Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, sáng ngày 12/11, dưới sự chủ trì và điều hành của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn nhóm vấn đề đầu tiên thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Việt Nam từng bước làm chủ nhiều công nghệ lõi
Tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị thể hiện tầm nhìn mang tính lịch sử, xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đồng thời cũng là động lực chính của mô hình phát triển mới.
Kể từ sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, chỉ riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu trình Quốc hội, Chính phủ ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó Quốc hội đã thông qua 11 luật và một nghị quyết đặc thù là Nghị quyết số 193.
Có thể nói, về cơ bản thể chế triển khai Nghị quyết 57 đã hoàn thiện. Đặc biệt, nguồn ngân sách tăng nhanh. Năm 2025 bố trí 75.000 tỷ đồng, năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng và năm 2027 dự kiến là 120.000 tỷ đồng.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau gần 2 năm triển khai quyết liệt, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu GII năm 2026 của Việt Nam tăng lên một bậc, xếp thứ 43/139 quốc gia và đứng thứ 3 trong ASEAN. Việt Nam đã phê duyệt 11 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6,6 nghìn tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa đạt 71,8%; đã phê duyệt đồng tài trợ 11 nhiệm vụ nghiên cứu chung Việt Nam - Nhật Bản về chip bán dẫn với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng.
Các doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ một số công nghệ lõi trong lĩnh vực như 5G, robot, thiết bị bay không người lái (UAV), camera, AI, vắc-xin...
Trong lĩnh vực viễn thông, tốc độ Internet, di động của Việt Nam tăng 50 bậc lên hạng 8 thế giới, mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Việt Nam đã phủ sóng 483 thôn lõm sóng và kích hoạt hệ Internet vệ tinh tại 196 điểm khó khăn nhất. Đến nay, cơ bản 100% thôn bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông.
Với thành tích này, Việt Nam đã nhận giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 do Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu (GSMA) trao tặng.
Về phát triển kinh tế số, doanh thu công nghiệp công nghệ số 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%. Việt Nam đã ban hành khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, danh mục 79 nền tảng dùng chung; đã có 70/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã được đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Cả nước có hơn 36 triệu chứng thư chữ ký số đã được cấp.
Lĩnh vực trí tuệ nhân tạo cũng ghi nhận bước tiến khi Chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc. Báo cáo xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026, Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ 3 ASEAN.
Những kết quả này ghi nhận bước tiến về năng lực số và trí tuệ nhân tạo gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số mà Nghị quyết 57 đã đặt ra.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, việc thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị vẫn còn một số tồn tại, hạn chế và điểm nghẽn nên cần thẳng thắn nhìn nhận.
Đến ngày 30/10/2026, giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế, việc định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách Nhà nước còn lúng túng.
Một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm, công tác xây dựng dữ liệu còn chậm, chưa đồng bộ. Cán bộ cấp xã ở một số nơi phải sử dụng nhiều phần mềm, người dân còn phải cung cấp lại thông tin. Năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.
Bộ trưởng khẳng định sẽ cầu thị tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và cử tri, tập trung khắc phục các hạn chế, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế - xã hội.
Làm rõ thực trạng tự chủ công nghệ lõi và vật liệu sản xuất
Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) cho biết Việt Nam đã làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, robot. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng giải thích công nghệ lõi gồm những gì và Việt Nam đã làm chủ các loại vật liệu, công nghệ nào.
Trả lời đại biểu về vấn đề công nghệ lõi, công nghệ vật liệu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Chính trị đã ban hành thông báo Kết luận để phát triển ngành công nghệ vật liệu. Trả lời cho câu hỏi chúng ta làm chủ công nghệ lõi ở những giai đoạn nào, ở những bước nào, Bộ trưởng nêu đơn cử như việc thiết kế chip bán dẫn, bước thiết kế chúng ta có thể làm được nhưng khâu để tạo ra được con chip đó thì vẫn phải chuyển đi nước ngoài. Như vậy “công nghệ lõi” ở đây nằm trong một công đoạn, để tạo ra được một sản phẩm về công nghệ chiến lược thì sẽ có nhiều công đoạn, và một số công đoạn chúng ta đã làm chủ.
Đề cập về chiến lược của Bộ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ, Bộ Khoa học và Công nghệ phân ra hai nhóm tiếp cận, nhóm tiếp cận thứ nhất, đối với nhóm có thể áp dụng ngay trong công nghệ chiến lược thì tiến hành làm luôn.
“Ví dụ như công nghệ vắc-xin chẳng hạn, rõ ràng chúng ta có thể chuyển giao từ nước ngoài về để sản xuất ở trong nước. Đây là một cách tiếp cận mà có thể có đóng góp ngay cho sự phát triển kinh tế. Nhưng có những nhóm công nghệ đòi hỏi thời gian lâu dài và không thể làm ngay được” - Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết.
Nêu dẫn chứng trong lĩnh vực về UAV, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ, UAV là một hệ thống tích hợp tất cả các loại công nghệ, trong đó có chip bán dẫn, hay chip để thu phát tần số, hay chip điều khiển, hay vấn đề về cơ khí, khoa học vật liệu, công nghệ vật liệu và nhiều những lĩnh vực khác. Vì vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, đối với bài toán công nghệ lâu dài đó thì đòi hỏi giải pháp phải chia ra thành từng nhóm vấn đề và đặt hàng nhiệm vụ cho từng nhóm vấn đề để giải quyết.
“Chúng ta không thể cùng một lúc làm đồng hành nhiều công nghệ đó. Tôi nghĩ rằng ý kiến đó rất quan trọng và đây cũng là định hướng mà Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thực hiện trong thời gian tới” - Bộ trưởng khẳng định.
“Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả”
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) nêu vấn đề ngân sách nhà nước năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng đến hết tháng 10 mới giải ngân 42,2%. Nếu tính trên tổng nguồn vốn hơn 104.000 tỷ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm và cơ sở đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng năm 2027.
Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí bắt đầu từ khâu lập dự toán của các bộ, ngành, địa phương. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổng hợp, thẩm định, sau đó chuyển Bộ Tài chính để phân bổ kinh phí.
Theo Bộ trưởng, trách nhiệm thuộc cả ba bên. Các bộ, ngành, địa phương phải lập dự toán đầy đủ, xác định rõ sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổng hợp, thẩm định; Bộ Tài chính thực hiện phân bổ kinh phí.
Để khắc phục, Bộ sẽ làm việc với các địa phương nhằm nâng cao chất lượng lập dự toán, đồng thời phát triển hệ thống lập dự toán trực tuyến và hỗ trợ thẩm định để rút ngắn thời gian phân bổ kinh phí.
“Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí là có. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả” - Bộ trưởng nhấn mạnh.
Phát triển AI phải cân bằng với bảo vệ dữ liệu
Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý. Nữ đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp quản lý AI để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.
Về vấn đề này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Những dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ, trong khi một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định.
Theo Bộ trưởng, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Bộ trưởng lấy ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI tiếp cận nội dung, lượng truy cập có thể tăng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, việc hạn chế AI tiếp cận có thể ảnh hưởng đến lượng truy cập. Vì vậy, doanh nghiệp phải cân nhắc giữa lợi ích khai thác công nghệ với yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của mình.
Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.
Bốn nút thắt trong giải ngân kinh phí khoa học công nghệ
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội) đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nút thắt lớn nhất khiến kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chậm, dù ngân sách đã được bố trí.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra 4 nguyên nhân: Thứ nhất, quy mô ngân sách tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng, nhưng hiện nay tổng kinh phí, bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã tăng gấp 7 lần.
Thứ hai là độ trễ của chính sách pháp luật. Nghị quyết 57 được ban hành tháng 12/2024, nhưng nhiều quy định cụ thể hóa đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.
Thứ ba, cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ thay đổi căn bản. Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học, còn hiện nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. Cách làm này khó hơn, dù kinh phí cấp nhiều hơn.
Nguyên nhân cuối cùng là năng lực tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, cùng tâm lý e ngại khi triển khai nhiệm vụ mới. Bộ trưởng đánh giá đây là vấn đề khó, ảnh hưởng đến tiến độ sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ.
Hỗ trợ tối đa 3 tỷ đồng để doanh nghiệp ứng dụng AI
Tham gia chất vấn, Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho biết đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn thấp so với các nước trong khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm, 3,9% hợp tác về khoa học công nghệ.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ làm rõ nguyên nhân và giải pháp khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân dẫn hai ví dụ cho thấy khoảng cách giữa hoạt động nghiên cứu và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Từ đầu năm 2026 đến nay, khoảng 80.000 ý tưởng, sản phẩm khoa học công nghệ được đưa lên sàn giao dịch công nghệ Techmart, nhưng chỉ có khoảng 8.000 giao dịch thành công, tổng giá trị khoảng 13 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, dù pháp luật cho phép doanh nghiệp trích tối đa 20% để lập quỹ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong hơn 300 quỹ hiện có, phần lớn thuộc doanh nghiệp nhà nước. Nguồn vốn của khối này chiếm hơn 85% tổng quy mô các quỹ.
Để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ đang thí điểm mô hình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng AI, tham khảo kinh nghiệm Singapore.
Theo đó, doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng AI để giải quyết vấn đề trong sản xuất, kinh doanh nhưng thiếu nhân lực sẽ được kết nối với chuyên gia, nhà khoa học từ các trường đại học, tổ chức nghiên cứu. Bộ đóng vai trò kết nối và hỗ trợ kinh phí tối đa 3 tỷ đồng để phát triển, ứng dụng giải pháp tại doanh nghiệp.
“Phải đi đến từng doanh nghiệp” - Bộ trưởng nhấn mạnh và cho rằng hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế thay vì chỉ chờ doanh nghiệp tìm đến các viện, trường.
Bộ cũng đề nghị mỗi địa phương lựa chọn 3-5 doanh nghiệp có tiềm năng để tập trung hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ. Mục tiêu là đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trực tiếp đặt hàng và thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ.
Đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tiễn và doanh nghiệp
Đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) cho biết Thủ tướng đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả thương mại hóa còn hạn chế, chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập có 20 sản phẩm được thương mại hóa và ứng dụng thực tế.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm khi nhiều kết quả nghiên cứu chưa trở thành hàng hóa phục vụ thị trường.
Làm rõ nội dung này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, tỉ lệ đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh còn thấp. Một trong những nguyên nhân là hoạt động nghiên cứu lâu nay chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học. Cách làm này khuyến khích sáng tạo, khám phá nhưng chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường, khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện ứng dụng vào sản xuất.
Theo Bộ trưởng, cần thay đổi cách tiếp cận, đặt hàng nghiên cứu từ những bài toán thực tiễn và nhu cầu của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào đề xuất của nhà khoa học.
Việc thương mại hóa còn gặp khó do khó xác định giá trị tài sản trí tuệ, bởi giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu có thể lớn gấp nhiều lần chi phí đầu tư ban đầu. Bên cạnh đó, nguồn vốn để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường còn hạn chế, nhất là vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước và quốc tế.
Hệ thống hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm cũng chưa đồng bộ. Nhiều tổ chức, cá nhân có ý tưởng nhưng thiếu phòng thí nghiệm, hạ tầng và nguồn lực triển khai. Năng lực tổ chức thương mại hóa còn yếu, sự hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ.
Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung nâng cao chất lượng nghiên cứu thông qua xác định và đặt hàng các nhiệm vụ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Đồng thời, tháo gỡ vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ, tạo điều kiện chuyển giao công nghệ.
Bộ trưởng cho biết đã chỉ đạo các đơn vị trực tiếp làm việc với viện nghiên cứu, trường đại học có tài sản trí tuệ để hỗ trợ thí điểm định giá từng sản phẩm, từ đó xây dựng hướng dẫn phù hợp. Bộ cũng sẽ nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, thúc đẩy hợp tác giữa các bên nhằm đưa nhiều kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.