Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông.
Theo đó, kỳ thi vào lớp 10 công lập từ năm 2027 dự kiến có hai môn Văn và Toán. Các tỉnh, thành được trao quyền chủ động về tiêu chí điểm khuyến khích, với tổng điểm khuyến khích không quá 1 điểm. Theo quy định hiện hành, kỳ thi tuyển lớp 10 gồm Văn, Toán và môn thứ ba. Điểm khuyến khích từ 0,5 đến 1,5 điểm dành cho học sinh đạt giải cấp tỉnh, thành phố đối với các kỳ thi có quy mô quốc gia.
Giảm mức điểm khuyến khích tối đa xuống còn 1 điểm là hợp lý về mặt định hướng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Kim Thư - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mai Hắc Đế (Hà Nội) cho hay, việc giảm mức điểm khuyến khích tối đa xuống còn 1 điểm là hợp lý về mặt định hướng, bởi tuyển sinh lớp 10 trước hết cần dựa trên năng lực học tập của học sinh, còn điểm khuyến khích chỉ nên đóng vai trò bổ trợ, ghi nhận những thành tích nổi bật.
Tuy nhiên, nếu kỳ thi chỉ có hai môn Toán và Ngữ văn, tổng điểm tối đa là 20 thì 1 điểm khuyến khích tương đương 5% tổng điểm. Đây không phải mức nhỏ, nhất là tại những trường có tỷ lệ cạnh tranh cao, nơi chênh lệch 0,25–0,5 điểm cũng có thể quyết định kết quả trúng tuyển. Vì vậy, cần đánh giá kỹ tác động thực tế của mức điểm này.
Ngoài ra, việc trao quyền cho địa phương là hướng đi tích cực, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục. Các địa phương có thể lựa chọn tiêu chí phù hợp với điều kiện và đặc thù giáo dục của mình. Tuy nhiên, việc phân cấp cũng cần phải đi đôi với trách nhiệm giải trình, công khai và giám sát để bảo đảm công bằng.
Tiến sĩ Phạm Kim Thư – Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mai Hắc Đế (Hà Nội). Ảnh: NVCC.
Cũng theo thầy Thư, hiện nay, các cuộc thi khoa học kỹ thuật, văn hóa, nghệ thuật, thể thao có ý nghĩa tích cực trong phát triển năng lực, năng khiếu của học sinh và cần được khuyến khích. Tuy nhiên, nếu danh mục các cuộc thi được cộng điểm quá rộng, học sinh có thể tham gia không phải vì đam mê mà chủ yếu để tích lũy thành tích phục vụ tuyển sinh. Khi đó, các cuộc thi có nguy cơ trở thành một cuộc đua mới, tạo thêm áp lực cho học sinh, phụ huynh và nhà trường, thậm chí làm nảy sinh bệnh thành tích. Điều này không phù hợp với chủ trương giảm áp lực thi cử, khắc phục bệnh thành tích mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới.
Do đó, cần phân biệt rõ giữa việc tổ chức các cuộc thi nhằm phát triển toàn diện học sinh với việc sử dụng kết quả các cuộc thi để cộng điểm tuyển sinh. Không phải cuộc thi nào có ý nghĩa giáo dục cũng nhất thiết phải được cộng điểm. Đồng thời, chỉ nên lựa chọn những cuộc thi thực sự có chất lượng, uy tín và được tổ chức khách quan, minh bạch.
Cùng chia sẻ, thầy Lại Văn Vương - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vũ Văn Hiếu (Ninh Bình) cho rằng, việc giảm mức điểm cộng khuyến khích tối đa xuống còn 1 điểm và trao quyền chủ động cho các địa phương là một bước đi hợp lý, phù hợp với thực tiễn tuyển sinh hiện nay.
