Khơi dậy tình yêu văn chương, kết nối các thế hệ qua cuộc thi “Trang sách và Mái trường”

17/11/2026 06:56
ĐÀO HIỀN

GDVN - Qua những sáng tác chân thực, giàu cảm xúc, cuộc thi được kỳ vọng góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp năng lực cảm thụ và kết nối người học với những giá trị nhân văn.

Trong tiến trình đổi mới giáo dục, bên cạnh mục tiêu trang bị tri thức và phát triển năng lực, việc nuôi dưỡng đời sống tinh thần, bồi đắp tâm hồn và hình thành văn hóa đọc cho người học ngày càng được quan tâm. Đây cũng là những yếu tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách, khơi dậy tư duy sáng tạo và bồi dưỡng những giá trị tốt đẹp cho thế hệ trẻ.

Với mong muốn lan tỏa những giá trị ấy, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức cuộc thi viết “Trang sách và Mái trường” trên phạm vi toàn quốc. Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (1957-2027).

Cuộc thi không chỉ khơi dậy tình yêu học tập, lan tỏa văn hóa đọc mà còn hướng tới truyền cảm hứng đổi mới giáo dục thông qua những câu chuyện giàu cảm xúc về người thầy, học sinh, những người làm giáo dục và các cá nhân âm thầm đóng góp cho sự nghiệp trồng người.

Sáng tác văn chương giúp học sinh phát triển năng lực đọc và viết

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Nhà văn Hà Thanh Vân cho rằng, giáo dục hiện đại không chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức mà còn hướng đến phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Trong đó, văn học có vai trò quan trọng trong việc bồi đắp đời sống tinh thần, nuôi dưỡng cảm xúc và lòng nhân ái.

Vì vậy, cuộc thi “Trang sách và Mái trường” mang ý nghĩa thiết thực trong giáo dục thẩm mỹ, đạo đức và nhân cách cho học sinh.

Theo nhà văn, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phát triển mạnh mẽ, học sinh có nhiều phương tiện để tiếp cận tri thức, rèn luyện tư duy logic. Tuy nhiên, khả năng rung động trước cái đẹp, thấu hiểu và sẻ chia với con người vẫn cần được nuôi dưỡng qua văn học. Những tác phẩm viết về mái trường, thầy cô và tuổi học trò giúp các em nhận ra vẻ đẹp của những điều bình dị, hiểu hơn tình cảm và sự hy sinh thầm lặng của thầy cô. Qua đó, các bài học về lòng biết ơn, tình thầy trò, tình bạn và trách nhiệm với cộng đồng được tiếp nhận một cách tự nhiên.

Không chỉ nuôi dưỡng cảm xúc, cuộc thi còn tạo không gian kết nối các thế hệ khi không giới hạn người tham gia theo độ tuổi, nghề nghiệp. Từ nhà văn, nhà giáo, phụ huynh đến cựu học sinh và học sinh đều có thể chia sẻ những kỷ niệm, trải nghiệm về sách và mái trường, qua đó tìm thấy sự đồng cảm trong tình yêu sách và những giá trị nhân văn.

Nhà văn Hà Thanh Vân cũng nhìn nhận rằng, điều này càng có ý nghĩa khi học sinh đang chịu nhiều áp lực từ thi cử, điểm số và nhịp học tập căng thẳng. Những trang viết chân thành về thầy cô, bạn bè, trường lớp sẽ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần học đường, giúp các em biết trân trọng những điều bình dị và gắn bó hơn với môi trường học tập.

Ảnh minh họa: moet.gov.vn
Ảnh minh họa: moet.gov.vn

Ở góc nhìn khác, Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh – Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) đánh giá cao ý nghĩa tên gọi cuộc thi. Theo cô, sự kết hợp giữa “trang sách” và “mái trường” không chỉ gợi nhắc về sách, trường học mà còn khuyến khích người viết suy ngẫm về mối quan hệ giữa việc đọc và hành trình trưởng thành. Văn học nuôi dưỡng tâm hồn thông qua khả năng khơi dậy sự đồng cảm, giúp người đọc thấu hiểu người khác và những giá trị trong cuộc sống.

