Không ít trường trường học hiện nay khi nhà trường tổ chức các cuộc họp, như: họp hội đồng sư phạm; họp giáo viên chủ nhiệm; họp tổ trưởng, tổ phó chuyên môn; thậm chí là họp chi bộ đều có điểm chung là rất ít có ý kiến đóng góp của giáo viên. Phần nhiều, người chủ trì cuộc họp (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) triển khai sao thì giáo viên đồng ý như vậy.
Nhiều khi hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phải chỉ định giáo viên phát biểu nhưng phần lớn người được gọi đều nói không có ý kiến hoặc đồng ý với kế hoạch của nhà trường. Những cuộc họp tẻ nhạt cứ diễn ra thường xuyên ở một số đơn vị trường học.
Điều đáng lo ngại là trong một bộ phận giáo viên đang tồn tại một suy nghĩ rằng “nói cũng có được gì đâu” vì không ít giáo viên nêu ý kiến (dù đúng) vẫn bị phản bác, thậm chí có cả tình trạng quản lý nhà trường tỏ ra khó chịu. Lâu dần, những cuộc họp chỉ diễn ra một chiều, lãnh đạo triển khai nội dung công việc, giáo viên thực hiện công việc theo kế hoạch, theo mệnh lệnh đơn thuần.
Khi tiếng nói phản biện của giáo viên ở nhiều nơi bị xem nhẹ
Không ít cuộc họp ở nhiều trường học hiện nay chỉ lác đác một vài ý kiến của những thầy cô kiêm nhiệm công tác tổ trưởng chuyên môn. Họ lên tiếng, phản biện những kế hoạch của ban giám hiệu vì thấy có những điều chưa phù hợp với thực tế, hoặc một số nội dung trong kế hoạch nhà trường chưa đúng với hướng dẫn mới của ngành mà ban giám hiệu nhà trường chưa cập nhật kịp.
Nhưng có lẽ, điều quan trọng hơn cả bởi họ đang làm cầu nối giữa ban giám hiệu nhà trường với giáo viên trong tổ chuyên môn của mình. Những tiếng nói của họ là đại diện cho tổ chuyên môn trong quá trình thực hiện các kế hoạch giáo dục của nhà trường.
Nhưng, khi lãnh đạo nhà trường mời tổ trưởng, giáo viên phát biểu, hoặc chỉ định họ phát biểu xong thì không ít hiệu trưởng, phó hiệu trưởng lại phản bác, yêu cầu thực hiện như kế hoạch đã đưa ra. Vậy, yêu cầu họ đóng góp và triệu tập cuộc họp để làm gì?
Rất nhiều dự thảo đầu năm học, nhà trường yêu cầu các tổ chuyên môn đóng góp; nhiều kế hoạch được triển khai khi bước vào năm học;nhiều cuộc họp theo đối tượng được triệu tập nhưng các ý kiến đóng góp chỉ là nội dung cho thư ký ghi biên bản. Đa phần những dự thảo, dự kiến công việc không thay đổi so với trước khi góp ý, bàn luận.
Các kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn, giáo viên được quy định sẵn tại Điều 21, Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành nhưng nhà trường vẫn yêu cầu làm thêm rất nhiều loại kế hoạch khác.
Thậm chí, giáo viên dạy cuối cấp ở cuối năm học 2024-2025 ôn thi miễn phí cho học sinh mà nhà trường yêu cầu giáo viên bộ môn xây dựng kế hoạch; soạn kế hoạch bài giảng và thể hiện trong đó dạy cái gì. Trong khi, mỗi tổ chuyên môn đã có tổ trưởng xây dựng kế hoạch chung và được nhà trường phê duyệt.
Những giáo viên tâm huyết với nghề trong từng trường học không hiếm nhưng không ít thầy cô đã nản chí, nhiều người đã thể hiện suy nghĩ ban giám hiệu triển khai sao thì làm vậy cho nó lành. Họ sẽ không nêu ý kiến vì nói làm gì cho ban giám hiệu thêm ghét, gây khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công tác của giáo viên.
Tôn trọng, lắng nghe ý kiến tham mưu, phản biện của cấp dưới sẽ giúp cho trường học tốt hơn
Trong mỗi trường học phổ thông công lập không chỉ đơn thuần là đơn vị hành chính sự nghiệp mà nó giống như một gia đình lớn. Ở đó, có cán bộ quản lý trường học; có các đoàn thể, tổ chức; tập thể giáo viên và học sinh của nhà trường.
