Đào tạo giáo viên: Giảng viên trình độ tiến sĩ phải giảng dạy 60% kiến thức chuyên sâu là hợp lý

18/11/2026 06:22
Mạnh Dũng

GDVN - Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành Đào tạo giáo viên mới siết chặt các yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên cơ hữu tại các cơ sở đào tạo giáo viên.

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3198/QĐ-BGDĐT về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành Đào tạo giáo viên.

Theo đó, Chuẩn chương trình đào tạo quy định giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ phải trực tiếp giảng dạy ít nhất 60% tổng khối lượng học tập thuộc khối kiến thức cơ sở ngành, kiến thức ngành và kiến thức chuyên sâu.

Theo đại diện một số cơ sở đào tạo giáo viên, đây là quy định cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Gắn trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên với trách nhiệm trực tiếp tạo ra chất lượng đào tạo

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chuẩn chương trình đào tạo nhóm ngành Đào tạo giáo viên trình độ đại học, trong đó nâng cao các yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên, là một chủ trương rất cần thiết, đúng thời điểm và có ý nghĩa chiến lược đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam.

Theo thầy Thìn, giảng viên có trình độ tiến sĩ là lực lượng nòng cốt về chuyên môn, có năng lực nghiên cứu khoa học và khả năng cập nhật những tri thức mới. Việc yêu cầu đội ngũ này trực tiếp giảng dạy ít nhất 60% khối lượng kiến thức cơ sở ngành, ngành và chuyên sâu sẽ bảo đảm người học được tiếp cận trực tiếp với những giảng viên có trình độ chuyên môn cao, qua đó nâng cao chất lượng giảng dạy và đào tạo giáo viên.

Đồng thời, quy định này giúp phát huy tốt hơn năng lực của đội ngũ trí thức trình độ cao, gắn kết hoạt động nghiên cứu khoa học với giảng dạy, đưa những kết quả nghiên cứu và tri thức mới vào nội dung học tập. Qua đó, góp phần phát triển tư duy khoa học, năng lực nghiên cứu và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của người học.

Đặc biệt, đối với các cơ sở đào tạo giáo viên, sự tham gia trực tiếp của giảng viên tiến sĩ còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ, giúp sinh viên có nền tảng kiến thức vững chắc trước khi trở thành giáo viên.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, việc tổ chức phân công giảng dạy cho giảng viên phải hợp lý, bảo đảm sự cân đối giữa nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và các hoạt động chuyên môn khác, để quy định thực sự phát huy hiệu quả, không mang tính hình thức.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức. Ảnh: website nhà trường

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức. Ảnh: website nhà trường

Cùng chia sẻ về quy định này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Việt Hùng - Trưởng phòng, Phòng đào tạo Trường Đại học Tây Bắc cho rằng, khối kiến thức cơ sở ngành, ngành và chuyên sâu là “trục xương sống” cấu thành nên năng lực khoa học cốt lõi của người giáo viên tương lai. Do đó, quy định giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ phải trực tiếp đứng lớp tối thiểu 60% tổng khối lượng này mang nhiều ý nghĩa.

Cụ thể, quy định này bảo đảm chuẩn mực học thuật và tính cập nhật của tri thức. Trình độ tiến sĩ là minh chứng cho năng lực nghiên cứu độc lập và tư duy phản biện khoa học sâu sắc. Khi trực tiếp giảng dạy khối chuyên ngành, đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ sẽ chuyển tải được phương pháp tư duy bản chất, cập nhật những thành tựu khoa học mới nhất vào bài giảng, thay vì chỉ truyền thụ lại những kiến thức giáo khoa thuần túy.

Bên cạnh đó, một trong những bất cập tồn tại nhiều năm ở giáo dục đại học là khoảng cách giữa đề tài nghiên cứu và bục giảng. Quy định bắt buộc đứng lớp ít nhất 60% sẽ kéo người làm nghiên cứu về đúng vị trí trung tâm của nhà trường, đưa tri thức từ các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học vào bài giảng đại học, giúp sinh viên tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu từ sớm, từ đó gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Việt Hùng - Trưởng phòng Phòng đào tạo Trường Đại học Tây Bắc. Ảnh website nhà trường.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Việt Hùng - Trưởng phòng Phòng đào tạo Trường Đại học Tây Bắc. Ảnh website nhà trường.

Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Trí - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đây là một trong những điểm mới có ý nghĩa rất quan trọng của Chuẩn chương trình đào tạo giáo viên, bởi quy định này gắn trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên với trách nhiệm trực tiếp tạo ra chất lượng đào tạo.

Việc yêu cầu giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ trực tiếp đảm nhiệm ít nhất 60% khối lượng học tập thuộc các khối kiến thức chuyên môn (cao hơn so với mức 50%, quy định tại Thông tư 54/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học), giúp sinh viên sư phạm có nhiều cơ hội tiếp cận với những giảng viên được đào tạo chuyên sâu, có năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng cập nhật những thành tựu khoa học mới.

