Trước đề xuất giáo viên làm việc 8 giờ/ngày ở cơ sở giáo dục đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhiều nhà giáo cho rằng, quy định có thể góp phần minh bạch thời gian làm việc, giảm áp lực công việc ngoài giờ. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần giải quyết bài toán thiếu giáo viên, cơ sở vật chất và tính đặc thù của nghề dạy học.
Không thể đo đếm công việc của giáo viên hoàn toàn bằng giờ hành chính
Trao đổi về đề xuất giáo viên làm việc 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần, thầy Nguyễn Tiến Lịch - giáo viên Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Tiên Du (Bắc Ninh) cho rằng, ưu điểm của quy định là góp phần minh bạch hóa thời gian làm việc của nhà giáo, phân định rõ hơn giữa thời gian đứng lớp và thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn khác. Tuy nhiên, theo thầy Lịch, nếu áp dụng cứng nhắc, quy định có nguy cơ hành chính hóa hoạt động nghề nghiệp, trong khi công việc của giáo viên có nhiều đặc thù khác với viên chức làm công tác hành chính. Ngoài giờ giảng dạy, giáo viên còn phải soạn bài, chấm bài, nghiên cứu tài liệu, tự bồi dưỡng chuyên môn, trao đổi với học sinh và phụ huynh. Những hoạt động này không nhất thiết phải thực hiện tại trường, thậm chí có công việc sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi giáo viên được chủ động lựa chọn thời gian, không gian phù hợp.
“Giáo viên không phải cứ ngồi tại trường mới có thể tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn. Có những lúc chúng tôi cần đọc sách tại thư viện, nghiên cứu tài liệu ở nhà hoặc lựa chọn không gian yên tĩnh để tập trung làm việc. Nếu chỉ quản lý bằng thời gian có mặt tại trường thì rất khó phản ánh đúng hiệu quả công việc”, thầy Lịch chia sẻ.
Một vấn đề khác được thầy Lịch chỉ ra là tính chất công việc của giáo viên không hoàn toàn nằm trong khung giờ hành chính, đặc biệt đối với giáo viên chủ nhiệm. Từ thực tế chủ nhiệm lớp 12, thầy cho biết, nhiều phụ huynh làm việc tại các doanh nghiệp, nhà máy, không được sử dụng điện thoại trong ca làm việc. Khi giáo viên thông báo học sinh đi học muộn, vắng mặt hoặc có vấn đề cần trao đổi, không ít phụ huynh chỉ có thể phản hồi sau khi tan ca. Những cuộc gặp trực tiếp giữa giáo viên và gia đình học sinh cũng thường phải bố trí vào sáng sớm, trước 7 giờ 30 hoặc sau 17 giờ.
“Nếu quy định giáo viên làm việc đủ 8 giờ tại trường rồi hết giờ không phải xử lý công việc nữa thì rất khó thực hiện. Phụ huynh có lịch làm việc riêng, nhiều người chỉ có thể trao đổi với giáo viên ngoài giờ hành chính. Đây là đặc thù cần được tính đến khi xây dựng quy định”, thầy Lịch nêu quan điểm.
Dù vậy, nam giáo viên cũng nhìn nhận việc giáo viên có mặt thường xuyên tại trường sẽ tạo thuận lợi trong công tác quản lý học sinh, kịp thời nắm bắt, xử lý những tình huống phát sinh và tăng cường sự gắn kết giữa thầy cô với học trò. Tuy nhiên, theo thầy, với những trường có quy mô trên 100 giáo viên, phòng hội đồng hiện nay chủ yếu đáp ứng nhu cầu hội họp, khó bảo đảm không gian làm việc thường xuyên cho tất cả thầy cô. Do đó, nếu triển khai quy định mới, cần tính toán điều kiện cơ sở vật chất thay vì chỉ yêu cầu giáo viên có mặt đủ thời gian.
Bên cạnh đó, thầy Lịch cho rằng cần đánh giá đầy đủ khối lượng công việc của giáo viên trong bối cảnh chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ tuy thuận lợi hơn cho lưu trữ, tra cứu thông tin nhưng cũng phát sinh nhiều thao tác như nhập dữ liệu, cập nhật hồ sơ, ký sổ điện tử. Vì vậy, không nên mặc định công nghệ đã giúp giáo viên giảm đáng kể thời gian thực hiện nhiệm vụ.
Giáo viên làm việc cả ngày tại trường sẽ quản lý học sinh tốt hơn
Cùng nhìn nhận những mặt tích cực của đề xuất, thầy Mai Anh Dũng - giáo viên Trường Trung học cơ sở Ngô Quyền, phường Bạch Mai (Hà Nội) cho rằng, nếu được tổ chức hợp lý, mô hình làm việc 8 giờ/ngày có thể giúp giáo viên tập trung giải quyết công việc chuyên môn, hạn chế tình trạng phải mang việc về nhà.
