Vừa qua, Văn phòng Chính phủ đã phát đi Thông báo số 523/TB-VPCP kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại cuộc họp về tiến độ sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông.
Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả sắp xếp và vận hành các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Trong đó, rà soát toàn bộ cơ sở giáo dục quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, nhiều điểm trường, địa bàn rộng, nhất là đối với 114 cơ sở có trên 100 lớp; kịp thời điều chỉnh phù hợp đối với những cơ sở vượt khả năng quản trị, ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn hoặc quyền học tập của học sinh; hoàn thành trong tháng 10 năm 2026.
Bảo đảm các điều kiện vận hành của cơ sở giáo dục sau sắp xếp, bàn giao và quản lý tài chính, tài sản, hồ sơ, dữ liệu của nhà trường, con dấu, tài khoản, mã trường, cơ sở vật chất, phân định trách nhiệm tại các phân hiệu, điểm trường và các điều kiện bảo đảm an toàn, chất lượng giáo dục theo quy định.
Băn khoăn về vận hành của trường quy mô trên 100 lớp
Trên thực tế, có một số địa phương vừa qua, sau khi thực hiện việc sắp xếp trường lớp, với quy mô quá lớn chính quyền địa phương cũng đã nhìn ra những bất cập, khó khăn.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Tăng Thị Ngọc Mai - Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, bài toán về việc sắp xếp, tinh gọn trong lĩnh vực giáo dục không chỉ là tính giảm được bao nhiêu đầu mối mà nó còn là câu chuyện của phương cách quản trị và điều hành hệ thống. Bên cạnh đó là các yếu tố về con người, cơ sở vật chất và điều kiện kết nối số có thực sự đảm bảo để khi quản trị trên quy mô lớn hiệu quả, có thực sự liên thông thông suốt hay không.
Cùng chung quan điểm, chuyên gia về bảo đảm chất lượng giáo dục, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Đức Ngọc - nguyên Phó ban Đào tạo (nay là Ban Đào tạo và Công tác sinh viên) Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, chủ trương sáp nhập trường lớp xuất phát từ mục tiêu là giảm đầu mối đơn vị sự nghiệp công lập, tinh gọn bộ máy quản lý và tiết kiệm ngân sách.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy một số nơi xem sáp nhập, cắt giảm được nhiều trường là mục tiêu thay vì hiệu quả vận hành, quản trị. Ảnh hưởng của việc này đến đâu thì cần đánh giá khách quan của cơ quan chuyên môn nhưng những lo lắng, băn khoăn của chuyên gia là điều cần xem xét.
"Giáo dục là một ngành nghề đặc thù không giống như một doanh nghiệp sản xuất hàng loạt để có thể áp dụng mô hình "kinh tế quy mô". Nếu công tác quản lý không tốt, rất dễ các trường học này sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn giữa việc tách và nhập", Phó Giáo sư Lê Đức Ngọc nêu quan điểm.
Qua đó, theo Phó Giáo sư Lê Đức Ngọc, địa phương khi thực hiện việc sáp nhập trường học cần có sự khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng về hiện trạng. Đồng thời, có sự đánh giá tác động của việc sáp nhập đó ảnh hưởng đến quá trình vận hành ra sao?
"Xây dựng quy hoạch mạng lưới trường lớp cần dựa trên khoa học nhân khẩu học. Có nghĩa là quy hoạch giáo dục phải đi trước một bước so với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa.
Khi đó, cần có sự tham gia của các chuyên gia địa lý dân số, chuyên gia giáo dục và xã hội học để dự báo chính xác nhu cầu giáo dục trong tầm nhìn 10 đến 20 năm, tuyệt đối không dùng số liệu tĩnh để quyết định cấu trúc động của hệ thống trường lớp. Điều này giúp đảm bảo ổn định trường lớp", Phó Giáo sư Lê Đức Ngọc bày tỏ.
Cơ quan quản lý cần có bộ tiêu chí, cụ thể rõ ràng về việc sắp xếp trường lớp
Theo bà Tăng Thị Ngọc Mai, hiện nay việc sắp xếp, sáp nhập trường học tại một số địa phương thực hiện theo cách hiểu cơ học. Nhiều nơi coi giảm được càng nhiều trường càng tốt. Vì thế, cơ quan quản lý cần ban hành bộ khung tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia cụ thể về quy mô trường lớp phù hợp với đặc thù từng vùng miền.
Đồng thời, đối với giáo dục phổ thông và mầm non, quy mô trường học cần giới hạn ở mức độ vừa phải để nhà quản lý có thể chăm sóc, giám sát tốt chất lượng giáo dục và đảm bảo an toàn tâm lý xã hội cho học sinh. Nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Trà Vinh bày tỏ: "Mọi quyết định sáp nhập hoặc chia tách trường lớp phải qua bước đánh giá tác động đa chiều tác động đến học sinh, giáo viên, phụ huynh và ngân sách dài hạn".
Còn theo Tiến sĩ Thang Văn Phúc - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước: "Khi thực hiện chỉ tiêu giảm đầu mối đơn vị sự nghiệp công lập, nhiều địa phương đã áp dụng công thức "cào bằng". Cứ thấy trường có sĩ số ít, hoặc ở các xã liền kề là tiến hành sáp nhập thành một trường duy nhất, dưới một ban giám hiệu duy nhất.
Kết quả là sự ra đời của những ngôi trường tới cả trăm lớp, số lượng học sinh lên đến con số cả chục ngàn. Những bất cập được một địa phương báo cáo theo yêu cầu của Chính phủ, trong đó có những vấn đề khó khăn của "siêu trường" sau sáp nhập cũng phản ánh phần nào thực tế. Không phải đến bây giờ mà ngay khi có thông tin về trường có quy mô học sinh cả chục nghìn học sinh rất nhiều chuyên gia băn khoăn về việc quản trị, vận hành trường.
Chính vì thế, khi có chỉ đạo của Phó thủ tướng về việc rà soát, rõ ràng các địa phương cần thẳng thắn nhìn nhận, đánh giá kỹ hiệu quả vận hành thực tế. Quan trọng nhất của sắp xếp không chỉ là tinh gọn đầu mối mà là hiệu quả, chất lượng giáo dục. Đặc biệt là với học sinh mầm non, phổ thông, đối tượng cần sự quan tâm sát sao", nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh.