Trước khi sáp nhập, mỗi trường có một giáo viên Tổng phụ trách Đội. Người này phụ trách hoạt động từ sinh hoạt dưới cờ, tổ chức phong trào, hội thi đến các chương trình ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Sau sáp nhập, có nơi ba, bốn trường hợp nhất thành một, nhưng chỉ bố trí một Tổng phụ trách Đội.
Trên giấy tờ, số vị trí được tinh gọn. Nhưng thực tế, số học sinh vẫn còn đó, các điểm trường vẫn còn đó. Hoạt động Đội đâu thể vì sáp nhập mà giảm đi một nửa, một phần ba hay một phần tư?
Thử hình dung một Tổng phụ trách Đội phải chạy giữa điểm chính và ba phân hiệu. Sáng nay điểm chính tổ chức sinh hoạt dưới cờ, phân hiệu cũng cần người điều hành. Ngày mai điểm chính tập luyện văn nghệ, phân hiệu lại chuẩn bị hội thi. Tổng phụ trách Đội biết có mặt ở đâu trước?
Với những hoạt động mà Tổng phụ trách Đội giữ vai trò chính, muốn người này trực tiếp điều hành, nhà trường phải bố trí lịch so le: hôm nay tổ chức tại điểm chính, ngày mai sang phân hiệu thứ nhất, những ngày tiếp theo đến các phân hiệu khác.
Nghe thì đơn giản, nhưng thực hiện không dễ. Bởi mỗi điểm trường có thời khóa biểu, kế hoạch giảng dạy và những hoạt động riêng. Thay đổi lịch ở điểm này có thể kéo theo việc điều chỉnh ở điểm khác.
Chưa kể thời gian di chuyển, chuẩn bị chương trình, tập luyện cho học sinh và hàng loạt công việc không thể hiện hết trên thời khóa biểu.
Người làm công việc cũ, nhưng không chế độ không còn
Để giải quyết khó khăn, một số trường có thể phải nhờ giáo viên từng làm Tổng phụ trách Đội trước khi sáp nhập tiếp tục hỗ trợ các hoạt động tại phân hiệu.
Đây là những người có kinh nghiệm, quen việc, hiểu học sinh và biết cách tổ chức phong trào. Nhờ họ, nhiều hoạt động vẫn có thể diễn ra thuận lợi. Nhưng có một nghịch lý đáng suy nghĩ.
Trước đây, họ là Tổng phụ trách Đội, được áp dụng định mức tiết dạy tương ứng với nhiệm vụ. Sau sáp nhập, họ trở lại làm giáo viên đứng lớp, có người còn phải chủ nhiệm một lớp, thực hiện đầy đủ định mức giảng dạy và các nhiệm vụ chuyên môn.
Vậy mà khi phân hiệu tổ chức sinh hoạt dưới cờ, hội thi, hoạt động ngoại khóa, họ vẫn có thể được nhờ đứng ra chuẩn bị, tập luyện, điều hành chương trình như trước.
Một giáo viên vừa dạy học, vừa chủ nhiệm, lại vừa hỗ trợ công tác Đội. Nếu việc này chỉ thỉnh thoảng diễn ra thì còn có thể chia sẻ. Nhưng nếu tuần nào cũng làm, tháng nào cũng làm, trong khi không được giảm tiết hoặc có chế độ tương xứng thì liệu có hợp lý?
Ngày một, ngày hai, giáo viên có thể vui vẻ nhận lời vì học sinh, vì đồng nghiệp, vì công việc chung của nhà trường. Nhưng không thể cứ trông chờ mãi vào sự nhiệt tình ấy.
Giáo viên cũng có gia đình, có công việc chuyên môn, có những áp lực riêng. Nhận thêm việc đồng nghĩa với thêm thời gian, thêm trách nhiệm. Nếu làm nhiều mà không được ghi nhận đúng mức, lâu dần khó tránh khỏi tâm lý ngại nhận việc, làm cho xong.
Không thể trách giáo viên thiếu nhiệt tình khi công việc tăng lên nhưng quyền lợi không thay đổi.
