biên soạn tài liệu tập huấn hoặc thực hiện các nhiệm vụ phát sinh khác. Mức độ phức tạp và thời gian thực hiện những công việc này không giống nhau. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, việc phân công và xác định trách nhiệm có thể thiếu thống nhất giữa các trường.
Theo người viết, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp trên thì việc tăng định mức tiết dạy sẽ nhận được sự ủng hộ của đông đảo giáo viên.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.