Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 94/2026/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và việc đánh giá mức độ triển khai việc thực hiện Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”. Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 19/12/2026.
Mức độ triển khai được xác định theo ba mức từ 1 đến 3. Bộ tiêu chuẩn, tiêu chí xác định theo từng nhóm trường gồm mầm non, phổ thông (lớp 1 đến 12), cơ sở giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.
Riêng đối với các trường, để đạt được mức độ 1,2; nhà trường phải có ít nhất một lãnh đạo (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) của nhà trường có năng lực sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Với mức độ 3 (mức độ cao nhất) yêu cầu tối thiểu phải có 2 người.
Với đội ngũ giáo viên, yêu cầu phải có đủ giáo viên tiếng Anh với số lượng, năng lực ngoại ngữ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Làm chủ cuộc đối thoại với khách quốc tế giúp hiệu trưởng nắm bắt cơ hội hợp tác
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về vấn đề này, thầy Lê Hồng Thái – Hiệu trưởng Trường tiểu học, trung học cơ sở Phan Văn Trị (phường Cầu Ông Lãnh, Thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, lâu nay khi nhắc đến việc nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, áp lực thường dồn lên vai giáo viên, học sinh.
Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý của mình, thầy Lê Hồng Thái cho rằng, môi trường ngôn ngữ trong trường học chỉ thực sự sống động khi người đứng đầu tiên phong tạo lập, duy trì nó.
Ở Thành phố Hồ Chí Minh, một đầu tàu về kinh tế, văn hóa và giáo dục của cả nước, nơi tập trung hàng nhiều trường quốc tế, trường triển khai các chương trình tích hợp cùng với mật độ hợp tác giáo dục quốc tế dày đặc, vai trò của ban giám hiệu nhà trường đã vượt ra khỏi việc điều hành dưới góc độ hành chính thuần túy.
Hiện nay, hiệu trưởng hay phó hiệu trưởng ở cơ sở giáo dục có đón tiếp các đoàn chuyên gia giáo dục quốc tế, đàm phán hay ký kết với các trường đối tác nước ngoài, giám sát việc nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên bản ngữ, trực tiếp tham gia vào các hội thảo chuyên môn có tính quốc tế.
Theo thầy Lê Hồng Thái, nếu người đứng đầu nhà trường vẫn phải phụ thuộc vào phiên dịch trong những cuộc giao tiếp cơ bản, khoảng cách về tư duy quản trị và khả năng tiếp cận tri thức mới sẽ khó lòng thu hẹp.
“Nếu hiệu trưởng có thể tự tin trao đổi bằng tiếng Anh với khách quốc tế, họ không chỉ nâng cao vị thế cá nhân và uy tín nhà trường, mà còn truyền đi một thông điệp mạnh mẽ nhất đến đội ngũ giáo viên, học sinh trong trường về tinh thần học tập suốt đời”, thầy Lê Hồng Thái nhấn mạnh.
Cũng theo thầy Lê Hồng Thái, việc làm chủ cuộc đối thoại với khách quốc tế sẽ giúp cho chính người hiệu trưởng nắm bắt được cơ hội hợp tác nhanh nhạy, sâu sắc hơn rất nhiều.
Hiện thực hóa chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học
Yêu cầu cán bộ quản lý giáo dục sử dụng được tiếng Anh phù hợp với lộ trình triển khai Kết luận số 91-KL/TW của Bộ Chính trị về việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, mà từ nhiều năm nay, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn là địa phương đi đầu cả nước trong việc cụ thể hóa.
Từ nhiều năm nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai hàng loạt chương trình tiên tiến như: Đề án dạy và học các môn Toán, Khoa học và tiếng Anh tích hợp chương trình Anh và Việt Nam (Đề án 5695), xây dựng trường tiên tiến, hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học không chỉ dừng lại ở việc môn học có điểm số cao, mà ngôn ngữ này cũng cần phải hiện diện cả trong đời sống sinh hoạt, quản trị và văn hóa học đường.
Theo một cán bộ của Phòng Văn hóa – Xã hội phường Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh, trong trường học thì cán bộ quản lý phải luôn trong vai điều hành mọi hoạt động của trường.
Nếu vị “nhạc trưởng” này mà am hiểu ngoại ngữ, việc thẩm định các giáo trình quốc tế, đánh giá giáo viên nước ngoài hay xây dựng các câu lạc bộ liên quan đến tiếng Anh sẽ đi vào thực chất hơn, tránh việc làm hình thức hoặc “khoán trắng” chuyên môn cho những đơn vị liên kết ở bên ngoài.
Ngoài ra, trong kỷ nguyên chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, kho tàng tài liệu quản trị giáo dục tiên tiến nhất thế giới đều được viết bằng tiếng Anh. Khả năng đọc hiểu, giao tiếp được bằng ngoại ngữ sẽ chính là “chiếc chìa khóa” giúp các thành viên trong ban giám hiệu tự cập nhật xu hướng giáo dục hiện đại, mà không cần chờ đến các bản dịch ra sau.
Những thách thức cần lưu ý khi thực hiện
Theo nhiều cán bộ quản lý giáo dục tại Thành phố Hồ Chí Minh, không thể phủ nhận là chủ trương nói trên là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết. Tuy nhiên, để chủ trương này đi vào thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh thì sẽ có rất nhiều thách thức đáng để lưu ý.
