GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn: Người thầy nối những nhịp cầu tri thức, nhà khoa học tận tâm

16/11/2026 06:50
Nguyễn Duy

GDVN - GS. Trần Diệp Tuấn nói rằng hơn 30 năm làm thầy giáo, thầy thuốc, nhà khoa học và nhà quản lý đã cho ông cơ hội lắng nghe niềm vui của sinh viên trưởng thành, niềm hy vọng của người bệnh và những trăn trở của nhiều gia đình.

Hơn ba thập niên gắn bó với sự nghiệp giáo dục y khoa, GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – không chỉ ghi dấu ấn bằng những đóng góp trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục, mà còn bởi tư duy đổi mới, tinh thần trách nhiệm và khát vọng xây dựng một nền y học lấy con người làm trung tâm. Hành trình của ông gợi lên hình ảnh đẹp về người thầy thuốc đồng thời là người thầy trên giảng đường.

1a.jpg
GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh: Ảnh: Tác giả cung cấp

Từ người sinh viên y khoa đến người thầy của nhiều thế hệ bác sĩ

Có những người thầy để lại dấu ấn qua từng bài giảng, có những người thầy truyền cảm hứng bằng chính cuộc đời lao động và cống hiến. Với GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn, hai điều ấy dường như luôn song hành trong suốt hành trình hơn 36 năm gắn bó với Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

Sinh năm 1967, quê tại Kiên Giang (theo địa danh trước đây), ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa chuyên ngành Nhi năm 1989 và bắt đầu công tác tại chính ngôi trường đã đào tạo mình từ tháng 12 cùng năm. Từ một người sinh viên bước vào nghề y với hành trang tri thức và khát vọng, ông dần trưởng thành qua nhiều cương vị: trợ giảng, giảng viên, nhà khoa học, nhà quản lý và người đứng đầu một cơ sở đào tạo y khoa có bề dày truyền thống.

Không dừng lại ở những kiến thức đã tích lũy, ông tiếp tục con đường học tập và nghiên cứu. Năm 2003, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Tokyo (Nhật Bản); năm 2005, hoàn thành chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ về thần kinh học tại Đại học Michigan (Hoa Kỳ). Ông được công nhận chức danh Phó Giáo sư năm 2009 và Giáo sư ngành Y học năm 2020.

Những năm tháng học tập, nghiên cứu trong môi trường quốc tế đã góp phần hình thành ở ông tư duy khoa học hiện đại, tinh thần hội nhập và ý thức không ngừng đổi mới giáo dục y khoa.

Trong sự nghiệp của mình, GS. Trần Diệp Tuấn đã đảm nhiệm nhiều trọng trách: Phó Hiệu trưởng từ năm 2008 đến năm 2015, Hiệu trưởng từ năm 2015 đến năm 2020, Chủ tịch Hội đồng trường giai đoạn 2020–2025. Từ ngày 1/7/2026, ông tiếp tục được Bộ Y tế bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhìn lại hành trình ấy, điều đáng trân trọng không chỉ là những chức vụ đã đảm nhiệm, mà còn là sự gắn bó bền bỉ với một ngôi trường, một lĩnh vực chuyên môn và một sứ mệnh: đào tạo những thế hệ cán bộ y tế có đủ tri thức, năng lực và trách nhiệm với sức khỏe nhân dân.

7a.jpg
Ảnh: Tác giả cung cấp

Người thầy tiên phong đổi mới giáo dục y khoa

Trong giáo dục đại học, đổi mới là yêu cầu tất yếu. Nhưng đối với giáo dục y khoa, đổi mới còn mang ý nghĩa đặc biệt: chất lượng đào tạo hôm nay sẽ tác động trực tiếp đến sự an toàn và sức khỏe của người bệnh trong tương lai.

Đó cũng là một trong những trăn trở xuyên suốt của GS. Trần Diệp Tuấn.

Trong thời gian giữ cương vị lãnh đạo Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, ông đã tham gia thúc đẩy việc đổi mới chương trình đào tạo bác sĩ y khoa theo hướng tích hợp, dựa trên chuẩn năng lực, trong khuôn khổ Dự án Giáo dục và Đào tạo nhân lực y tế phục vụ cải cách y tế (HPET) của Bộ Y tế, với sự hợp tác của Đại học Y Harvard (Hoa Kỳ).

Chương trình được triển khai từ năm học 2016–2017, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy đào tạo: từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực thực hành nghề nghiệp của người học.