Hơn nữa, giá trị của một giảng viên có trình độ tiến sĩ không chỉ nằm ở học vị, mà còn ở phương pháp tư duy khoa học, khả năng phân tích, phản biện, giải quyết vấn đề và phát triển tri thức. Khi trực tiếp tham gia giảng dạy, những năng lực này có điều kiện được chuyển tải đến sinh viên thông qua hoạt động học tập, nghiên cứu và trao đổi học thuật.

Ở góc độ quản trị đại học, quy định này còn giúp sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực trình độ cao. Giảng viên có học vị tiến sĩ không chỉ thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, quản lý hoặc hướng dẫn khoa học mà phải phát huy năng lực chuyên môn ngay trong hoạt động đào tạo. Qua đó, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phát triển chương trình đào tạo.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng học vị tiến sĩ là một điều kiện quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng giảng dạy. Vì vậy, việc thực hiện quy định 60% cần đi đôi với đánh giá năng lực sư phạm, hiệu quả giảng dạy, khả năng ứng dụng nghiên cứu vào thực tiễn và mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của người học.

Điều quan trọng nhất của quy định này không phải là tăng số giờ đứng lớp của người có bằng tiến sĩ, mà là bảo đảm những tri thức, năng lực nghiên cứu và tư duy khoa học ở trình độ cao thực sự được chuyển hóa thành chất lượng đào tạo.

Hướng tới xây dựng đội ngũ đào tạo sư phạm vững vàng về lý luận khoa học, am hiểu thực tiễn giáo dục

Đáng chú ý, Chuẩn chương trình đào tạo nhóm ngành Đào tạo giáo viên trình độ đại học cũng quy định, đối với thành phần nghiệp vụ sư phạm, ít nhất 50% số giảng viên trực tiếp giảng dạy phải có trình độ tiến sĩ và chuyên môn phù hợp với học phần được phân công.

Theo thầy Nguyễn Hữu Trí, đây là một quy định rất cần thiết, thể hiện sự quan tâm của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với chất lượng đào tạo nghiệp vụ sư phạm, một trong những thành phần cốt lõi quyết định năng lực nghề nghiệp của giáo viên sau khi tốt nghiệp.

Đào tạo giáo viên có tính đặc thù rất cao. Một sinh viên có thể nắm vững kiến thức chuyên ngành nhưng chưa chắc đã trở thành giáo viên giỏi nếu thiếu năng lực thiết kế bài học, tổ chức hoạt động giáo dục, kiểm tra đánh giá, quản lý lớp học và xử lý các tình huống sư phạm. Chính vì vậy, chất lượng đào tạo nghiệp vụ sư phạm có vai trò đặc biệt quan trọng.

Việc yêu cầu ít nhất 50% số giảng viên trực tiếp giảng dạy phải có trình độ tiến sĩ và chuyên môn phù hợp sẽ góp phần nâng cao tính khoa học, tính chuyên sâu và chất lượng của hoạt động đào tạo.

Mặt khác, quy định này cũng tạo động lực để các cơ sở đào tạo phát triển đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học giáo dục, tâm lý học giáo dục, lý luận và phương pháp dạy học bộ môn, kiểm tra đánh giá và phát triển chương trình giáo dục. Đồng thời, thúc đẩy việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học giáo dục vào quá trình đào tạo giáo viên, thay vì chỉ truyền đạt kinh nghiệm giảng dạy theo phương pháp truyền thống.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Trí - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh website trường.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Trí - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh website trường.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là nguồn nhân lực có trình độ tiến sĩ đúng chuyên môn trong đào tạo nghiệp vụ sư phạm còn hạn chế, nhất là tại các cơ sở đào tạo ở địa phương. Việc đào tạo một tiến sĩ cần thời gian dài, nguồn lực đầu tư đáng kể, trong khi chính sách thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao giữa các cơ sở đào tạo còn có sự khác biệt.

Bên cạnh đó, các trường phải giải quyết bài toán cân đối giữa yêu cầu nâng cao trình độ học thuật với việc duy trì đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm thực tiễn giáo dục phổ thông. Vì vậy, hai yếu tố này cần được kết hợp chứ không nên tách rời hoặc đặt đối lập nhau.

Để thực hiện hiệu quả, các cơ sở đào tạo cần có chiến lược phát triển đội ngũ dài hạn, ưu tiên đào tạo tiến sĩ trong những chuyên ngành còn thiếu, đồng thời tăng cường hợp tác với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và các trường phổ thông. Việc huy động những giáo viên phổ thông giỏi, có kinh nghiệm thực tiễn tham gia hướng dẫn, thực hành và thực tập sư phạm cũng rất cần thiết, trên cơ sở bảo đảm đầy đủ các yêu cầu về đội ngũ theo quy định.

Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là đạt tỷ lệ 50% giảng viên có trình độ tiến sĩ, mà là xây dựng được đội ngũ đào tạo sư phạm vừa vững vàng về lý luận khoa học, vừa am hiểu sâu sắc thực tiễn giáo dục phổ thông.

Thầy Trí cũng nhấn mạnh, quan điểm của Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh là thực hiện Chuẩn chương trình đào tạo giáo viên phải gắn với chiến lược phát triển bền vững của Nhà trường, lấy chất lượng người học và năng lực nghề nghiệp của giáo viên sau tốt nghiệp làm thước đo quan trọng nhất.

Trong khi đó, thầy Vũ Việt Hùng nhấn mạnh, thành phần nghiệp vụ sư phạm (bao gồm Tâm lý học giáo dục, Giáo dục học, Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn, Kiểm tra đánh giá, Ứng dụng công nghệ giáo dục,...) chính là thương hiệu và bản sắc nghề nghiệp của một cử nhân sư phạm.

Quy định ít nhất 50% giảng viên trực tiếp giảng dạy khối này phải có trình độ tiến sĩ và chuyên môn phù hợp là điểm mới rất đột phá, giúp nâng tầm khoa học giáo dục, bởi nghiệp vụ sư phạm không đơn thuần là kinh nghiệm đứng lớp, mà là một hệ thống khoa học giáo dục phức hợp. Sự tham gia của các tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học giúp việc tiếp cận với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (như dạy học tích hợp, giáo dục STEM/STEAM, đánh giá năng lực, phân tích dữ liệu học tập số, năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục, nghiệp vụ,...) được thực hiện một cách bài bản, chuẩn hóa theo các lý thuyết giáo dục quốc tế tiên tiến.

dh-tb.jpg
Một giờ học tại Khoa Tiểu học - Mầm non, Trường Đại học Tây Bắc. Ảnh website nhà trường

Tuy nhiên, hiện nay, nguồn cung tiến sĩ về Lý luận và Phương pháp dạy học, nhất là phương pháp dạy học các môn chuyên biệt như Tin học, Nghệ thuật, Lịch sử - Địa lý, Khoa học tự nhiên,... trên phạm vi cả nước còn hạn chế, phần lớn chỉ tập trung tại các thành phố lớn. Vì vậy, việc tập trung phát triển đội ngũ đáp ứng Chuẩn mới ngay trong thời gian ngắn sẽ có thể sẽ dẫn tới một số khó khăn.

Cũng theo thầy Hùng, việc triển khai Chuẩn chương trình đào tạo giáo viên mới vừa đặt ra yêu cầu cao hơn, vừa tạo động lực và cơ hội để các cơ sở đào tạo tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng. Trường Đại học Tây Bắc đã và đang đáp ứng tốt các yêu cầu về đội ngũ và điều kiện bảo đảm chất lượng đào tạo giáo viên. Đây cũng là cơ sở để Nhà trường tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lượng và đáp ứng tốt hơn Chuẩn mới.

Còn theo thầy Đậu Bá Thìn, đây là quy định có ý nghĩa quan trọng, thể hiện yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng đào tạo giáo viên, đặc biệt là năng lực nghiệp vụ sư phạm.

Giảng viên giảng dạy các học phần nghiệp vụ sư phạm không chỉ cần có kiến thức chuyên môn sâu mà còn phải am hiểu lý luận và thực tiễn giáo dục, có khả năng hướng dẫn sinh viên vận dụng kiến thức vào hoạt động dạy học và giáo dục học sinh.

dh-hong-duc.jpg
Hoạt động thao giảng của giảng viên Trường Đại học Hồng Đức. Ảnh website nhà trường

Về ưu điểm, quy định này góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, tăng cường tính chuyên sâu và tính khoa học trong đào tạo nghiệp vụ sư phạm.

Tuy nhiên, nguồn giảng viên có trình độ tiến sĩ và chuyên môn phù hợp với các học phần nghiệp vụ sư phạm hiện nay chưa thực sự đồng đều giữa các cơ sở đào tạo. Việc đáp ứng tỷ lệ 50% có thể gây áp lực đối với những trường có quy mô đào tạo nhỏ hoặc ở những lĩnh vực còn thiếu nhân lực trình độ cao. Bên cạnh đó, trình độ tiến sĩ không phải là điều kiện duy nhất bảo đảm năng lực giảng dạy nghiệp vụ sư phạm; giảng viên còn cần có kinh nghiệm thực tiễn, năng lực sư phạm và khả năng gắn kết lý luận với hoạt động giáo dục phổ thông.

Vì vậy, khi triển khai quy định này cần có lộ trình phù hợp, đồng thời chú trọng cả trình độ học thuật, chuyên môn đào tạo và năng lực thực tiễn của giảng viên. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đáp ứng tỷ lệ giảng viên có bằng tiến sĩ mà quan trọng hơn là nâng cao thực chất năng lực nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên, góp phần đào tạo đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Về thực hiện Chuẩn chương trình đào tạo giáo viên, thầy Thìn cho biết, nhà trường đã và đang tập trung rà soát, đánh giá toàn diện các chương trình đào tạo giáo viên, đối chiếu với các tiêu chuẩn, tiêu chí của Chuẩn chương trình đào tạo; chú trọng sự phù hợp giữa mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá.

Trên cơ sở kết quả rà soát, các khoa chuyên môn được yêu cầu điều chỉnh, cập nhật chương trình, đề cương chi tiết học phần, bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực nghề nghiệp của người học.

Mạnh Dũng