Cách bố trí điểm thi, sắp xếp thí sinh luôn là vấn đề cần được cân nhắc kỹ trong tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất nghiên cứu phương án bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi. Phương án này nhận được sự đồng tình của một số lãnh đạo cơ sở giáo dục với kỳ vọng góp phần tăng cường tính khách quan, minh bạch.
Bên cạnh đó, các ý kiến cũng lưu ý cần cân nhắc điều kiện thực tế tại những khu vực đặc thù để tránh phát sinh bất cập trong quá trình triển khai.
Bố trí điểm thi cần hài hòa giữa yêu cầu khách quan và điều kiện thực tế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Đình Thái - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hòa Hội (xã Hòa Hội, Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, dù tổ chức theo phương án nào, mục tiêu quan trọng nhất của kỳ thi vẫn phải hướng đến học sinh, bảo đảm các em được dự thi trong điều kiện thuận lợi, công bằng và bình đẳng.
Đánh giá về đề xuất bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi, thầy Thái nhận định phương án này có ưu điểm là tạo sự công bằng giữa học sinh các trường, hạn chế tình trạng thí sinh quen biết nhau, có thể trao đổi thông tin hoặc sử dụng tín hiệu, ám hiệu để hỗ trợ nhau trong quá trình làm bài. Qua đó, góp phần ngăn ngừa những hành vi thiếu trung thực, hạn chế tiêu cực và tăng cường tính khách quan trong tổ chức thi.
Tuy nhiên, theo thầy Thái, bên cạnh những lợi ích về quản lý và giám sát, cơ quan tổ chức thi cần cân nhắc kỹ điều kiện địa lý, giao thông và khả năng di chuyển của thí sinh trước khi quyết định áp dụng trên diện rộng.
Thực tế tại Trường Trung học phổ thông Hòa Hội cho thấy, địa bàn huyện Xuyên Mộc (cũ) có 5 trường trung học phổ thông nhưng chỉ có 2 trường nằm tương đối gần nhau, 3 trường còn lại cách nhau trên 12 km. Đây mới chỉ là khoảng cách giữa các trường, trong khi quãng đường từ nơi cư trú của học sinh đến trường có thể còn xa hơn nhiều.
Với đặc thù địa bàn nông thôn, một số khu vực vùng sâu, điều kiện giao thông và phương tiện đi lại còn hạn chế, việc tập trung thí sinh từ nhiều trường về một điểm thi có thể khiến không ít học sinh phải di chuyển quãng đường dài hơn bình thường. Điều này không chỉ làm tăng thời gian, chi phí đi lại mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và sự chủ động của các em trước mỗi buổi thi.
Bên cạnh đó, việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều động, phân bổ cán bộ coi thi. Bởi, khi phạm vi các trường tham gia một điểm thi trải rộng trên nhiều địa bàn, việc sắp xếp nhân sự, bảo đảm đủ cán bộ coi thi và phân công nhiệm vụ phù hợp cũng trở nên phức tạp hơn.
Ở góc độ địa phương có điều kiện địa lý đặc thù, thầy Lê Đình Tuyến - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Võ Thị Sáu (Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh) cũng cho rằng, việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi cần được tính toán dựa trên đặc điểm địa lý và điều kiện đi lại của từng địa phương.
Theo thầy Tuyến, tại những khu vực có các trường nằm gần nhau, việc tập trung thí sinh về một điểm thi có thể thuận lợi, dễ dàng. Tuy nhiên, với địa bàn cách biệt như Côn Đảo, phương án này có thể phát sinh nhiều bất cập.
Hiện Côn Đảo chỉ có một trường trung học phổ thông, nếu tổ chức thi theo phương án tập trung thí sinh từ nhiều trường, học sinh có thể phải di chuyển giữa Côn Đảo và đất liền để dự thi. Điều này không chỉ làm tăng thời gian, chi phí đi lại mà còn gây khó khăn cho học sinh và phụ huynh trong việc sắp xếp nơi ăn ở, di chuyển, nhất là trong thời gian diễn ra kỳ thi.
Vì vậy, theo thầy Tuyến, cần có phương án tổ chức phù hợp với những địa bàn có điều kiện địa lý đặc thù, tránh áp dụng cứng nhắc một cách thức chung.
Để kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông diễn ra nghiêm túc, khách quan và công bằng, bên cạnh phương án bố trí điểm thi, thầy Tuyến cho rằng cần đặc biệt chú trọng việc lựa chọn, phân công đội ngũ cán bộ coi thi.
Theo đó, cán bộ coi thi nên được điều động từ những trường không có thí sinh dự thi tại điểm thi mà mình tham gia làm nhiệm vụ. Cách phân công này nhằm hạn chế những mối quan hệ quen biết giữa cán bộ coi thi với thí sinh, giảm thiểu các tác động chủ quan có thể ảnh hưởng đến quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với đó, cần quán triệt đội ngũ cán bộ, giáo viên thực hiện nghiêm quy chế thi; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình tổ chức. Đây là những yếu tố quan trọng để bảo đảm tính độc lập trong coi thi, kịp thời phát hiện và ngăn ngừa sai phạm, góp phần giữ nghiêm kỷ cương kỳ thi.
Bảo đảm điều kiện dự thi đồng đều khi bố trí thí sinh liên trường
Trên thực tế, việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi cần được xem xét trên nhiều khía cạnh. Bởi bên cạnh mục tiêu tăng tính khách quan, minh bạch, phương án này còn đặt ra yêu cầu bảo đảm điều kiện dự thi tương đương, thuận lợi cho học sinh và phù hợp với khả năng tổ chức của từng địa phương.
Theo thầy Nguyễn Đình Thái, yếu tố quyết định tính khách quan, an toàn trong tổ chức thi không chỉ nằm ở phương án sắp xếp thí sinh mà còn phụ thuộc vào việc phân công đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ coi thi. Theo đó, cán bộ coi thi cần được điều động từ nhiều đơn vị, trường học khác nhau để bảo đảm tính độc lập trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thầy Thái cũng cho rằng, quy chế thi hiện nay đã có những quy định tương đối chặt chẽ, song vẫn có thể phát sinh sai phạm nếu cá nhân tham gia tổ chức thi cố tình không tuân thủ. Vì vậy, bên cạnh việc thực hiện nghiêm quy chế, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động coi thi, kịp thời phát hiện và ngăn ngừa những hành vi tiêu cực.
Một vấn đề khác được thầy Thái lưu ý là sự đồng đều về điều kiện cơ sở vật chất giữa các điểm thi. Theo thầy, nếu tổ chức thí sinh của nhiều trường tại cùng một địa điểm, cơ quan quản lý cần bảo đảm các điểm thi đáp ứng những yêu cầu cần thiết về phòng thi, bàn ghế, giám sát, hệ thống an ninh, an toàn. Bởi nếu điều kiện tổ chức giữa các điểm thi có sự chênh lệch, quyền lợi và điều kiện làm bài của thí sinh cũng có thể bị ảnh hưởng.
Trường hợp trường trung học phổ thông trên địa bàn không đáp ứng yêu cầu, thầy Thái đề xuất có thể tính đến phương án sử dụng cơ sở vật chất của một trường trung học cơ sở trên địa bàn để tổ chức thi, qua đó hạn chế việc học sinh phải di chuyển xa.
Cùng đánh giá đến tính khả thi của phương án này, cô Huỳnh Thị Hoà Bình - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lạng Giang số 1 (Bắc Ninh) cũng cho rằng, việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tham gia tại 1 điểm thi có thể góp phần tăng tính khách quan, minh bạch và tạo sự bình đẳng giữa các em.
Tuy nhiên, không nên áp dụng cứng nhắc mà cần căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, nhất là khoảng cách địa lý và khả năng đáp ứng cơ sở vật chất của các điểm thi.
Theo cô Bình, thực tế không phải trường học nào cũng nằm gần nhau. Nếu tập trung thí sinh về một điểm thi, những học sinh ở xa có thể phải di chuyển quãng đường dài, kéo theo khó khăn về đi lại và ăn nghỉ. Đáng lưu ý, với những thí sinh phải di chuyển xa, việc bố trí nơi nghỉ trưa giữa hai buổi thi cũng là vấn đề cần tính toán để các em có đủ thời gian nghỉ ngơi, bảo đảm sức khỏe và tâm lý cho buổi thi chiều.
Do đó, khi lựa chọn địa điểm thi, cơ quan quản lý cần cân nhắc cả yếu tố thuận tiện cho học sinh, thay vì chỉ tập trung vào việc sắp xếp, phân chia thí sinh giữa các trường.
“Nếu triển khai phương án bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi, cần đặc biệt tính đến những địa bàn có phạm vi rộng, giao thông đi lại khó khăn và cơ sở vật chất còn hạn chế. Việc lựa chọn phương án tổ chức cần xuất phát từ điều kiện thực tế của từng khu vực, bảo đảm mục tiêu khách quan, minh bạch nhưng không làm phát sinh thêm khó khăn, áp lực cho học sinh và các lực lượng tham gia kỳ thi”, cô nhấn mạnh.
Về công tác coi thi, cô Bình cho biết, nhiều năm qua, Sở Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện điều động cán bộ coi thi từ các trường khác đến làm nhiệm vụ; giáo viên thuộc trường sở tại không được bố trí coi thi tại điểm thi của trường mình. Theo cô, quy chế thi hiện hành đã có những quy định chặt chẽ, song để bảo đảm an toàn cho kỳ thi vẫn cần sự phối hợp đồng bộ giữa ngành giáo dục và các cơ quan, đơn vị liên quan.
Cụ thể, công tác chuẩn bị không chỉ dừng lại ở việc bố trí phòng thi, nhân lực mà còn bao gồm bảo đảm hệ thống điện, đường truyền phục vụ báo cáo nhanh, điều kiện ăn nghỉ cho cán bộ làm thi và phương án di chuyển an toàn cho học sinh.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc phát hiện, ngăn chặn các thiết bị công nghệ cao có thể được sử dụng để gian lận trong phòng thi đang đặt ra thách thức đối với đội ngũ cán bộ coi thi. Vì vậy, cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn cán bộ làm thi cách nhận biết, đồng thời triển khai các biện pháp kiểm tra, phòng ngừa ngay từ bên ngoài khu vực thi.
“Việc bố trí thí sinh là một trong những giải pháp góp phần tăng tính minh bạch trong quá trình tổ chức kỳ thi, song không phải yếu tố mang tính quyết định. Để kỳ thi diễn ra an toàn, hiệu quả, cần đặc biệt chú trọng công tác giám sát, kiểm tra và hướng dẫn, qua đó chủ động phòng ngừa những hành vi tiêu cực có thể phát sinh ngay từ bên ngoài khu vực thi”, cô Bình nêu quan điểm.