Sau khi Thông tư 13/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy định tiêu chuẩn, điều kiện xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên mầm non, phổ thông công lập và giáo viên dự bị đại học được ban hành và có hiệu lực từ tháng 12/2024, công tác xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên đã có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, không còn áp dụng hình thức thi.
Tuy nhiên, sau hơn 1 năm đi vào thực tế, quá trình triển khai tại các địa phương và việc vận dụng các tiêu chí và tổ chức xét hồ sơ vẫn còn gặp những khó khăn nhất định, do chịu tác động của cơ chế chỉ tiêu, cách hiểu khác nhau về tiêu chuẩn và điều kiện thực hiện ở từng nơi. Trong đó, có nơi nhiều giáo viên được xét thăng hạng, có nơi lại rất ít dù giáo viên có trình độ và năng lực tương đương.
Khó xét thăng hạng vì phải cân đối giữa tiêu chuẩn chuyên môn với chỉ tiêu và cơ cấu đội ngũ do địa phương giao
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Văn Trọng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thất Khê (xã Thất Khê, tỉnh Lạng Sơn) cho hay, Thông tư 13 đã tạo ra một cơ sở pháp lý thống nhất, giúp nhà trường có căn cứ rõ ràng để rà soát, lập danh sách giáo viên đủ điều kiện và tổ chức việc xét thăng hạng theo quy định.
Ảnh: website nhà trường
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, việc xét thăng hạng hiện nay vẫn gặp những tồn tại.
Thứ nhất, nhà trường phải cân đối giữa tiêu chuẩn chuyên môn với các yếu tố như cơ chế chỉ tiêu và cơ cấu đội ngũ do địa phương giao. Một trường học có nhiều giáo viên đủ tiêu chuẩn nhưng số lượng giáo viên được xét thăng hạng trong năm bị giới hạn. Đơn cử, tại một số tỉnh miền núi hoặc trường có quỹ lương hạn chế, nhà trường phải sắp xếp thứ tự ưu tiên xét thăng hạng, dẫn đến tình trạng một số giáo viên dù đạt tiêu chuẩn vẫn chưa được xét.
Thứ hai, do cách vận dụng tiêu chuẩn còn khác nhau giữa các địa phương và hội đồng xét. Mặc dù Thông tư 13 đã quy định rõ về thời gian giữ hạng, kết quả xếp loại nhiệm vụ, phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp, nhưng khi xét hồ sơ, mỗi Hội đồng có thể diễn giải khác nhau về “đóng góp chuyên môn” hay “vai trò trong đổi mới giáo dục”. Do đó, cùng một hồ sơ giáo viên có thể được xét duyệt thuận lợi ở nơi này nhưng gặp khó khăn ở nơi khác.
"Nhìn chung, tôi cho rằng những yêu cầu của Thông tư số 13 giúp đảm bảo đội ngũ nhà giáo phải nỗ lực không ngừng để duy trì kiến thức cũng như cải tiến năng lực. Tuy nhiên, việc này đã đặt ra cho giáo viên cũng như nhà quản lý giáo dục những 'bài toán' mới.
Do đó, để việc xét thăng hạng phản ánh đúng năng lực và đóng góp của giáo viên, cần thống nhất cách áp dụng tiêu chuẩn, cân đối chỉ tiêu và quỹ lương hợp lý, đồng thời minh bạch quy trình, giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho giáo viên tập trung vào chuyên môn và yên tâm cống hiến", thầy Trọng nêu quan điểm.
Đồng quan điểm trên, cô Lê Thị Thanh - Hiệu trưởng Trường Mầm non Tuổi thơ (phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) bày tỏ: “Việc xét thăng hạng đối với giáo viên là một vấn đề vừa mang tính khích lệ, vừa đặt ra những thách thức quản lý trong thực tiễn.
Trước hết, có thể thấy những tiêu chuẩn về điều kiện xét đã được cụ thể hóa trong Thông tư 13/2024/TT-BGDĐT, thay thế cho hình thức thi trước đây. Điều này giúp nhà trường có khung pháp lý rõ ràng, tạo điều kiện để rà soát, đánh giá năng lực giáo viên một cách minh bạch, đồng thời giảm áp lực về thi cử cho đội ngũ, đặc biệt là đối giáo viên mầm non.
Tuy nhiên, khi triển khai trên thực tế, công tác xét thăng hạng tại các trường mầm non vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn là cơ cấu và chỉ tiêu xét thăng hạng do địa phương giao có giới hạn. Do vậy, thực tế có nhiều giáo viên mòn mỏi chờ xét thăng hạng mặc dù đã đáp ứng đủ các điều kiện theo yêu cầu.
Ngoài ra, ở bậc mầm non, giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà còn chịu trách nhiệm chăm sóc toàn diện, giáo dục kỹ năng sống và hình thành thói quen cho trẻ, những đóng góp này khó lượng hóa thành hồ sơ, dẫn đến việc giáo viên có năng lực thực tế cao nhưng chưa chắc được đánh giá đầy đủ trong hồ sơ xét thăng hạng. Đây là một điểm khác biệt so với giáo viên phổ thông, nơi kết quả học tập của học sinh có thể làm thước đo gián tiếp cho năng lực giáo viên".
Do đó, cô Thanh cho biết, để gỡ vướng cho thực trạng trên cần đảm bảo sự thống nhất trong việc hướng dẫn triển khai và cách hiểu tiêu chuẩn để giảm sự khác biệt giữa các địa phương và hội đồng xét, từ đó tạo công bằng trong giáo dục. Bên cạnh đó, việc cân đối cơ cấu, chỉ tiêu và quỹ lương nhằm đảm bảo giáo viên đủ tiêu chuẩn đều có cơ hội được xét, tránh trường hợp một số giáo viên chờ đợi mòn mỏi nhiều năm vẫn chưa xét. Song song với đó, cơ quan quản lý cần đảm bảo giáo viên tập trung vào phát triển chuyên môn, cống hiến cho sự nghiệp giáo dục.
"Tôi mong rằng việc xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp đối với giáo viên mầm non không chỉ là một cơ chế về pháp lý và lương thưởng, mà thực sự trở thành một công cụ để ghi nhận đúng năng lực và đóng góp của giáo viên, đồng thời khích lệ thầy cô không ngừng nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp giáo dục và chăm sóc trẻ toàn diện. Bên cạnh đó, tôi hy vọng xét thăng hạng sẽ giúp duy trì một môi trường giáo dục mầm non chất lượng, ổn định, nơi giáo viên được đánh giá thực chất, công bằng và ghi nhận đúng giá trị cống hiến để nhà trường có thể thực hiện tốt sứ mệnh đào tạo thế hệ trẻ", cô Thanh nhấn mạnh.
Cần triển khai đồng bộ và minh bạch để công tác xét thăng hạng ghi nhận đúng nỗ lực của giáo viên
Theo Tiến sĩ Đỗ Mạnh Hùng - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thái Học (phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ), ngoài những khó khăn về cơ cấu, chỉ tiêu hay tiêu chí định tính, việc xét thăng hạng hiện nay còn gặp thách thức công tác tổ chức và quản lý của nhà trường. Bởi việc xét thăng hạng không chỉ là quyền lợi của giáo viên, mà còn liên quan trực tiếp đến sự cân bằng trong đội ngũ, bố trí giảng dạy và phân công nhiệm vụ. Khi một giáo viên được thăng hạng, đồng nghĩa với việc tăng hệ số lương và có thể được giao thêm trách nhiệm, điều này đòi hỏi hiệu trưởng phải tính toán kỹ để vừa đảm bảo công bằng trong phân công, vừa không làm xáo trộn hoạt động chung của trường.
Thầy Hùng cho biết, nếu việc xét thăng hạng không thống nhất, rõ ràng thì dễ tác động đến tinh thần và động lực tập thể. Đơn cử khi một số giáo viên được xét thăng hạng thuận lợi, trong khi những người khác dù đủ năng lực nhưng chưa có cơ hội, có thể dẫn đến so bì, cảm giác chưa được ghi nhận, về lâu dài có thể ảnh hưởng đến sự gắn bó và tinh thần làm việc của tập thể.
Mặt khác, đối với một số môn học như Toán, Ngữ văn hay Ngoại ngữ, giáo viên có nhiều hoạt động bồi dưỡng, thi học sinh giỏi, nghiên cứu khoa học, nên dễ có minh chứng để làm căn cứ xét thăng hạng. Trong khi đó, các thầy cô dạy một số môn học có tính chất ít hoạt động ngoại khóa hay cơ hội sáng kiến thì khó chứng minh đóng góp, dẫn đến sự chênh lệch cơ hội thăng hạng.
"Do vậy, việc xét thăng hạng không chỉ là quyền lợi của giáo viên mà còn là công cụ quan trọng để xây dựng và phát triển đội ngũ. Đồng thời, công tác xét thăng hạng còn giúp định hướng phát triển nghề nghiệp lâu dài cho đội ngũ, khuyến khích giáo viên không ngừng nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp giảng dạy và tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục, từ giảng dạy trên lớp đến các hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học và bồi dưỡng học sinh.
Khi được triển khai đồng bộ và minh bạch, xét thăng hạng trở thành công cụ vừa ghi nhận thành tích, vừa khích lệ sự cống hiến, góp phần xây dựng môi trường giáo dục trung học phổ thông chất lượng, ổn định và bền vững, đồng thời tạo dựng đội ngũ giáo viên kế cận có năng lực, sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại", thầy Hùng nhấn mạnh.