Theo thầy Dũng, thực tế hiện nay, sau giờ lên lớp, nhiều giáo viên vẫn phải dành buổi tối để soạn bài, chấm bài, rà soát tình hình học sinh, liên hệ phụ huynh và xử lý công việc của lớp. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc con cái và quan tâm gia đình.
“Nếu trong 8 giờ tại trường, giáo viên có thể hoàn thành toàn bộ công việc, khi trở về nhà không còn phải tiếp tục soạn bài, chấm bài thì tôi hoàn toàn ủng hộ. Điều đó giúp giáo viên cân bằng tốt hơn giữa công việc và cuộc sống”, thầy Dũng bày tỏ.
Bên cạnh đó, việc giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, có mặt thường xuyên tại trường cũng giúp công tác quản lý học sinh thuận lợi hơn. Những mâu thuẫn, xích mích hoặc tình huống phát sinh có thể được phát hiện, giải quyết kịp thời. Tuy nhiên, điều khiến thầy Dũng băn khoăn nhất là điều kiện cơ sở vật chất tại các nhà trường hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu tổ chức cho toàn bộ giáo viên làm việc cả ngày.
Dẫn chứng từ thực tế đơn vị công tác, thầy cho biết, khu vực nghỉ trưa dành cho giáo viên chỉ có hai giường tầng, đủ chỗ cho khoảng bốn người. Một số thầy cô phải tận dụng thư viện hoặc phòng thiết bị làm nơi nghỉ tạm. Trong khi đó, trường chưa có bếp ăn phục vụ giáo viên; căng tin chủ yếu bán đồ ăn nhẹ, còn suất ăn bán trú của học sinh được chế biến tại đơn vị bên ngoài rồi vận chuyển đến trường.
“Nếu yêu cầu tất cả giáo viên ở lại trường đủ 8 giờ mỗi ngày thì phải tính đến việc họ sẽ làm việc ở đâu, ăn uống, nghỉ ngơi như thế nào. Không thể chỉ yêu cầu giáo viên có mặt trong khi những điều kiện tối thiểu chưa được bảo đảm. Khi đó, việc ở lại chưa chắc giúp nâng cao hiệu quả công việc, thậm chí còn khiến giáo viên thêm mệt mỏi”, thầy Dũng chia sẻ.
Ngoài ra, nam giáo viên cho rằng, khối lượng công việc giữa các bộ môn không giống nhau. Chẳng hạn, với môn Ngữ văn, việc chấm bài không đơn thuần là cho điểm mà giáo viên còn phải nhận xét, chỉnh sửa từ nội dung đến cách diễn đạt để học sinh rút kinh nghiệm. Do đó, rất khó áp dụng một cách phân bổ thời gian giống nhau cho tất cả môn học.
Đáng chú ý, thầy Dũng bày tỏ lo ngại nếu thời gian có mặt tại trường trở thành tiêu chí cứng trong đánh giá thi đua, xếp loại giáo viên hoặc chỉ tiêu thành tích của các cơ sở giáo dục.
“Tôi lo nhất là khi triển khai, một số nơi lại lấy tỷ lệ giáo viên thực hiện đủ 8 giờ tại trường làm chỉ tiêu thi đua. Khi đó, dù điều kiện chưa đáp ứng, giáo viên vẫn phải có mặt cho đủ thời gian. Thậm chí, giáo viên có việc gia đình, con ốm hoặc lý do chính đáng mà không ở lại đủ 8 giờ lại bị xem xét hạ thi đua. Nếu quản lý theo cách đó, tôi cho rằng không phù hợp”, thầy Dũng nêu quan điểm.
Muốn thực hiện được phải đồng bộ đội ngũ, cơ sở vật chất và chương trình giảng dạy
Ở góc nhìn khác, cô Nguyễn Thanh Nhàn - giáo viên môn Lịch sử, Trường Trung học cơ sở Kim Liên (Phú Thái, Hải Phòng) cho rằng, đề xuất giáo viên làm việc 8 giờ/ngày có thể triển khai hiệu quả nếu bảo đảm đồng bộ ba yếu tố: đủ giáo viên, cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu và khối lượng chương trình giảng dạy phù hợp.
Theo cô Nhàn, nếu tổ chức cho giáo viên làm việc tập trung tại trường, các cơ sở giáo dục cần bố trí không gian làm việc riêng cho từng tổ chuyên môn, thay vì chỉ tận dụng phòng hội đồng như hiện nay. Dẫn chứng từ thực tế đơn vị công tác, cô cho biết, trường có gần 70 giáo viên, hoạt động tại hai cơ sở. Dù đã có phòng họp, phòng hội đồng nhưng không gian dành riêng cho các tổ chuyên môn vẫn còn hạn chế.
“Muốn giáo viên làm việc cả ngày tại trường thì phải có không gian làm việc thực sự. Chẳng hạn, các tổ chuyên môn cần có phòng riêng, mỗi giáo viên có một vị trí làm việc tương đối độc lập để tập trung nghiên cứu, chuẩn bị bài giảng. Không thể để tất cả giáo viên ngồi chen chúc trong một phòng hội đồng rồi yêu cầu hoàn thành toàn bộ công việc chuyên môn tại đó”, cô Nhàn chia sẻ.
Tuy nhiên, theo nữ giáo viên, khó khăn lớn hơn nằm ở bài toán thiếu giáo viên và khối lượng giảng dạy thực tế.
Cô Nhàn cho biết, hiện nay, do thiếu nhân sự, nhiều giáo viên phải đảm nhiệm khoảng 25-27 tiết/tuần, thậm chí có trường hợp lên tới 30 tiết/tuần. Ngoài các môn học chính, giáo viên còn được phân công giảng dạy thêm những nội dung như Giáo dục địa phương, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Với số tiết giảng dạy lớn, có những ngày giáo viên phải đứng lớp liên tục nhiều tiết, gần như không còn thời gian để soạn bài, chấm bài hay nghiên cứu tài liệu ngay tại trường. Vì vậy, dù đã hoàn thành giờ dạy trong ngày, giáo viên vẫn phải tiếp tục làm việc vào buổi tối.
“Nếu muốn giáo viên làm việc 8 giờ/ngày và hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ tại trường thì trước hết phải bảo đảm đủ biên chế. Khi giáo viên vẫn phải dạy 25-27 tiết, thậm chí 30 tiết mỗi tuần, rất khó bố trí thời gian hợp lý cho việc soạn giảng, chấm bài và tự bồi dưỡng chuyên môn”, cô Nhàn nhận định.
Bên cạnh việc bổ sung đội ngũ, cô Nhàn đề xuất cơ quan quản lý cần rà soát, điều chỉnh nội dung chương trình giáo dục phổ thông theo hướng thiết thực, giảm những hoạt động còn nặng tính hình thức để góp phần giảm tải cho giáo viên.
Lấy ví dụ với nội dung môn học Giáo dục địa phương, cô cho rằng mục tiêu là giúp học sinh hiểu biết về lịch sử, văn hóa, truyền thống và những đặc trưng của địa phương. Tuy nhiên, nếu chủ yếu tổ chức giảng dạy lý thuyết trên lớp thì khó phát huy hết hiệu quả.
Theo cô, có thể nghiên cứu tổ chức các đợt học tập thực tế tập trung, tạo điều kiện cho học sinh trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm những giá trị văn hóa, lịch sử tại nơi mình sinh sống, thay vì bố trí các tiết học lý thuyết dàn trải.
Tương tự, đối với Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nữ giáo viên đánh giá đây là nội dung có mục tiêu tốt, góp phần hình thành kỹ năng sống và phát triển năng lực cho học sinh. Tuy nhiên, việc triển khai tại một số trường chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Do khó khăn trong phân công chuyên môn, giáo viên được giao phụ trách nội dung này đôi khi chưa có đủ điều kiện, năng lực để tổ chức các hoạt động trải nghiệm đúng nghĩa. Thậm chí, có tình trạng tiết học trải nghiệm bị chuyển thành thời gian bổ trợ cho các môn học khác. Từ thực tế đó, cô Nhàn đề xuất nghiên cứu tinh giản thời lượng, đổi mới cách thức tổ chức theo hướng thực chất, đồng thời bố trí giáo viên phụ trách căn cứ vào năng lực chuyên môn thay vì chủ yếu phân công cho những người còn thiếu tiết dạy.
“Nếu triển khai được mô hình giáo viên làm việc 8 giờ/ngày tại trường, hoàn thành công việc trong thời gian này và không phải tiếp tục mang việc về nhà thì đó cũng là mong muốn của nhiều thầy cô. Tuy nhiên, muốn thực hiện được phải đồng bộ cả ba yếu tố: đủ giáo viên, bảo đảm cơ sở vật chất và điều chỉnh khối lượng chương trình phù hợp. Nếu chỉ quy định về thời gian mà những điều kiện còn lại chưa đáp ứng thì rất khó khả thi”, cô Nhàn nhấn mạnh.