Tại văn bản số 8562/BGDĐT-TCCB về định hướng sắp xếp, tổ chức lại cơ sở giáo dục đại học công lập và cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ: Đối với các ngành đặc thù như y tế hay nghệ thuật, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tự rà soát và quyết định phương án sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục trực thuộc đào tạo chuyên sâu khối ngành sức khỏe và nghệ thuật phù hợp với đặc thù chuyên môn, đảm bảo tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Theo đánh giá của lãnh đạo một số cơ sở giáo dục trực thuộc Bộ Y tế, đây là một chủ trương hợp lý, thể hiện sự linh hoạt trong quản lý, tránh áp dụng cứng nhắc một mô hình sắp xếp chung cho mọi lĩnh vực đào tạo.
Để Bộ Y tế chủ trì sắp xếp cơ sở đào tạo y tế là phù hợp đặc thù ngành
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Văn Thởi - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng cho biết, y tế là lĩnh vực đào tạo mang tính đặc thù cao. Do đó, hoạt động đào tạo nhân lực y tế luôn gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của ngành, yêu cầu chuyên môn và định hướng phát triển mạng lưới y tế quốc gia.
Theo thầy Thởi, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo để Bộ Y tế chủ động rà soát, sắp xếp và tổ chức lại các cơ sở giáo dục trực thuộc là phù hợp với đặc thù chuyên môn của khối ngành sức khỏe. Bởi lẽ, trong nhiều năm qua, Bộ Y tế không chỉ là cơ quan quản lý nhà nước về chuyên ngành mà còn trực tiếp quản lý hệ thống các cơ sở đào tạo y dược, nắm rõ năng lực đào tạo, quy mô, đặc điểm chuyên môn cũng như nhu cầu sử dụng nhân lực của từng đơn vị.
Cách tiếp cận này giúp quá trình sắp xếp tránh được tình trạng áp dụng máy móc các tiêu chí chung, từ đó bảo đảm tính ổn định của hệ thống đào tạo y tế. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để duy trì và phát triển các cơ sở đào tạo chuyên sâu, phục vụ mục tiêu đào tạo đội ngũ nhân lực y tế chất lượng cao - lĩnh vực đòi hỏi quá trình đào tạo dài hạn, tính chuyên sâu cao và sự gắn kết chặt chẽ với thực tiễn chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ, Bác sĩ Trương Tuấn Anh - Hiệu trưởng Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định nhận định rằng, để Bộ Y tế chủ trì rà soát, sắp xếp các cơ sở đào tạo trực thuộc là cách làm hợp lý, bởi cơ quan quản lý chuyên ngành hiểu rõ nhất nhu cầu nhân lực, định hướng phát triển cũng như yêu cầu chuyên môn của từng lĩnh vực đào tạo.
Đào tạo y tế là lĩnh vực có yêu cầu đặc thù, gắn chặt giữa hoạt động giảng dạy với thực tiễn sử dụng nguồn nhân lực trong hệ thống y tế. Các cơ sở đào tạo không chỉ thực hiện chức năng giáo dục mà còn là một mắt xích trong chuỗi cung ứng nhân lực phục vụ công tác khám, chữa bệnh.
Ngoài ra, văn bản nêu rõ việc sắp xếp, tổ chức lại không dựa vào mức độ tự chủ tài chính mà cần căn cứ vào vị trí địa lý, không gian, tình hình kinh tế - xã hội, nhu cầu nhân lực của địa phương, của cả nước; căn cứ vào ngành nghề đào tạo, thực tế hoạt động của các cơ sở giáo dục; có đánh giá tới yếu tố thương hiệu, tầm ảnh hưởng trong nước, quốc tế của đơn vị.
Theo thầy Trương Tuấn Anh, cách tiếp cận đa chiều này thể hiện sự thận trọng và toàn diện trong quá trình hoạch định chính sách, góp phần bảo đảm tính ổn định cho hệ thống đào tạo, tránh những xáo trộn không cần thiết. Việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục theo hướng này không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội trong dài hạn.
Đối với những lĩnh vực đào tạo có tính đặc thù cao như y tế, không thể tiếp cận vấn đề sắp xếp cơ sở đào tạo đơn thuần từ góc độ cân đối thu - chi hay khả năng tự chủ tài chính. Bởi lẽ, đào tạo nhân lực y tế đòi hỏi thời gian dài, chi phí lớn, chương trình đào tạo chuyên sâu và sự đầu tư bền bỉ về đội ngũ giảng viên, cơ sở thực hành, hệ thống bệnh viện thực tập. Nếu chỉ áp dụng các tiêu chí tài chính ngắn hạn, có thể dẫn tới nguy cơ thu hẹp hoặc xóa bỏ những cơ sở đào tạo giữ vai trò quan trọng trong việc cung ứng nhân lực cho hệ thống y tế, đặc biệt tại các vùng khó khăn.
Từ góc độ đó, việc xem xét tổng hòa giữa yêu cầu chuyên môn, chất lượng đào tạo và sứ mệnh phục vụ xã hội sẽ giúp bảo đảm sự phát triển cân đối của mạng lưới các cơ sở đào tạo y, dược. Đây không chỉ là vấn đề tổ chức lại hệ thống giáo dục mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, cũng như an ninh y tế quốc gia trong bối cảnh mới.
