Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương về dự thảo Thông tư quy định định mức số lượng người làm việc trong cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập, dự bị đại học (thay thế Thông tư số 19/2023/TT-BGDĐT và Thông tư số 20/2023/TT-BGDĐT).
Lãnh đạo nhà trường đánh giá cao tính hợp lý trong quy định dự thảo đưa ra
Dự thảo đã nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm đủ nhân sự hỗ trợ giáo dục theo định mức, nhằm giúp các cơ sở giáo dục thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ phục vụ hoạt động dạy học, quản lý và vận hành nhà trường. Trong trường hợp chưa bố trí đủ nhân sự, dự thảo đưa ra hai phương án xử lý là ký hợp đồng lao động theo quy định hoặc bố trí nhân sự hỗ trợ giáo dục khác kiêm nhiệm. Điểm đáng chú ý là việc kiêm nhiệm phải đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của vị trí việc làm kiêm nhiệm.
Không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ. Trường hợp bắt buộc phải bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ do không thể bố trí nhân sự hỗ trợ giáo dục khác kiêm nhiệm hoặc không thể bố trí, phân công đủ số tiết dạy hoặc định mức giờ dạy theo định mức quy định đối với giáo viên đó thì cơ sở giáo dục phải báo cáo cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp.
Dự thảo đã cho thấy việc sử dụng giáo viên làm nhiệm vụ hỗ trợ không còn là phương án bố trí nhân sự thông thường mà chỉ được thực hiện trong những trường hợp cần thiết, có lý do cụ thể và chịu sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền. Qua đó, dự thảo hướng đến việc sử dụng đội ngũ đúng vị trí việc làm, phát huy hiệu quả nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường trách nhiệm của cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trong việc bố trí nhân sự phù hợp với yêu cầu hoạt động của nhà trường.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về vấn đề, thầy Nguyễn Xuân Long - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học An Châu 2 (xã An Châu, tỉnh Nghệ An) cho rằng, dưới góc độ khoa học quản trị nhân sự và hiệu suất lao động trong giáo dục, việc tách bạch triệt để giữa chức danh nghề nghiệp giảng dạy và nhóm vị trí việc làm hỗ trợ (thiết bị, thư viện, văn thư, thủ quỹ, y tế, kế toán, công nghệ thông tin...) tạo ra những tác động chuyển đổi mang tính tích cực. Vì vậy, lãnh đạo Trường Tiểu học An Châu 2 bày tỏ sự đồng tình với những quy định được nêu ra trong dự thảo.
Theo phân tích của thầy Long, việc các trường đảm bảo nhân sự theo định mức, đặc biệt là không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ góp phần tối ưu hóa dung lượng thời gian làm việc của giáo viên.
"Với khối lượng nội dung giảng dạy hiện đại theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực đòi hỏi giáo viên đầu tư nhiều thời gian cho việc soạn giáo án tương tác, đổi mới phương pháp kiểm tra - đánh giá, tư vấn học đường và dự giờ nâng cao nghiệp vụ.
Vì thế, nếu bị phân tán bởi các đầu việc hành chính - kỹ thuật như nhập liệu thư viện, kiểm kê, vào sổ sách, thống kê thì rất dễ khiến giáo viên rơi vào trạng thái phân tâm trong công việc, điều này làm hao tổn năng lượng sáng tạo trực tiếp trên lớp.
Ngoài ra, quy định trong dự thảo cũng mang tính chuẩn hóa trách nhiệm giải trình và chuyên môn hóa vị trí việc làm. Bởi lẽ, khi giáo viên kiêm nhiệm, ranh giới trách nhiệm giữa việc dạy học và việc vận hành bị mờ nhạt. Nếu xảy ra sai sót ở các công việc kiêm nhiệm như sổ sách kế toán hay quy trình bảo quản thiết bị thí nghiệm hoặc hồ sơ văn thư... thì cơ chế đánh giá hiệu quả công việc rất khó phân định công bằng. Quy định mới giúp giáo viên tránh các rủi ro pháp lý và trách nhiệm nghiệp vụ ngoài chuyên ngành đào tạo, giúp họ tập trung tối đa và nâng cao hiệu quả dạy học", Phó Hiệu Trưởng Trường Tiểu học An Châu 2 nhấn mạnh.
Cùng chung quan điểm về vấn đề này, thầy Lê Văn Phúc - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Bắc Ruộng (xã Bắc Ruộng, tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, dự thảo đưa ra quy định về việc, không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ và coi nhiệm vụ hỗ trợ không còn là phương án bố trí nhân sự thông thường mà chỉ được thực hiện trong những trường hợp cần thiết đối với giáo viên cho thấy ngành giáo dục đang ngày càng coi trọng việc giảng dạy của giáo viên là trên hết.
"Tôi hoàn toàn đồng ý với đề xuất này trong dự thảo Bộ Giáo dục và Đào tạo. Rõ ràng, từ trước tới nay, giáo viên được đào tạo sư phạm là để truyền tải tri thức và giáo dục nhân cách cho học sinh. Việc phải kiêm nhiệm thêm công việc của nhân sự hỗ trợ có thể giáo viên phản ứng trực tiếp nhưng nếu nhìn nhận sâu xa hơn thì nó có thể tạo tâm lý xem nhẹ chuyên môn. Vì thế, khi tách rời hai mảng này và bố trí nhân sự hỗ trợ là người đã được đào tạo, đúng với chuyên môn thì cũng là một phương án để người làm ở vị trí nào sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ ở vị trí đó.
Ngoài ra, điều này theo tôi nó cũng trả lại thời gian và năng lượng cho chuyên môn giảng dạy của giáo viên. Bởi lẽ, khi không phải gánh vác các nhiệm vụ hỗ trợ, lợi ích trực tiếp và sâu sắc nhất thuộc về chính công tác chuyên môn của giáo viên.
Chương trình Giáo dục phổ thông mới đòi hỏi giáo viên phải đầu tư rất nhiều thời gian vào việc thiết kế bài giảng tương tác, xây dựng học liệu số, và tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Khi giải phóng khỏi công việc kiểm kê thư viện, quản lý kho thiết bị hay làm sổ sách văn thư, giáo viên có trọn vẹn quỹ thời gian để nghiên cứu sâu bài giảng và đổi mới phương pháp truyền đạt", thầy Phúc bày tỏ.
Chuyên môn hóa từng vị trí việc làm là xu thế tất yếu
Thầy Lê Văn Phúc cũng chia sẻ thêm, để vận hành bộ máy theo đúng cơ cấu vị trí việc làm, lãnh đạo các cơ sở giáo dục cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ quản trị chiến lược đến kỹ thuật nghiệp vụ. Các nhà trường cũng cần dựa trên sự bố trí hợp lý vị trí nhân sự, đồng thời có sự tham mưu kịp thời với cơ quan quản lý để có thể có kế hoạch tuyển dụng nhân sự khi thiếu.
Lãnh đạo Trường Trung học cơ sở Bắc Ruộng nhấn mạnh: "Hiện nay, đa phần các nhà trường cũng đã bố trí đủ nhân sự đảm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ trong trường theo đúng chuyên môn mà không phải bố trí giáo viên kiêm nhiệm.
Tuy nhiên, trong tương lai cũng cần có quy định rõ ràng để các trường và các địa phương theo đó thực hiện, tránh việc có trường thì bố trí được nhân sự độc lập nhưng có trường vẫn phải bố trí giáo viên kiêm nhiệm. Qua đó tôi thấy rằng, quy định mới được nêu ra trong dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đáp ứng được yêu cầu này.
Bài toán bền vững về nhân sự nhìn nhận một cách xa hơn, theo tôi với những trường học hiện nay cần rà soát lại toàn bộ khối lượng công việc thực tế của từng vị trí hỗ trợ giáo dục theo quy mô học sinh, số lớp và cơ sở vật chất của trường.
Sau đó, lập bản mô tả công việc và khung năng lực cụ thể cho từng vị trí, làm căn cứ pháp lý vững chắc khi lập tờ trình xin phê duyệt chỉ tiêu biên chế hoặc kinh phí hợp đồng lao động lên cơ quan quản lý cao hơn tại địa phương để tìm phương án giải quyết.
Đồng thời, các nhà trường cũng cần quy hoạch lại nguồn thu hợp pháp (nguồn ngân sách cấp tự chủ, nguồn thu dịch vụ giáo dục, tài trợ hợp pháp) để tạo quỹ lương chi trả cho nhân sự hợp đồng chuyên trách, trước hết là giữ chân được đội ngũ nhân sự hỗ trợ hiện có".
Cùng trao đổi về vấn đề này, cô Đặng Thị Trinh - giáo viên Trường Trung học phổ thông Hoàng Hoa Thám (thành phố Hồ Chí Minh) từng có thời gian kiêm nhiệm công tác thư viện - thiết bị nhà trường bày tỏ, việc tách biệt triệt để chuyên môn giảng dạy và các công việc hỗ trợ, phục vụ theo hướng chuyên môn hóa từng vị trí việc làm đang là xu thế tất yếu.
Giáo viên này cho rằng, quy định dự thảo đưa ra khi không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ không chỉ là tháo gỡ rào cản hành chính cho nhà giáo, mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, bảo vệ sức khỏe tinh thần nhà giáo, chuyên nghiệp hóa bộ máy quản lý và đảm bảo tính công bằng trong môi trường học đường.
"Tôi là giáo viên từng trải qua thời gian phải làm công tác kiêm nhiệm nhân sự hỗ trợ nên tôi thấu hiểu sự vất vả của việc kiêm nhiệm như thế nào. Vị trí tôi từng làm kiêm nhiệm còn liên quan đến yếu tố thống kê, sổ sách nên áp lực và sự phân tâm trong công việc càng nhiều hơn. Chỉ từ khi nhà trường bố trí đủ nhân sự hỗ trợ đúng chuyên ngành, tôi chỉ đảm nhiệm đúng công việc là dạy học, khi đó tôi mới thấy hiệu quả công việc giảng dạy của bản thân được nâng cao rõ rệt.
Qua đó tôi nhận thấy rằng, nếu cứ để giáo viên thực hiện công tác kiêm nhiệm nhân sự hỗ trợ trong thời gian quá dài sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến quyền lợi và sức khỏe, tâm lý của chính giáo viên đó.
Vì thế, việc dự thảo đưa ra quy định không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ không đơn thuần là một thay đổi mang tính thủ tục hành chính, mà là bước tiến quan trọng hướng tới một hệ thống giáo dục chuyên nghiệp, tinh gọn và hiệu quả hơn.
Thông qua việc trả giáo viên về đúng không gian chuyên môn của họ và trao công việc hỗ trợ cho những người được đào tạo bài bản, không chỉ tạo ra môi trường làm việc nhân văn cho nhà giáo, mà còn mang lại cho học sinh một không gian học tập toàn diện nhất", cô Trinh cho hay.