Thầy Cao Đức Khoa – Phó Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Nguyễn Du, phường Bến Thành cho rằng, trước hết là sự chênh lệch về độ tuổi và xuất phát điểm của phần lớn đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục hiện nay.
Đa phần các hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ở các trường công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh đều thuộc thế hệ 7X hoặc đầu 8X. Nhiều thầy cô có chuyên môn từ các bộ môn Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội hoặc cũng có vài người học các ngôn ngữ khác như tiếng Nga, tiếng Pháp ở thời phổ thông, đại học. Với độ tuổi trên dưới 40, việc bắt đầu lại một ngôn ngữ mới đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc về trí nhớ, thời gian và vượt qua rào cản tâm lý ngại sai, ngại nói.
Thứ hai: Áp lực công việc đè nặng lên vai các thành viên trong ban giám hiệu. Tại một siêu đô thị với quy mô học sinh tăng cơ học liên tục như tại Thành phố Hồ Chí Minh, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng các trường hàng ngày phải giải quyết rất nhiều công việc khác nhau, từ chuyên môn đến nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, an toàn trường học cho đến công tác phối hợp với phụ huynh học sinh, chính quyền địa phương. Chính vì vậy, quỹ thời gian dành cho việc học tập, trau dồi ngoại ngữ sẽ vốn dĩ rất eo hẹp.
Thứ ba: Sự thiếu đồng đều giữa các khu vực trong cùng một thành phố. Nếu ở những quận nội thành, điều kiện tiếp xúc với người nước ngoài hay môi trường thực hành tiếng Anh thuận lợi, thì tại những huyện ngoại thành thì cơ hội giao tiếp với người bản xứ lại hạn chế hơn rất nhiều.
“Nếu áp dụng một quy chuẩn cứng nhắc và đồng loạt ngay lập tức, quy định này vô hình có thể tạo ra một áp lực hành chính nặng nề, thậm chí là nảy sinh tâm lý đối phó bằng các loại chứng chỉ mang tính hình thức, nhưng thực tế thì lại thiếu năng lực giao tiếp với người nước ngoài”, thầy Cao Đức Khoa nhấn mạnh.
Thầy Cao Đức Khoa nêu đề xuất, thành phố nên có một lộ trình phù hợp hơn với từng nhóm tuổi, từng khu vực cũng như có những hình thức đào tạo thiết thực, tập trung vào giao tiếp tình huống quản lý, thay vì đánh đố bằng ngữ pháp hàn lâm.
Cần một lộ trình thực hiện phù hợp và có giải pháp hỗ trợ đồng bộ
Để yêu cầu hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sử dụng được tiếng Anh với người nước ngoài trở thành động lực phát triển thay vì là gánh nặng tâm lý, theo một giảng viên tiếng Anh của Trường Đại học Sài Gòn, ngành giáo dục thành phố cần có một chiến lược triển khai bài bản, có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Vị giảng viên đề xuất:
Phân nhóm đối tượng, xây dựng lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn: Không nên đánh đồng giữa người sắp nghỉ hưu với cán bộ trẻ vừa mới được bổ nhiệm chức vụ quản lý. Với các thầy cô lãnh đạo trường học dưới 45 tuổi và lực lượng cán bộ nguồn quy hoạch trong tương lai, năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh cần được đưa vào tiêu chuẩn bắt buộc ngay từ khâu xét tuyển, bổ nhiệm. Còn đối với nhóm cán bộ lớn tuổi hơn, nên áp dụng cơ chế khuyến khích, đặt mục tiêu giao tiếp cơ bản theo từng bậc và có lộ trình chuyển tiếp từ 3 đến 5 năm.
Đổi mới phương pháp bồi dưỡng theo hướng thực chiến: Thay vì tổ chức các lớp học bồi dưỡng nặng về lý thuyết, ngữ pháp hay luyện thi chứng chỉ đại trà, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh có thể phối hợp với các trường đại học chuyên về sư phạm, các tổ chức quốc tế thiết kế những khóa học chuyên biệt dành riêng cho cán bộ quản lý.
Nội dung của những khóa học này nên tập trung vào tiếng Anh giao tiếp trong môi trường học đường như: Kỹ năng chào hỏi, giới thiệu tổng quan về nhà trường, điều hành cuộc họp song ngữ, trao đổi về phương pháp giảng dạy và xử lý các tình huống hợp tác quốc tế.
Tạo lập môi trường thực hành tự nhiên ngay trong ngành: Ngôn ngữ chỉ có thể phát triển thông qua việc sử dụng thường xuyên. Ngành giáo dục thành phố có thể tổ chức các diễn đàn lãnh đạo nhà trường nói tiếng Anh, các buổi sinh hoạt chuyên đề định kỳ có sự tham gia của các chuyên gia nước ngoài, hoặc mô hình “đôi bạn cùng tiến” ngay trong chính từng ngôi trường – nơi các giáo viên tiếng Anh trẻ đóng vai trò trợ giảng, đồng hành cùng với các thành viên trong ban giám hiệu luyện tập giao tiếp hàng tuần.
Gắn kết năng lực với cơ chế đãi ngộ và ghi nhận: Khi cán bộ quản lý vượt qua giới hạn nỗ lực của bản thân để đạt chuẩn ngoại ngữ, cần có sự ghi nhận xứng đáng trong công tác thi đua, khen thưởng, cũng như ưu tiên cử tham gia các chương trình bồi dưỡng, tham quan học tập kinh nghiệm quản lý giáo dục ở nước ngoài.