Cùng với đó là việc xây dựng các chương trình đào tạo chuyên khoa theo định hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, trong đó có chương trình bác sĩ nội trú ngoại tổng quát, bác sĩ chuyên khoa chăm sóc giảm nhẹ và bác sĩ chuyên khoa nhi – huyết học, ung bướu, với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia, trường đại học y khoa quốc tế.

Những nỗ lực ấy cho thấy quan điểm nhất quán của một nhà giáo dục: sinh viên y khoa không chỉ cần biết nhiều, mà quan trọng hơn phải biết vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tiễn trong khám bệnh, chữa bệnh.

Nói về đổi mới đào tạo bác sĩ hướng tới chuẩn chung quốc gia, GS. Trần Diệp Tuấn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đánh giá năng lực, kiểm định chương trình và đổi mới phương pháp đào tạo.

Theo ông, việc đánh giá không nên chỉ dừng lại ở khả năng ghi nhớ lý thuyết, mà cần hướng đến năng lực phân tích, tổng hợp, ra quyết định và giải quyết các tình huống lâm sàng.

Ông cũng thẳng thắn chỉ ra rằng một kỳ kiểm tra bằng hình thức thi viết chưa thể đánh giá đầy đủ kỹ năng thực hành của bác sĩ. Muốn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế, cần đặc biệt quan tâm đến môi trường thực hành lâm sàng và sự phối hợp thực chất giữa cơ sở đào tạo với bệnh viện.

Đáng chú ý, ông cho rằng những thay đổi trong chuẩn năng lực hành nghề không chỉ đặt ra thách thức mà còn tạo cơ hội để các trường y tự đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo.

Đằng sau những quan điểm có phần nghiêm khắc về tiêu chuẩn, chất lượng và năng lực nghề nghiệp là tinh thần trách nhiệm của một người thầy. Bởi đối với nghề y, một khoảng trống trong kiến thức có thể được bù đắp bằng học tập, nhưng một thiếu hụt trong năng lực thực hành có thể để lại những hậu quả khó lường đối với người bệnh.

Người thầy có trách nhiệm không chỉ giúp học trò tốt nghiệp, mà còn phải chuẩn bị cho họ đủ bản lĩnh và năng lực để bước vào một nghề nghiệp mà mỗi quyết định đều gắn với sức khỏe, thậm chí sinh mạng con người.

4a.jpg
Thầy Trần Diệp Tuấn trao học bổng cho thủ khoa đầu vào năm 2026. Ảnh: Tác giả cung cấp

Gắn kết viện – trường: Khi giáo dục bắt nguồn từ thực tiễn

Nếu giảng đường là nơi hình thành nền tảng tri thức, thì bệnh viện chính là môi trường quan trọng để người học rèn luyện kỹ năng, trách nhiệm và y đức.

Trong tư duy phát triển giáo dục y khoa của GS. Trần Diệp Tuấn, mối quan hệ giữa nhà trường và bệnh viện vì thế không đơn thuần là sự phối hợp về tổ chức, mà là sự gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và chăm sóc người bệnh.

Đặc biệt, ông đề cao việc xây dựng môi trường làm việc cởi mở, bình đẳng, không tạo sự phân biệt giữa nhân sự của nhà trường và bệnh viện. Khi các giảng viên, bác sĩ cùng chia sẻ trách nhiệm chuyên môn, cùng hướng đến mục tiêu chung, chất lượng đào tạo và điều trị sẽ có điều kiện phát triển bền vững.

Đó là một cách nhìn vừa mang tính khoa học, vừa thể hiện tinh thần nhân văn.

Ở góc độ quản lý, mô hình viện – trường giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát huy thế mạnh của các cơ sở đào tạo và thực hành. Ở góc độ giáo dục, mô hình này mở rộng cơ hội cho sinh viên, học viên được tiếp cận với thực tiễn lâm sàng, những phương pháp điều trị tiên tiến và kinh nghiệm của đội ngũ chuyên gia.

Nhưng ý nghĩa sâu xa hơn chính là việc đưa người bệnh trở thành một trong những trung tâm của quá trình đào tạo. Kiến thức y khoa không chỉ tồn tại trong giáo trình hay phòng thí nghiệm mà phải được chuyển hóa thành năng lực chữa bệnh, giảm nhẹ nỗi đau và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Đây cũng là một bài học đáng suy ngẫm đối với các cơ sở đào tạo nhân lực y tế: không thể có chất lượng giáo dục y khoa bền vững nếu giảng đường và môi trường thực hành thiếu sự gắn kết chặt chẽ.

Nhà khoa học tận tâm và tấm gương học tập suốt đời

Song hành với công tác giảng dạy và quản lý, GS. Trần Diệp Tuấn còn dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu khoa học.

Các hướng nghiên cứu của ông trải rộng từ thần kinh học, cảm nhận đau, bệnh lý nhi khoa, chất lượng cuộc sống của trẻ em đến mô hình chăm sóc điều dưỡng và giáo dục y khoa hiện đại.

Ông đã có hơn 60 bài báo khoa học quốc tế, cùng nhiều công trình nghiên cứu trong nước; tham gia biên soạn nhiều giáo trình, sách chuyên khảo phục vụ đào tạo đại học và sau đại học.

Ông cũng trực tiếp hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh, học viên cao học và bác sĩ chuyên khoa hoàn thành chương trình đào tạo.

Những kết quả ấy là minh chứng cho quá trình lao động khoa học nghiêm túc, đồng thời cho thấy sự thống nhất giữa ba hoạt động quan trọng của một giảng viên đại học: nghiên cứu để khám phá tri thức, giảng dạy để truyền trao tri thức và ứng dụng để phục vụ cuộc sống.

Ở người thầy ấy, tinh thần học tập suốt đời không chỉ thể hiện qua những văn bằng hay công trình khoa học. Điều đáng quý hơn là sự sẵn sàng tiếp nhận cái mới, đối diện với những hạn chế của phương pháp đào tạo hiện có và kiên trì tìm kiếm giải pháp cải thiện.

Chính tinh thần đó mang đến một thông điệp có giá trị cho các thế hệ sinh viên y khoa: tốt nghiệp đại học không phải là kết thúc hành trình học tập, mà chỉ là bước khởi đầu của một quá trình tự học, nghiên cứu và hoàn thiện nghề nghiệp kéo dài suốt cuộc đời.

Giá trị của người thầy được tiếp nối qua những thế hệ học trò

GS. Trần Diệp Tuấn nói rằng hơn 30 năm làm thầy giáo, thầy thuốc, nhà khoa học và nhà quản lý đã cho ông cơ hội lắng nghe niềm vui của sinh viên trưởng thành, niềm hy vọng của người bệnh và những trăn trở của nhiều gia đình.

Từ những trải nghiệm ấy, ông khẳng định một niềm tin giản dị mà sâu sắc: “Mọi chính sách đều phải hướng về con người và phục vụ con người.”

Có lẽ, đó cũng chính là sợi chỉ đỏ kết nối những vai trò tưởng chừng khác nhau trong sự nghiệp của ông.

Là bác sĩ, ông quan tâm đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Là nhà khoa học, ông theo đuổi những vấn đề có giá trị đối với thực tiễn. Là nhà giáo, ông chú trọng năng lực thật sự của người học. Và với vai trò nhà quản lý giáo dục, ông nỗ lực thúc đẩy những thay đổi hướng đến chất lượng và sự phát triển lâu dài.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, nhìn lại hành trình của GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn, có thể cảm nhận rõ một giá trị đẹp của nghề dạy học: người thầy không chỉ trao kiến thức, mà còn góp phần hình thành nhân cách, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của học trò.

Trong lĩnh vực y khoa, giá trị ấy càng có ý nghĩa đặc biệt. Bởi phía sau mỗi người bác sĩ trưởng thành là công sức của biết bao người thầy; và phía sau mỗi kiến thức, kỹ năng được truyền dạy là cơ hội mang lại sức khỏe, niềm tin và sự sống cho những người bệnh.

Thành tựu của một nhà giáo có thể được ghi nhận bằng công trình khoa học, học hàm hay những đóng góp quản lý. Nhưng di sản lâu bền hơn chính là những thế hệ học trò tiếp tục trưởng thành, những giá trị tốt đẹp được kế thừa và những đổi thay tích cực đối với cộng đồng.

GS.TS.BS. Trần Diệp Tuấn là một tấm gương về tinh thần học tập không ngừng, tư duy đổi mới và trách nhiệm xã hội của người trí thức. Hành trình ấy nhắc chúng ta rằng, sự cao quý của nghề giáo không chỉ nằm ở những điều người thầy truyền dạy, mà còn ở những giá trị người thầy để lại cho các thế hệ mai sau.

Và với một người thầy thuốc đồng thời là người thầy trên giảng đường, có lẽ món quà ý nghĩa nhất trong ngày 20/11 chính là được chứng kiến học trò của mình trưởng thành, vững vàng về chuyên môn, sáng trong về y đức và tận tâm phụng sự người bệnh.

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

Nguyễn Duy