Được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành năm 2026, Bộ sách Khám phá dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5, gồm 30 cuốn thuộc 5 nhóm môn học: Toán, Tiếng Việt, Tiếng Anh, Khoa học và Tin học. Bộ sách được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hợp tác với Tập đoàn Xuất bản Pelangi (Malaysia), hướng tới hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, mở rộng trải nghiệm và phát triển các năng lực cần thiết trong quá trình học tập.
Khơi mở hành trình khám phá tri thức
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Mai Lê – giảng viên Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, chủ biên Bộ sách Khám phá Toán cho biết, bộ sách được biên soạn nhằm hỗ trợ học sinh ôn tập môn Toán, đồng thời góp phần phát triển một số năng lực, phẩm chất cần thiết trong quá trình học tập ở cấp tiểu học.
Định hướng xuyên suốt của bộ sách được thể hiện qua thông điệp: "Mỗi bài học là một điểm đến – Mỗi câu hỏi là một cánh cửa – Mỗi học sinh là một nhà khám phá". Tinh thần này được cụ thể hóa thông qua nhân vật Rô-bốt Pi, đồng hành cùng học sinh trong từng "mảnh ghép" của hành trình khám phá Toán học.
Theo đó, mỗi cuốn sách Khám phá Toán từ lớp 1 đến lớp 5 được thiết kế như một chuyến phiêu lưu, trong đó các em cùng Rô-bốt Pi tham gia hành trình thu hồi 35 "mảnh ghép lô-gic", tương ứng với 35 tuần học. Kiến thức Toán học được lồng ghép trong các câu chuyện và tình huống có nhân vật Rô-bốt Pi đồng hành. Mỗi tuần, học sinh được tiếp cận từ 6 đến 8 thử thách Toán học và có thể hoàn thành nhiệm vụ, thu hồi từng mảnh ghép vào cuối tuần, với sự hỗ trợ của cha mẹ hoặc người lớn trong gia đình khi cần thiết.
Theo thầy Lê, mỗi mảnh ghép không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức đã học mà còn tạo cơ hội phát triển tư duy lô-gic, năng lực giải quyết vấn đề toán học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
Bên cạnh đó, bộ sách chú trọng hỗ trợ học sinh tự học, tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và ứng dụng công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để cha mẹ đồng hành, theo dõi quá trình học tập của con. Phần thiết kế và minh họa được thực hiện với sự hợp tác của Tập đoàn Xuất bản Pelangi (Malaysia), góp phần tạo nên phong cách trình bày sinh động, hiện đại, phù hợp với đối tượng học sinh tiểu học.
Đánh giá về Bộ sách Khám phá, cô Trần Thị Thanh Thủy – Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Thượng Trạch (tỉnh Quảng Trị) cho rằng, cách tiếp cận kiến thức thông qua những câu chuyện có nhân vật Rô-bốt Pi là một điểm sáng tạo, hấp dẫn và phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu học.
Cô Thủy nhận xét: "Cách tổ chức bài học theo hướng học qua câu chuyện, hoạt động, trải nghiệm và thử thách không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn khơi gợi trí tò mò, phát triển tư duy, năng lực ngôn ngữ và từng bước hình thành khả năng tự học".
Đặc biệt, đối với học sinh dân tộc thiểu số, cách tiếp cận này có tiềm năng hỗ trợ các em phát triển vốn tiếng Việt, tạo hứng thú và sự tự tin trong học tập. Để bộ sách phát huy hiệu quả tại các trường vùng khó khăn, cô Thủy cho rằng cần chú trọng điều chỉnh nội dung phù hợp với trình độ nhận thức và năng lực tiếng Việt của học sinh, đồng thời bảo đảm điều kiện tiếp cận học liệu, không làm gia tăng áp lực học tập và chi phí cho gia đình.
Cô đánh giá: "Đây là một hướng tiếp cận tích cực, có giá trị tham khảo và nên được nghiên cứu, lựa chọn để bổ trợ cho hoạt động giáo dục trong nhà trường".
