Dự thảo Thông tư quy định định mức số lượng người làm việc trong cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập, dự bị đại học (thay thế Thông tư số 19/2023/TT-BGDĐT và Thông tư số 20/2023/TT-BGDĐT) của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận được sự quan tâm của đông đảo hiệu trưởng, giáo viên. Theo đó, nội dung dự thảo xác định rõ hơn về đối tượng là nhân sự hỗ trợ giáo dục và định mức số lượng người làm việc tại các cơ sở giáo dục công lập.
Quy định tại Điều 3 dự thảo cho thấy, việc xác định số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục phải bảo đảm đủ giáo viên giảng dạy từng môn học, từng cấp học theo định mức quy định. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm khắc phục tình trạng có trường đủ tổng số giáo viên nhưng vẫn thiếu giáo viên ở một số môn học cụ thể, ảnh hưởng đến việc tổ chức dạy học theo Chương trình giáo dục phổ thông.
Đáng chú ý, dự thảo đã đề cập các giải pháp xử lý khi chưa đủ giáo viên, bao gồm ký hợp đồng lao động, điều động, thuyên chuyển, biệt phái hoặc cử giáo viên dạy liên trường. Cách tiếp cận này tạo cơ sở để cơ quan có thẩm quyền chủ động điều tiết đội ngũ, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có và hạn chế tình trạng thiếu giáo viên kéo dài ở những môn học đặc thù hoặc tại các cơ sở giáo dục khó tuyển dụng.
Lãnh đạo trường học miền núi đánh giá cao và mong sớm áp dụng vào thực tế
Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lê Văn Khánh - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Châu Cam (xã Châu Khê, tỉnh Nghệ An) cho rằng, trong nhiều năm qua, ngành giáo dục Việt Nam đã và đang trải qua bước chuyển mình mạnh mẽ với việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới.
Từ việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy đặt ra những đòi hỏi khắt khe không chỉ về năng lực chuyên môn của đội ngũ nhà giáo mà còn về cơ cấu, số lượng giáo viên ở từng môn học, từng cấp học. Tuy nhiên, một thực trạng còn tồn tại tại nhiều địa phương trong suốt thời gian vừa qua là việc thừa - thiếu giáo viên cục bộ.
Thầy Khánh chia sẻ, tình trạng này diễn ra thường xuyên ở trường học khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Các môn học thường nằm trong nhóm dễ bị thiếu giáo viên như: Tin học, Ngoại ngữ, các môn Nghệ thuật hoặc các môn học tích hợp. Ngược lại, một số môn học truyền thống lại lâm vào cảnh dư thừa giáo viên so với số tiết quy định.
"Một thực tế có thể thấy rõ, khi thừa thiếu giáo viên cục bộ thì việc phải phân công giáo viên dạy chéo môn, dạy trái chuyên ngành hoặc cắt giảm thời lượng môn học là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên về lâu về dài thì điều này có thể làm suy giảm chất lượng giáo dục, đồng thời gây áp lực lớn lên đội ngũ nhà giáo. Khi đó, những giáo viên dạy môn thiếu phải gánh vác khối lượng công việc vượt tải, trong khi giáo viên ở môn thừa lại đối mặt với nguy cơ không đủ định mức tiết dạy.
Ngoài ra, cũng có thể thấy rằng, thực trạng này gây ra sự lãng phí nguồn lực. Bởi trên thực tế, nhà nước vẫn phải trả lương cho tổng số biên chế đầy đủ nhưng hiệu quả sử dụng nhân lực thực tế lại không đạt như kỳ vọng.
Đứng trước thực trạng đó, việc xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý để giải quyết triệt để bài toán này là nhiệm vụ cấp bách. Qua đó tôi thấy rằng, nội dung mới tại Điều 3 của Dự thảo quy định về xác định số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục với các nội dung cụ thể, chi tiết hơn so với trước đây đã thể hiện một bước đi mang tính đột phá, mở ra lời giải căn cơ cho bài toán quản lý nguồn nhân lực ngành giáo dục", lãnh đạo Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Châu Cam cho hay.
Cùng chung quan điểm về vấn đề này, cô Vũ Thị Phương - giáo viên Trường Tiểu học Ea Hồ (xã Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk) cho rằng, quy định này trong dự thảo là một bước tiến quan trọng trong cải cách quản lý giáo dục. Bằng việc quy định cụ thể, chi tiết về định mức số lượng giáo viên theo loại hình trường, theo cấp học và tiết dạy cụ thể hơn so với trước đây, kết hợp với các cơ chế điều tiết đa dạng (hợp đồng, điều động, biệt phái, dạy liên trường), dự thảo đã chạm đúng vào "nút thắt" lớn của ngành giáo dục hiện nay.
Nữ giáo viên này cho rằng, đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm khắc phục tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ, mà còn là nền tảng vững chắc để đảm bảo việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông thành công, hướng tới một nền giáo dục công bằng, chất lượng và phát triển bền vững.