Trước hết, khi kỳ thi vào lớp 10 còn 2 môn thi và bối cảnh mức độ cạnh tranh gay gắt tại nhiều khu vực, thì 1 điểm khuyến khích sẽ quyết định đáng kể đến việc học sinh đỗ hay trượt. Nếu giữ mức điểm cộng khuyến khích quá cao sẽ dẫn đến sự thiếu công bằng đối với những em học sinh không có điểm ưu tiên; bởi thành tích từ một cuộc thi hay giải đấu giao lưu thực chất chỉ phản ánh năng lực ở một lĩnh vực hẹp, trong khi mục tiêu giáo dục phổ thông là hướng tới sự phát triển toàn diện.
Cùng với đó, việc giao quyền tự chủ cho các địa phương tự quy định tiêu chí cộng điểm mang lại ưu điểm lớn trong việc sát sao với thực tế. Mỗi khu vực từ miền núi đến nông thôn hay đô thị đều có điều kiện, hoàn cảnh khác nhau, không thể áp đặt một khuôn mẫu chung bó hẹp cho tất cả các tỉnh thành. Song, điều này cũng có thể dễ dẫn đến sự thiếu bình đẳng giữa các vùng miền. Bởi, một số cuộc thi hiện nay đều đòi hỏi sự đầu tư lớn về tài chính, vô hình trung khép lại cơ hội tiếp cận của những học sinh không có điều kiện tham gia.
Trong khi đó, cô Ngô Thị Thanh Thoa - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Thiện Thuật (Hòa Xuân, Đà Nẵng) đánh giá, việc điều chỉnh điểm khuyến khích xuống còn 1 điểm là nỗ lực tạo ra sự cân bằng tốt hơn trong quá trình thi cử của học sinh.
“Nếu danh mục điểm cộng quá rộng, học sinh lại bước vào cuộc đua làm đẹp học bạ, hồ sơ, gây áp lực không cần thiết. Bởi, khi đó các trường học và phụ huynh sẽ phải chịu áp lực đua tranh rất lớn, kéo theo hệ lụy tiêu cực trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10”, cô Thoa bày tỏ.
Đối với quy định trao quyền chủ động cho các tỉnh, thành phố về tiêu chí điểm khuyến khích, theo cô Thoa, điều này giúp các địa phương dựa trên đặc thù riêng để xác định những cuộc thi thực sự công bằng nhằm ghi nhận đúng mức sự nỗ lực của học sinh trên địa bàn. Mặc dù kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 mang tính chất nội bộ của từng tỉnh, thành phố và không ảnh hưởng lẫn nhau, song Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn cần thiết lập một định hướng chung về đối tượng được cộng điểm mang tính thống nhất, đảm bảo tính hợp lý khi áp dụng tại từng địa phương.
Nên xác định rõ khung thành tích đủ điều kiện cộng điểm, cần đánh giá tác động sau mỗi kỳ tuyển sinh
Để đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong tuyển sinh vào lớp 10, cô Ngô Thị Thanh Thoa đề xuất nếu địa phương vẫn lựa chọn tổ chức các cuộc thi và thực hiện cộng điểm, toàn bộ danh mục các cuộc thi được phép cộng điểm phải được công bố rõ ràng ngay từ đầu năm học để học sinh và phụ huynh chủ động định hướng lộ trình, tránh tình trạng bị động.
Bên cạnh đó, cần xây dựng một khung tiêu chí thống nhất áp dụng đồng đều cho mọi đối tượng và kiên trì áp dụng nguyên tắc chỉ lấy mức điểm cao nhất của một giải thưởng đạt được, tuyệt đối không cộng dồn nhiều giải thưởng nhằm triệt tiêu áp lực thành tích lan rộng, từ đó đảm bảo được tính công bằng xã hội đúng với tinh thần giảm áp lực thi cử hiện nay.
Còn theo thầy Lại Văn Vương, để hài hòa giữa quyền tự chủ của địa phương và yêu cầu đảm bảo tính công bằng trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10, cần nhìn nhận chính sách một cách khách quan và toàn diện.