Khi học sinh, thầy cô, phụ huynh và cựu học sinh cùng viết về sách, mái trường, những câu chuyện riêng có thể kết nối thành ký ức chung của cộng đồng. Qua đó, cuộc thi góp phần lan tỏa thói quen đọc, viết và tinh thần học tập suốt đời.

Với ba thể loại truyện ngắn, thơ và tản văn, cuộc thi còn tạo cơ hội để học sinh phát triển năng lực Ngữ văn, nhất là trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chú trọng hình thành năng lực đọc, viết, nói và nghe.

Theo Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh, quá trình sáng tác giúp các em rèn khả năng quan sát, cảm nhận cuộc sống, tư duy độc lập và sáng tạo. Từ những chi tiết gần gũi của đời sống học đường, học sinh có thể thể hiện suy nghĩ, cảm xúc và góc nhìn riêng về các vấn đề đương đại như áp lực thi cử, ứng dụng công nghệ trong lớp học hay tình bạn trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn từ ngữ, xây dựng ý tưởng và diễn đạt cảm xúc cũng góp phần nâng cao khả năng biểu đạt. Đây không chỉ là kỹ năng cần thiết trong sáng tác văn chương mà còn có ý nghĩa đối với học tập, giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ có trách nhiệm trong môi trường số.

z7477577195693-67f283443ed18525c461ea19c0991d2e-1024x683.jpg
Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh - Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng). Ảnh: website nhà trường.

Kỳ vọng khơi dậy tình yêu văn chương trong thời đại số

Trong bối cảnh học sinh ngày càng chịu tác động từ môi trường số, mạng xã hội và các hình thức giải trí đa dạng, cuộc thi “Trang sách và Mái trường” được kỳ vọng góp phần khơi dậy tình yêu văn học, duy trì khả năng rung cảm và nhu cầu đọc ở người trẻ.

Nhà văn Hà Thanh Vân cho rằng, sự phổ biến của điện thoại thông minh giúp học sinh tiếp cận lượng lớn thông tin, hình ảnh và nội dung giải trí. Tuy nhiên, các video ngắn, hình ảnh bắt mắt cùng dòng thông tin phân mảnh có thể hình thành thói quen tiếp nhận nhanh, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tư duy sâu và làm nghèo vốn từ của người trẻ.

Từ thực tế đó, bà đánh giá việc cuộc thi lựa chọn ba thể loại truyện ngắn, thơ và tản văn là phù hợp. Đây đều là những thể loại có dung lượng tương đối cô đọng, cách thể hiện linh hoạt nhưng vẫn có khả năng chuyển tải những suy tư và giá trị nghệ thuật sâu sắc. Trong đó, thơ và tản văn nuôi dưỡng khả năng rung cảm trước thiên nhiên, kỷ niệm và những biến chuyển tinh tế của cảm xúc; truyện ngắn đưa người đọc đến gần hơn với những số phận, tình huống và lát cắt đời sống giàu ý nghĩa nhân văn.

img-2909.jpg
Nhà văn Hà Thanh Vân đánh giá cao ý nghĩa và tính nhân văn mà Cuộc thi "Trang sách và Mái trường" mang lại. Ảnh: NVCC.

Tuy nhiên, theo Nhà văn Hà Thanh Vân, giá trị thực sự của một cuộc thi văn chương không dừng lại ở những giải thưởng được trao, mà còn được thể hiện ở việc tác phẩm có thể tiếp tục sống trong lòng bạn đọc sau khi cuộc thi khép lại. Do đó, nhà văn kỳ vọng những sáng tác được tuyển chọn sẽ mang đậm hơi thở đời sống học đường đương đại, vượt qua lối viết minh họa hay hoài niệm theo khuôn mẫu để phản ánh chân thực tâm tư, ước mơ và cả những góc khuất tâm lý của thầy và trò trong xã hội hiện đại.