"Trong dự thảo cũng đã đề cập đến cơ chế điều phối, liên trường, biệt phái. Điều này đã thể chế hóa rõ ràng với các quy định về chính sách hỗ trợ, chế độ thù lao và trách nhiệm cụ thể, giáo viên sẽ yên tâm công tác hơn.
Không những thế, với các môn học trước giờ luôn "kén" giáo viên thì việc có những giải pháp ký hợp đồng linh hoạt hoặc cử giáo viên dạy liên trường sẽ giúp các trường vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn tự tin triển khai đầy đủ các môn học này mà không còn lo ngại rào cản thiếu nhân sự kéo dài.
Vì thế có thể thấy rằng, những quy định được đưa ra trong dự thảo được xem là giải pháp mang tính đột phá và phù hợp nhất với đặc thù của Chương trình Giáo dục phổ thông mới đối với các môn học có số tiết ít hoặc các môn lựa chọn.
Khi đó, một giáo viên có thể phụ trách giảng dạy môn học đó tại 2 đến 3 trường lân cận trong cùng một khu vực. Ngoài ra, nó còn tối ưu hóa định mức tiết dạy của giáo viên, đảm bảo giáo viên dạy đủ số tiết theo quy định mà không rơi vào tình trạng "nơi thiếu không có ai dạy, nơi thừa lại không đủ tiết", cô Phương bày tỏ.
Cần nhiều giải pháp đồng bộ và linh hoạt
Là một trường học đóng chân trên địa bàn xã miền núi, thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ thừa - thiếu giáo viên cục bộ, vì thế khi nắm bắt được quy định này trong dự thảo, lãnh đạo Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Háng Đồng (xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La) bày tỏ sự đồng tình và mong quy định này sớm được áp dụng vào thực tiễn.
Qua đó, thầy Trần Việt Cường - Hiệu trưởng Nhà trường nhấn mạnh: "Một trong những điểm quan trọng nhất tại Điều 3 của dự thảo chính là việc xác định số lượng người làm việc tại các cơ sở giáo dục công lập đã có sự chi tiết và cụ thể hơn khi phân rõ theo lớp học, tiết học và loại hình trường học so với trước đây. Điều này góp phần điều tiết lượng giáo viên theo từng lớp học và môn học một cách sát sườn hơn.
Học sinh ở mọi vùng miền, dù là đô thị hay vùng sâu vùng xa, đều có quyền được học tập đầy đủ các môn học theo quy định với chất lượng giảng dạy chuẩn hóa.
Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho công tác tuyển dụng. Khi đó các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý giáo dục địa phương có căn cứ rõ ràng để lập kế hoạch tuyển dụng đúng vị trí việc làm còn thiếu, tránh tình trạng tuyển dụng theo chỉ tiêu chung nhưng không giải quyết được bài toán thiếu môn cụ thể".
Về việc này, theo lãnh đạo Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Châu Cam, trong dự thảo cũng đã đề cập đến các giải pháp có thể áp dụng khi trường học chưa đủ giáo viên ở một số môn học, cấp học. Tuy nhiên, với các trường học thuộc địa bàn vùng núi, vùng khó khăn để thực hiện giải pháp này trong thực tế là cả một quá trình. Qua đó, thầy Khánh cũng đã nêu lên một số kiến nghị về việc cần có nhiều giải pháp đồng bộ và linh hoạt.
"Để quy định trong dự thảo phát huy tối đa hiệu quả trong thực tế, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp bổ sung. Trong đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về đội ngũ nhà giáo cũng là điều nên được tính toán đến.
Để làm được việc này thì các địa phương, đặc biệt là trường học địa bàn vùng núi, vùng sâu xa cần chuyển đổi số mạnh mẽ trong quản lý nhân sự, xây dựng bản đồ dữ liệu giáo viên chi tiết đến từng môn học, từng trường. Điều này giúp cơ quan quản lý dễ dàng phát hiện điểm thừa - thiếu để đưa ra quyết định điều động, biệt phái hay dạy liên trường một cách nhanh chóng, chính xác.
Ngoài ra, cần quy định rõ chính sách hỗ trợ đối với giáo viên dạy liên trường, biệt phái. Bởi lẽ, việc di chuyển giữa các trường hoặc đến công tác tại địa bàn khó khăn phát sinh chi phí và áp lực cho giáo viên. Khi đó, cần có các hướng dẫn cụ thể về chế độ phụ cấp xăng xe, di chuyển, tính giảm trừ số tiết chuẩn để khuyến khích và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà giáo.
Bên cạnh đó, cần mở rộng cơ chế tự chủ tài chính cho các nhà trường. Cho phép các cơ sở giáo dục linh hoạt sử dụng nguồn kinh phí chi thường xuyên hoặc nguồn thu hợp pháp để chủ động ký hợp đồng lao động ngắn hạn với các chuyên gia, giáo viên thỉnh giảng cho các môn học đặc thù.
Hơn hết, công tác dự báo nhu cầu giáo viên theo từng môn học của các địa phương cần được kết nối trực tiếp với chỉ tiêu tuyển sinh của các trường đại học sư phạm, giải quyết bài toán thiếu nguồn tuyển từ gốc", thầy Khánh cho hay.