Sự tự chủ của địa phương không đồng nghĩa với việc thả nổi hay tự do đặt ra các cuộc thi, giải thưởng để cộng điểm, mà phải bám sát khung chung các cuộc thi được cộng điểm do Bộ quy định. Do đó, cần thiết phải ban hành một khung pháp lý chung mang tính định hướng, tránh tình trạng thiếu đồng bộ và quy định mỗi nơi một kiểu giữa các địa phương. Khi các địa phương thực hiện nghiêm túc nguyên tắc này, sẽ vừa giữ được sự linh hoạt phù hợp với đặc thù vùng miền, vừa duy trì được một sân chơi bình đẳng, minh bạch cho tất cả các em học sinh.
Trong khi đó, theo thầy Phạm Kim Thư, rất khó bảo đảm sự công bằng tuyệt đối trong tuyển sinh bởi điều kiện học tập, hoàn cảnh gia đình và cơ hội phát triển của mỗi học sinh vốn có những khác biệt. Thực tế, học sinh ở đô thị, gia đình có điều kiện kinh tế tốt thường có nhiều cơ hội tham gia các cuộc thi, hoạt động trải nghiệm hơn học sinh ở vùng nông thôn, vùng khó khăn. Ngay trong cùng một địa phương, điều kiện tổ chức các hoạt động giữa các trường cũng không giống nhau. Nếu sử dụng quá nhiều thành tích ngoài chương trình chính khóa để cộng điểm, sẽ có nguy cơ biến sự khác biệt về điều kiện tiếp cận thành sự khác biệt về cơ hội trúng tuyển.
Tuy nhiên, những học sinh có năng khiếu và thành tích xuất sắc vẫn cần được ghi nhận xứng đáng. Vì vậy, kết quả học tập và năng lực của học sinh phải giữ vai trò quyết định; điểm khuyến khích chỉ nên chiếm tỷ trọng nhỏ. Không nên quan niệm rằng học sinh có nhiều giải thưởng, giấy chứng nhận đương nhiên có năng lực tốt hơn những em không tham gia các cuộc thi.
Điều quan trọng là bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội cạnh tranh công bằng, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Để đảm bảo công bằng trong cộng điểm khuyến khích vào lớp 10, theo thầy Thư, cần kết hợp giữa quy định thống nhất ở cấp quốc gia với quyền chủ động của địa phương.
Trước hết, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên quy định khung nguyên tắc chung về mức điểm tối đa, tiêu chuẩn chất lượng cuộc thi, điều kiện công nhận thành tích và cơ chế giám sát. Trên cơ sở đó, địa phương chủ động lựa chọn danh mục cuộc thi và mức điểm phù hợp.
Thứ hai, không nên mở rộng danh mục cộng điểm dàn trải; chỉ lựa chọn những cuộc thi có chất lượng, uy tín, tiêu chí đánh giá rõ ràng và cơ hội tham gia tương đối bình đẳng. Đồng thời, không cộng dồn nhiều thành tích, mỗi học sinh chỉ được hưởng mức điểm khuyến khích cao nhất.
Thứ ba, cần đánh giá tác động sau mỗi kỳ tuyển sinh, đặc biệt là số học sinh được cộng điểm, tỷ lệ trúng tuyển nhờ điểm khuyến khích và sự khác biệt về cơ hội giữa các nhóm học sinh.
Cuối cùng, cần quan tâm đầu tư, tạo điều kiện cho học sinh ở những địa bàn khó khăn được tham gia các hoạt động phát triển năng khiếu.
Tóm lại, tự chủ của địa phương phải gắn với trách nhiệm giải trình và sự công bằng. Chính sách tuyển sinh tốt không phải là chính sách tạo ra nhiều cơ hội cộng điểm, mà là chính sách ghi nhận đúng năng lực, khuyến khích tài năng và không tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh.