Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 11/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành việc kiện toàn hệ thống quản lý về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết phải bố trí nguồn lực, biên chế và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã - tuyến đầu thực thi, đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp liên ngành xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm bảo đảm hiệu lực thực tế và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Cần bố trí nhân lực và hỗ trợ chuyên môn quản lý an toàn thực phẩm cho cấp xã, phường
Nhận thấy việc thể hiện mô hình “một đầu mối” trong dự thảo luật còn chung chung, Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh cho rằng “một đầu mối” không chỉ là tên gọi đơn vị mà còn phải đi kèm với thẩm quyền thực chất.
Nữ đại biểu cũng chỉ rõ thực tế hiện nay, với chính sách tinh giản biên chế, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tại các tỉnh/thành (trừ thành phố Hồ Chí Minh) đều dưới 20 biên chế. “Với lực lượng mỏng như vậy các đơn vị sẽ xoay xở ra sao khi được phân công đảm nhiệm khối lượng công việc tiền kiểm và hậu kiểm yêu cầu lớn?” - nữ đại biểu đặt vấn đề.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, dự thảo luật cần bổ sung cụ thể về quyền hạn, số lượng biên chế và vai trò của hệ thống bảo đảm an toàn thực phẩm. Đặc biệt, cần bố trí cán bộ chuyên trách an toàn thực phẩm tại cấp phường, xã.
Nhất trí cho rằng cấp xã đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lý các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, các hộ gia đình làm thủ công, Đại biểu Nguyễn Đình Xuân - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh cho rằng cần bố trí lực lượng nhân lực phù hợp. Mặc dù việc xin thêm biên chế hiện nay khó khăn, nhưng nếu không có nhân sự thì không một hệ thống nào có thể vận hành hiệu quả, cả khi đẩy mạnh số hóa.
Về trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm của chính quyền địa phương, Điều 72 dự thảo luật quy định: giao cho cấp xã quản lý an toàn thực phẩm tại cơ sở giáo dục; cấp tỉnh bố trí nguồn lực, bồi dưỡng nhân lực và ưu tiên kinh phí lấy mẫu thử nghiệm. Tuy nhiên qua nghiên cứu, Đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng nhận thấy dự thảo luật chưa xác định rõ trách nhiệm hỗ trợ chuyên môn trực tiếp cho cấp xã.
Thực tế cho thấy nhu cầu hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn tại cơ sở là rất cần thiết, Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị: Bổ sung vào khoản 1 Điều 72 trách nhiệm của cấp tỉnh trong việc tổ chức hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã về kiểm tra, lấy mẫu thử nghiệm và xử lý sự cố, nhất là tại các bếp ăn tập thể ở trường học. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của cấp xã trong việc theo dõi, khắc phục tại cơ sở và đề nghị hỗ trợ khi vượt quá khả năng chuyên môn tại khoản 2 Điều 72.
Hoàn thiện cơ chế quản lý thống nhất, kiểm soát an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi cung ứng
Điều 63 dự thảo luật đã quy định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Từ Điều 64 đến Điều 71 cũng tiếp tục quy định trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ và các địa phương.
Theo Đại biểu Nguyễn Trung Kiên - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai, những quy định này đã phù hợp với chủ trương của Bộ Chính trị tại Kết luận 114-KL/TW về tiếp tục hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Tuy nhiên, dự thảo luật cần làm rõ hơn cơ chế phối hợp kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt từ khâu sản xuất ban đầu, thu hoạch, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối cho đến người tiêu dùng.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị bổ sung vào Điều 63 quy định: Bộ Y tế có trách nhiệm chủ trì, điều phối hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng, tổ chức kết nối dữ liệu truy xuất nguồn gốc, cảnh báo nguy cơ và phối hợp xử lý sự cố. Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ.
Cùng quan tâm về phân công trách nhiệm đối với các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, Đại biểu Đào Chí Nghĩa - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ nêu rõ trong thực tiễn, công tác này liên quan đến nhiều công đoạn từ sơ chế, chế biến, lưu thông đến kinh doanh và tiêu dùng. Nếu trách nhiệm giữa các cơ quan chưa được xác định rõ ràng thì khi xảy ra sự cố rất dễ phát sinh tình trạng phối hợp chung chung nhưng không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính.
Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện từ Điều 63 đến Điều 72 theo nguyên tắc: Mỗi lĩnh vực, mỗi công đoạn quản lý, mỗi vụ việc phải xác định rõ cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính. Đồng thời, cần quy định rõ cơ quan phối hợp, nội dung phối hợp, thời hạn xử lý và trách nhiệm khi chậm thực hiện. Đối với vụ việc có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, phải có cơ chế đầu mối tiếp nhận thông tin, chỉ đạo xử lý và công khai kết quả xử lý trong thời gian sớm nhất.
Đề xuất nghiên cứu thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế tại các địa phương
Trước yêu cầu rất cấp bách vì bảo vệ sức khỏe con người là mục tiêu trên hết, Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cho rằng trong nghị định hướng dẫn thi hành luật cần quy định cụ thể việc giao trách nhiệm cho Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan phân công cán bộ để kiểm tra, thanh tra vệ sinh an toàn thực phẩm trên toàn quốc.
Bên cạnh đó, đại biểu chỉ rõ, hiện nay trên toàn quốc chỉ có thành phố Hồ Chí Minh thành lập Sở An toàn thực phẩm; các tỉnh, thành còn lại không có đơn vị chuyên trách mà giao cơ quan y tế phối hợp với các sở, ngành liên quan. Điều này dẫn đến việc quản lý chuyên trách về an toàn thực phẩm tại địa phương còn rất hạn chế.
Do đó, Đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị nghiên cứu cho phép thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế tại các địa phương (không làm tăng biên chế), trên cơ sở phối hợp cán bộ từ các sở có liên quan như Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính để thực hiện nhiệm vụ chuyên trách.
“Chính phủ và Bộ Y tế cần nghiên cứu đề xuất mô hình này vì việc ban hành luật phải đi đôi với bộ máy thực thi; một cơ quan chỉ đạo trực tiếp sẽ vận hành hiệu quả hơn cơ chế phối hợp liên ngành vốn gặp nhiều khó khăn” - vị đại biểu nhấn mạnh.
Phát biểu làm rõ nội dung đại biểu quan tâm về mô hình quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới thống nhất một đầu mối nhằm phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan.
Theo đó, thực hiện Kết luận 114-KL/TW của Bộ Chính trị, Bộ Y tế được giao trách nhiệm là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Ủy ban nhân dân các cấp là cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.
Bên cạnh đó, để tránh chồng chéo, các bộ chuyên ngành vẫn tiếp tục triển khai các quy định pháp luật chuyên ngành theo phân công của Chính phủ trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm ở các khâu ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, giết mổ.
Bộ Y tế quản lý an toàn thực phẩm trên cơ sở ban hành các giới hạn mức tối đa dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
“Nội dung này phù hợp với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Các cơ sở nuôi trồng thủy hải sản, chăn nuôi vẫn phải tuân thủ Luật Chăn nuôi, Luật Trồng trọt, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, chứ không thể chuyển toàn bộ việc quản lý chăn nuôi, nuôi trồng sang Bộ Y tế.
Bộ Y tế giữ vai trò quản lý nhà nước chung về an toàn thực phẩm, còn các bộ chuyên ngành quản lý theo lĩnh vực chuyên môn” - Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết.
Cũng theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Kết luận 114-KL/TW của Bộ Chính trị cũng nêu rõ trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương và các bộ, ban, ngành cùng chia sẻ, tham gia quản lý phù hợp với đặc thù thực tiễn của Việt Nam.