Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hằng năm là dịp có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành Giáo dục bởi đây là ngày để toàn xã hội thể hiện sự tri ân, tôn vinh những người làm công tác giáo dục. Cũng vì vậy, các trường học đều tổ chức nhiều hoạt động thi đua nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi, góp phần giáo dục truyền thống tôn sư trọng đạo cho học sinh.
Tuy nhiên, nhìn nhận từ thực tế, chúng ta cũng cần thẳng thắn trao đổi rằng nhiều hoạt động chào mừng ngày 20/11 hiện nay ở một số trường học đang có xu hướng tổ chức quá nhiều, dàn trải, nặng về hình thức và đôi khi tạo thêm áp lực không cần thiết cho giáo viên, học sinh và phụ huynh.
Những phong trào như đăng ký giờ dạy tốt, giờ học tốt, thao giảng, làm báo tường, báo ảnh, tạp san, thi văn nghệ, thi đấu thể thao, trang trí lớp học... nếu không được tổ chức hợp lý sẽ dễ biến ngày tri ân nhà giáo thành một đợt cao điểm chạy theo thành tích.
Phong trào chào mừng ngày 20/11 đang có biểu hiện dàn trải, quá tải
Có thể nói, cứ đến dịp tháng 11 hằng năm, nhiều trường học lại bước vào một đợt hoạt động thi đua khá sôi nổi nhưng cũng khá áp lực cho cả thầy và trò.
Giáo viên đăng ký tiết dạy tốt, học sinh đăng ký giờ học tốt, các lớp chuẩn bị báo tường, báo ảnh, tạp san; Đoàn, Đội tổ chức văn nghệ, thể thao; giáo viên chủ nhiệm phải vận động, hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động của lớp.
Xét về mục đích, mỗi hoạt động đều có vai trò, ý nghĩa riêng nhưng khi tất cả cùng được triển khai trong một khoảng thời gian ngắn, với yêu cầu phải có sản phẩm, có thành tích, có giải thưởng thì tổng thể lại tạo ra một khối lượng công việc không nhỏ.
Đối với giáo viên, bên cạnh nhiệm vụ giảng dạy nên còn phải soạn bài, chấm bài, kiểm tra đánh giá, xây dựng kế hoạch giáo dục, thực hiện hồ sơ chuyên môn, tham gia tập huấn, họp hành và nhiều nhiệm vụ khác.
Đến tháng 11, công việc lại tăng thêm bởi các hoạt động thao giảng, hội thi và phong trào chào mừng. Giáo viên không chỉ tham gia mà còn phải hướng dẫn, đôn đốc học sinh hoàn thành các sản phẩm, kết quả theo yêu cầu.
Đối với học sinh, các em vừa phải bảo đảm chương trình học tập, vừa tham gia tập luyện văn nghệ, thi đấu thể thao, hoặc làm báo tường, báo ảnh, viết bài cho tạp san. Không ít em phải dành thời gian sau giờ học, thậm chí cả ngày nghỉ để tập luyện hoặc hoàn thiện sản phẩm. Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến thời gian tự học, nghỉ ngơi và sinh hoạt cá nhân. Từ một ngày lễ vốn mang ý nghĩa tri ân lại có nguy cơ trở thành một đợt cao điểm về công việc đối với cả thầy và trò.
Trong khi đó, nhiều hoạt động được trường học tổ chức còn nặng về hình thức, chưa phản ánh đúng chất lượng giáo dục.
Chẳng hạn, phong trào giờ dạy tốt, giờ học tốt là hoạt động có ý nghĩa chuyên môn. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào một số tiết dạy được đăng ký trước, giáo viên phải chuẩn bị thật công phu để tạo ra một tiết học đẹp thì chưa chắc phản ánh đúng chất lượng dạy học thường ngày.
Một giáo viên có năng lực không thể chỉ được đánh giá qua một vài tiết thao giảng, mà phải được nhìn nhận qua cả quá trình giảng dạy và sự tiến bộ của học sinh.
Đối với báo tường, báo ảnh, tạp san, không ít sản phẩm được đầu tư khá tốn kém về kinh phí, thời gian và công sức. Có những lớp phải huy động học sinh, phụ huynh đóng góp để mua vật liệu, in ấn, trang trí.
Giáo viên chủ nhiệm phải hướng dẫn nội dung, chỉnh sửa bài viết, lựa chọn hình ảnh, hoàn thiện bố cục. Đặc biệt, giáo viên Ngữ văn thường phải dành nhiều thời gian đọc, sửa từng bài viết, câu thơ, lời bình cho học sinh.
Trong khi đó, giá trị giáo dục của sản phẩm đôi khi chưa tương xứng với công sức bỏ ra. Có những bài viết chưa thực sự do học sinh tự thực hiện, có sản phẩm được phụ huynh hoặc người lớn hỗ trợ phần lớn, hoặc học sinh dùng AI viết sản phẩm.
Đối với thi văn nghệ, thể thao cũng vậy. Đây là những hoạt động góp phần phát triển năng khiếu, thể chất và tinh thần đoàn kết. Nhưng nếu tổ chức quá nhiều cuộc thi, yêu cầu các lớp phải có tiết mục, phải có đội tuyển, phải có thành tích thì hoạt động tự nguyện sẽ dần trở thành nhiệm vụ bắt buộc.