Phát huy vai trò của sách tham khảo trong giáo dục tiểu học
Tiến sĩ Hoàng Mai Lê cho rằng, một cuốn sách phù hợp không nhất thiết phải có thật nhiều bài tập hay kiến thức nâng cao. Điều quan trọng là giúp học sinh củng cố kiến thức, hiểu sâu hơn nội dung đã học trên lớp, đồng thời cảm thấy vui vẻ, hứng thú khi thực hiện các nhiệm vụ học tập.
Thầy chia sẻ: "Một cuốn sách tham khảo phù hợp cần giúp các em củng cố kiến thức, hiểu sâu hơn về nội dung môn học vừa học, vừa cảm thấy vui hơn khi làm bài tập, thích học hơn, muốn khám phá và tiếp tục trải nghiệm kiến thức đã học vào cuộc sống".
Theo thầy, sách tham khảo cần bảo đảm tính khoa học, chính xác, phù hợp với mục tiêu và yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông. Nội dung cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lí, khả năng nhận thức của từng nhóm tuổi; có sự phân hóa từ cơ bản đến mở rộng để học sinh ở những trình độ khác nhau đều có thể tiếp cận.
Bên cạnh đó, sách cần hỗ trợ học sinh hình thành năng lực tự học thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở, ví dụ minh họa và bài tập đa dạng. Thay vì chỉ yêu cầu tìm đáp án, tài liệu nên khuyến khích các em giải thích, so sánh, lựa chọn phương án và vận dụng kiến thức vào những tình huống thực tế.
Thầy Lê cũng nhấn mạnh yếu tố tạo hứng thú và tránh gây áp lực cho học sinh. Sách tham khảo không nên có quá nhiều bài tập lặp lại, quá thiên về luyện thi, tốc độ và thành tích. Thay vào đó, cần khuyến khích học sinh thử nghiệm, chấp nhận sai sót, biết tự sửa lỗi và cảm nhận niềm vui khi bản thân tiến bộ.
Từ thực tiễn công tác tại một cơ sở giáo dục vùng dân tộc thiểu số, cô Thủy cho rằng, sách tham khảo có vai trò bổ trợ cho sách giáo khoa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, phát triển năng lực và hình thành thói quen tự học của học sinh. Vai trò này càng có ý nghĩa đối với học sinh vùng dân tộc thiểu số, nơi điều kiện tiếp cận tri thức, môi trường giao tiếp bằng tiếng Việt và nguồn học liệu còn hạn chế.
Theo cô Thủy: "Sách giáo khoa là tài liệu học tập chính thức, giữ vai trò nền tảng trong quá trình thực hiện chương trình giáo dục phổ thông; sách tham khảo là nguồn học liệu bổ trợ, không thay thế sách giáo khoa và không phải là yêu cầu bắt buộc đối với học sinh".
Đối với học sinh vùng dân tộc thiểu số, một cuốn sách tham khảo phù hợp không chỉ giúp các em củng cố kiến thức mà còn góp phần mở rộng vốn tiếng Việt, nuôi dưỡng ước mơ, khơi dậy niềm ham học và tạo thêm cơ hội vươn lên trong học tập, cuộc sống.
Cô Thủy nhấn mạnh: "Sách tham khảo không nên trở thành một bộ sách giáo khoa thứ hai hay tạo thêm gánh nặng bài tập cho học sinh, mà phải là người bạn đồng hành, giúp các em học tập nhẹ nhàng, khám phá thế giới và nuôi dưỡng niềm yêu thích đọc sách".
Có thể thấy, giá trị của sách tham khảo không chỉ nằm ở lượng kiến thức hay số lượng bài tập mà còn ở khả năng tạo ra những trải nghiệm học tập có ý nghĩa. Một cuốn sách phù hợp cần giúp học sinh hiểu điều mình đang học, biết cách suy nghĩ trước một vấn đề và nhận ra kiến thức có thể được vận dụng như thế nào trong cuộc sống. Đây cũng là nền tảng để nuôi dưỡng năng lực tự học, tư duy sáng tạo và niềm yêu thích khám phá tri thức ngay từ những năm đầu tiên của bậc học phổ thông.