Để những tác phẩm có chất lượng không chỉ xuất hiện trong các tuyển tập mà thực sự đến được với học sinh, bà cho rằng cần đa dạng hóa hình thức giới thiệu và lan tỏa. Bên cạnh xuất bản sách in, đưa tác phẩm vào thư viện trường học, ban tổ chức có thể phát triển thêm các định dạng số như sách nói, podcast văn học hoặc ấn phẩm đồ họa trên mạng xã hội. Việc đưa văn học đến gần hơn với những nền tảng quen thuộc của người trẻ sẽ tạo thêm cơ hội để các em tiếp cận tác phẩm trong đời sống hằng ngày.

Cùng với việc đổi mới cách thức giới thiệu, các tác phẩm được tuyển chọn cũng có thể trở thành nguồn ngữ liệu tham khảo cho hoạt động đọc hiểu, sinh hoạt câu lạc bộ văn học, diễn đàn đọc sách hoặc chương trình sân khấu hóa trong nhà trường. Nhà văn Hà Thanh Vân cũng đề xuất tổ chức các buổi giao lưu giữa tác giả và học sinh để các em được nghe câu chuyện phía sau trang viết, trao đổi trực tiếp với người sáng tác và chia sẻ cảm nhận của mình.

Khi có cơ hội tiếp xúc, đối thoại và trải nghiệm, văn học sẽ không chỉ hiện diện trên trang sách mà còn trở thành một phần sinh động trong đời sống học đường.

1111111111111.png
Hoạt động sáng tác có ý nghĩa thiết thực đối với việc phát triển năng lực Ngữ văn, nhất là trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chuyển trọng tâm từ “học tác phẩm” sang hình thành, phát triển năng lực đọc, viết, nói và nghe.

Trong khi đó, Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh kỳ vọng, những sáng tác từ cuộc thi “Trang sách và Mái trường” sẽ góp phần lưu giữ những lát cắt chân thực về đời sống học đường Việt Nam qua góc nhìn của chính học sinh. Những trang viết ấy không chỉ giúp nhà giáo, nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục hiểu hơn suy nghĩ, cảm xúc, những trăn trở của người học hôm nay, mà còn có thể phát hiện những học sinh có năng khiếu, đam mê sáng tác để tiếp tục bồi dưỡng.

Theo Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh, các trại viết ở hai miền cùng kế hoạch biên tập, xuất bản tuyển tập của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ tạo điều kiện để những cây bút trẻ được tiếp tục rèn luyện và đưa tác phẩm đến với đông đảo bạn đọc.

Cô cũng kỳ vọng những sáng tác có chất lượng sẽ được khai thác trong hoạt động dạy học đọc và viết. Khi đọc tác phẩm do chính bạn bè cùng trang lứa sáng tác, học sinh có thể nhận thấy văn chương gần gũi với đời sống, từ đó thêm tự tin thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của mình qua trang viết.

Tuy nhiên, để cuộc thi thực sự tạo được sức lan tỏa, những hoạt động này cần được duy trì thay vì chỉ diễn ra trong một mùa thi. Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh mong muốn sự hợp tác giữa Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam sẽ trở thành cầu nối lâu dài giữa nhà văn, nhà xuất bản và nhà trường, cùng đồng hành với hoạt động dạy và học văn.

“Thành công của cuộc thi không chỉ được đo bằng số lượng tác phẩm hay những giải thưởng được trao, mà quan trọng hơn là những thay đổi tích cực trong đời sống học đường. Đó là khi việc đọc, viết và chia sẻ cảm xúc được trân trọng, học sinh tin rằng tiếng nói của mình đáng được lắng nghe và hình thành thói quen cầm bút ghi lại những điều bản thân suy nghĩ, cảm nhận. Đây cũng chính là giá trị mà cuộc thi có thể vun đắp lâu dài”, Tiến sĩ Oanh nhấn mạnh.

ĐÀO HIỀN