Điều chỉnh định mức tiết dạy: Cần công bằng giữa điểm chính và phân hiệu
Theo thông tin về dự thảo quy định chế độ việc làm của giáo viên phổ thông, giáo viên Tổng phụ trách Đội được đề xuất giảng dạy từ 6 đến 8 tiết/tuần. Đây là hướng điều chỉnh có thể phù hợp với những trường không sáp nhập hoặc trường có ít phân hiệu, khối lượng công việc không quá lớn.
Tuy nhiên, đối với giáo viên được giao phụ trách hoạt động Đội tại phân hiệu, đề xuất giảm 3 tiết/tuần, theo người viết à chưa thực sự tương xứng trong những trường hợp phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn.
Bởi có những phân hiệu trước đây chính là một trường độc lập, có Tổng phụ trách Đội riêng. Sau sáp nhập, trường trở thành phân hiệu nhưng số lớp, số học sinh và các hoạt động Đội về cơ bản vẫn còn nguyên.
Trước đây, một người chuyên trách công tác Đội. Nay giáo viên được giao kiêm nhiệm vừa phải dạy học, có thể phải chủ nhiệm lớp, vừa đảm nhiệm phần lớn công việc của Tổng phụ trách Đội trước kia.
Nếu chỉ giảm 3 tiết/tuần, liệu có bao nhiêu giáo viên sẵn sàng nhận nhiệm vụ lâu dài?
Cùng tổ chức sinh hoạt dưới cờ, hội thi, phong trào, hoạt động ngoại khóa; cùng chuẩn bị chương trình, tập luyện và quản lý học sinh, nhưng Tổng phụ trách Đội chính được đề xuất dạy 6–8 tiết/tuần, còn giáo viên phụ trách tại phân hiệu chỉ được giảm 3 tiết so với định mức thông thường.
Tất nhiên, trách nhiệm của hai vị trí không hoàn toàn giống nhau. Nhưng nếu khối lượng công việc thực tế gần tương đương thì chế độ cũng cần được tính toán cho thỏa đáng.
Theo tôi, cần nghiên cứu quy định riêng đối với giáo viên kiêm nhiệm phụ trách hoạt động Đội tại phân hiệu. Tùy số lớp, số học sinh và nhiệm vụ được giao, có thể xem xét định mức giảng dạy khoảng 10–12 tiết/tuần đối với những phân hiệu có khối lượng công tác Đội tương đương một trường độc lập trước đây.
Nhà trường vẫn có thể bố trí một Tổng phụ trách Đội chính, chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, điều phối và tổ chức các hoạt động chung.
Tuy nhiên, tại những phân hiệu có quy mô phù hợp, cần có giáo viên được phân công kiêm nhiệm phụ trách hoạt động Đội để trực tiếp triển khai các hoạt động tại chỗ.
Người này phối hợp với Tổng phụ trách Đội chính, tổ chức sinh hoạt dưới cờ, phong trào, hội thi, hoạt động ngoại khóa và những nhiệm vụ phù hợp tại phân hiệu.
Việc phân công cần rõ ràng bằng văn bản, xác định cụ thể trách nhiệm và đi kèm chế độ giảm định mức tiết dạy tương xứng.
Không nên để xảy ra tình trạng Tổng phụ trách Đội chính phải chạy khắp các điểm trường, còn giáo viên tại phân hiệu vừa dạy đủ tiết, vừa làm thêm công tác Đội mà không được ghi nhận.
Một buổi sinh hoạt dưới cờ, một hội thi hay một chương trình ngoại khóa không thể chỉ có kế hoạch trên giấy là tự diễn ra. Đằng sau đó là biết bao thời gian chuẩn bị, tập luyện và trách nhiệm của giáo viên.
Vì vậy, khi hoàn thiện quy định về định mức tiết dạy, cần tính đến thực tế các trường có nhiều phân hiệu sau sáp nhập, đặc biệt là chế độ dành cho giáo viên kiêm nhiệm phụ trách hoạt động Đội.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.