Một trường học tất nhiên là phải có kỷ cương, nền nếp mới có thể quản lý được hàng trăm, hàng ngàn con người. Song, môi trường giáo dục là một môi trường đặc thù, đó là dạy người, giáo dục và bồi dưỡng nguồn nhân lực tương lai cho đất nước.
Những nhà giáo được cấp trên bổ nhiệm đảm nhận vai trò quản lý trường học không đơn thuần là thủ trưởng, phó thủ trưởng đơn vị mà phải là những người “đầu tàu” cho mỗi đơn vị.
Mọi kế hoạch đưa ra cần phải được bàn bạc thấu đáo, khách quan; ban giám hiệu cần tôn trọng, lắng nghe ý kiến đóng góp, phản biện của giáo viên, nhân viên trong đơn vị. Cái nào đúng thì tiếp thu, cái nào chưa đúng thì giải đáp cho người nêu ý kiến rõ.
Một khi lãnh đạo, giáo viên, nhân viên trong trường được cùng bàn bạc thấu đáo sự việc, được tôn trọng thì mọi kế hoạch giáo dục sẽ được thực hiện tốt. Điều quan trọng là giáo viên khi đến trường họ sẽ cảm thấy thoải mái, yêu mến đơn vị mình công tác.
Vì thế, muốn phát huy được tính dân chủ trong từng đơn vị để giáo viên, nhân viên bày tỏ chính kiến và toàn tâm với đơn vị thì mỗi trường học cần hướng đến các vấn đề sau:
Thứ nhất: ban giám hiệu cần tăng cường vai trò của các tổ chức trong trường học, như: Đoàn thanh niên; Đội thiếu niên; đội ngũ tổ trưởng, giáo viên chủ nhiệm lớp và Ban đại diện cha mẹ học sinh để họ cùng được tham gia thảo luận, giám sát, đóng góp ý kiến vào các quyết định quan trọng của nhà trường.
Thứ hai: mỗi trường học cần minh bạch thông tin về kế hoạch giảng dạy, các khoản thu- chi, kết quả thi đua- khen thưởng, xếp loại học sinh. Nhà trường sử dụng bảng tin, nhóm Zalo/Facebook chính thống hoặc website trường để phụ huynh, giáo viên, học sinh tiếp cận thông tin kịp thời. Bên cạnh đó, nhà trường cần chú trọng thực hiện “3 công khai”: công khai chất lượng, công khai tài chính, công khai nhân sự ở từng thời điểm quy định.
Thứ ba: ban giám hiệu nhà trường cần khuyến khích giáo viên bày tỏ ý kiến. Nhà trường có thể tổ chức các diễn đàn giáo viên, hội thảo chuyên môn theo hướng mở, để giáo viên được góp ý về kế hoạch, phương pháp dạy học.
Đặc biệt, nhà trường có thể mở hòm thư góp ý, kênh phản hồi trực tuyến hoặc trong buổi hội nghị viên chức đầu năm thì ban giám hiệu nhà trường có thể đối thoại, lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của giáo viên trong đơn vị.
Thứ tư: ban giám hiệu cần phát huy vai trò lãnh đạo bằng cách lắng nghe, tôn trọng ý kiến đa chiều của giáo viên, tránh tư tưởng áp đặt.
Mỗi khi đưa các vấn đề quan trọng ra tập thể thảo luận trước khi quyết định, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến quyền lợi của học sinh- giáo viên thì cần khéo léo. Mỗi cán bộ quản lý cần nêu gương trong giao tiếp, ứng xử mềm mỏng, không nên trịnh thượng trước cấp dưới.
Ban giám hiệu cần tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích sáng tạo, phát huy tinh thần hợp tác của cấp dưới. Sự khác biệt có thể đúng, hoặc chưa đúng nhưng nó sẽ giúp ích rất nhiều cho mỗi cán bộ quản lý trong quá trình triển khai, thực hiện các nhiệm vụ giáo dục của nhà trường.
Trước khi được bổ nhiệm đảm nhận chức vụ phó hiệu trưởng, hiệu trưởng nhà trường thì mỗi những thầy cô này đều đã trải qua lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục nhiều tháng trời. Trong đó, có nội dung “nghệ thuật lãnh đạo” được giảng dạy rất kĩ.
Chỉ tiếc, khi được bổ nhiệm rồi thì không ít nhà giáo- những cán bộ quản lý không vận dụng tốt từ những bài học đã học; xem nhẹ quy chế dân chủ trong trường học nên không ít kế hoạch, công việc đều được triển khai theo mệnh lệnh khô cứng, gây áp lực cho giáo viên. Từ đó, không ít giáo viên cảm thấy ức chế, rồi dửng dưng với những công việc mà ban giám hiệu triển khai.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.