Chúng ta đều biết, ngày 20/11 trước hết phải là ngày của tình cảm, lòng biết ơn và sự tôn trọng đối với nghề giáo. Thế nhưng, khi quá chú trọng vào các phong trào, đôi khi chúng ta lại quan tâm nhiều đến việc lớp nào có báo tường đẹp, lớp nào có tiết mục văn nghệ hay, giáo viên nào có tiết dạy được xếp loại tốt, đơn vị nào có nhiều thành tích nổi bật.
Từ đó, hoạt động chào mừng dễ bị biến thành cuộc chạy đua giữa các lớp, giữa các tổ chuyên môn và thậm chí giữa các trường học.
Điều đáng nói là không phải giáo viên nào cũng có điều kiện tham gia đồng đều. Có giáo viên chủ nhiệm lớp thuận lợi, học sinh năng động, phụ huynh quan tâm thì việc tổ chức phong trào tương đối dễ dàng.
Ngược lại, những lớp có nhiều học sinh khó khăn, điều kiện gia đình hạn chế sẽ gặp không ít trở ngại. Nếu lấy số lượng và chất lượng sản phẩm làm tiêu chí thi đua thì vô hình trung chúng ta tạo thêm sự chênh lệch, áp lực và tâm lý đối phó.
Một hoạt động chào mừng chỉ thực sự có ý nghĩa khi người tham gia cảm thấy vui vẻ, tự nguyện và được truyền cảm hứng, chứ không phải tham gia chỉ vì sợ ảnh hưởng đến thành tích của lớp hoặc của cá nhân giáo viên.
Một số giải pháp nhằm tổ chức hoạt động chào mừng 20/11 thiết thực, hiệu quả
Theo quan điểm người viết bài, vấn đề đặt ra không phải là xóa bỏ tất cả các phong trào truyền thống mà là cần rà soát, lựa chọn và giảm bớt những hoạt động không thật sự cần thiết.
Một là: bộ phận ngoài giờ cần tham mưu cho ban giám hiệu giảm bớt số lượng phong trào, tránh tổ chức dàn trải. Nhà trường nên lựa chọn một vài hoạt động tiêu biểu, phù hợp với điều kiện thực tế, không nhất thiết phải tổ chức đồng loạt giờ dạy tốt, giờ học tốt, báo tường, báo ảnh, tạp san, văn nghệ, thể thao và nhiều cuộc thi khác trong cùng một thời điểm.
Hai là: quản lý nhà trường không biến phong trào thành chỉ tiêu bắt buộc. Các hoạt động cần được tổ chức trên tinh thần tự nguyện, khuyến khích sự tham gia tích cực của giáo viên và học sinh. Không nên quy định mỗi lớp phải có sản phẩm, mỗi giáo viên phải có tiết thao giảng hoặc mỗi tổ chuyên môn phải đạt một số lượng thành tích nhất định.
Ba là: ban giám hiệu ưu tiên chất lượng chuyên môn hơn hình thức thi đua. Đối với giờ dạy tốt, giờ học tốt, cần khuyến khích giáo viên duy trì chất lượng giảng dạy thường xuyên, tổ chức dự giờ để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm thay vì chỉ tập trung vào các tiết dạy trình diễn trong tháng 11.
Bốn là: nhà trường cần tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, báo tường, tạp san theo hướng tinh gọn, tiết kiệm. Có thể luân phiên tổ chức theo từng năm học hoặc lựa chọn hình thức phù hợp, không tạo áp lực kinh phí cho phụ huynh. Đặc biệt, cần tránh tình trạng chạy theo sản phẩm đẹp, hoành tráng nhưng thiếu giá trị thực chất.
Năm là: nhà trường cần thay đổi cách đánh giá thành tích. Không nên lấy số lượng phong trào, số sản phẩm dự thi hay số giải thưởng làm thước đo hiệu quả hoạt động chào mừng. Điều cần quan tâm là mức độ tham gia tự nguyện, giá trị giáo dục, tinh thần đoàn kết và sự tiến bộ thực sự của học sinh.
Trong bối cảnh ngành Giáo dục đang yêu cầu đổi mới, tinh giản hồ sơ, giảm áp lực công việc và tập trung nâng cao chất lượng dạy học, việc hạn chế những phong trào thi đua mang tính hình thức là hết sức cần thiết.
Vậy nên, ban giám hiệu trường học không nên để tháng 11 trở thành tháng mà giáo viên phải gánh thêm hàng loạt công việc ngoài chuyên môn, học sinh phải chạy theo các cuộc thi, còn phụ huynh phải đóng góp thêm kinh phí cho những hoạt động chưa thật sự cần thiết.
Một tiết học tốt mỗi ngày có giá trị hơn nhiều tiết dạy được chuẩn bị chỉ để thao giảng. Một lời tri ân chân thành đáng quý hơn một tờ báo tường được đầu tư tốn kém. Một học sinh tiến bộ trong học tập và rèn luyện có ý nghĩa hơn nhiều giải thưởng phong trào.
Ngày 20/11 không cần phải được tổ chức thật rầm rộ mới thể hiện được sự tôn vinh nghề giáo. Điều người thầy mong muốn đôi khi rất giản dị là được giảm bớt áp lực công việc, được tạo điều kiện tập trung cho chuyên môn, được học sinh yêu quý và được xã hội ghi nhận đúng những đóng góp thầm lặng của mình.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.