Còn theo một hiệu trưởng của cơ sở giáo dục trực thuộc Bộ Y tế, trong bối cảnh nhiều địa phương đang thiếu hụt nhân lực y tế cơ sở, việc sắp xếp các cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe nếu không được nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng sẽ tiềm ẩn nguy cơ làm gián đoạn nguồn cung nhân lực. Quá trình sắp xếp không thể chỉ nhìn từ góc độ tinh gọn bộ máy mà cần đặt trong tổng thể mô hình quản lý nhà nước, gắn với việc rà soát, đánh giá đầy đủ nhu cầu nhân lực của từng địa phương, từng tuyến y tế để bố trí đội ngũ phù hợp với trình độ chuyên môn, năng lực thực hành và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Vị hiệu trưởng này cho biết, nếu việc sắp xếp chỉ dừng lại ở thay đổi đầu mối tổ chức mà không đi kèm điều chỉnh về đào tạo và phát triển nhân lực, nguy cơ “thiếu đúng chỗ, thừa không đúng lúc” là hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, cùng với việc tổ chức lại hệ thống đào tạo, công tác đào tạo lại, đào tạo liên tục và cập nhật kiến thức cho đội ngũ nhân lực cần được triển khai một cách đồng bộ, bài bản, bảo đảm đội ngũ này có thể thích ứng với mô hình mới, yêu cầu chuyên môn mới cũng như các phương thức cung ứng dịch vụ y tế ngày càng đa dạng và chuyên sâu.
Cần tính toán tổng thể để bảo đảm nguồn nhân lực
Một trong các tiêu chí xác định cơ sở thuộc diện phải tiến hành sắp xếp, tổ chức lại dựa trên việc cơ sở giáo dục đó không đảm bảo điều kiện thành lập theo quy định của pháp luật hiện hành hoặc các ngành đào tạo không đảm bảo điều kiện mở ngành, duy trì ngành đào tạo.
Ngoài ra, nghiên cứu sắp xếp, tổ chức lại đối với cơ sở giáo dục đại học không đảm bảo chuẩn cơ sở giáo dục đại học theo quy định tại Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT ngày 05/02/2024 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Khi văn bản quy phạm pháp luật về chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp được ban hành và có hiệu lực, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần được đánh giá việc đáp ứng chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Đề cập đến hoạt động khoa học và công nghệ, vị hiệu trưởng của cơ sở giáo dục trực thuộc Bộ Y tế cho rằng, đối với các cơ sở đào tạo có tính chất đặc thù, các tiêu chí trong chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp sắp tới nên được thiết kế linh hoạt, chú trọng chiều sâu, chất lượng và khả năng phát huy thế mạnh chuyên môn của từng đơn vị, thay vì áp dụng cứng nhắc các chỉ số về số lượng.
Theo vị này, đào tạo nhân lực chuyên sâu không thể tách rời việc đầu tư cho khoa học và công nghệ, từ máy móc, trang thiết bị đến nền tảng nghiên cứu, bởi chỉ khi có đủ điều kiện thực hành và nghiên cứu, người học mới có thể tham gia vào các hoạt động phát triển sản phẩm, nghiên cứu ứng dụng và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp cũng như thực tiễn ngành y - dược.
Từ góc độ nhà trường, vị này khẳng định sự ủng hộ đối với chủ trương sắp xếp của Nhà nước, song nhấn mạnh quá trình triển khai cần có lộ trình phù hợp và sự cân đối hợp lý giữa các nguồn lực. Việc sắp xếp các cơ sở đào tạo cần được xem xét đồng thời trên các yếu tố như vị trí địa lý, nhu cầu nhân lực của địa phương và ngành nghề đào tạo, tránh tình trạng đầu tư dàn trải nhưng không tạo ra được chất lượng đào tạo tương xứng. Chỉ khi các yếu tố này được tính toán hài hòa, việc sắp xếp mới thực sự góp phần hình thành đội ngũ nhân lực y tế chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước và công tác chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh mới.
Còn theo Hiệu trưởng Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định, các tiêu chí được quy định trong Thông tư 01 là căn cứ quan trọng để các cơ sở đào tạo xác định mục tiêu và định hướng phát triển. Tuy nhiên, mỗi trường đều phải đối mặt với những điều kiện và thách thức riêng, từ cơ sở vật chất, nguồn lực tài chính, đội ngũ giảng viên cho đến năng lực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.
Riêng đối với Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định, hoạt động nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế trong các lĩnh vực điều dưỡng, hộ sinh đã được triển khai theo hướng bài bản và từng bước chuyên nghiệp. Dù vậy, do đặc thù là cơ sở đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực sức khoẻ nên các hoạt động này vẫn gặp không ít khó khăn, nhất là về nguồn lực đầu tư và cơ hội tiếp cận các dự án nghiên cứu quy mô lớn. Trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục nỗ lực khắc phục những hạn chế và từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, nhằm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đặt ra trong Thông tư 01.
Ngoài ra, các cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo trong phạm vi nhà trường mà còn có mối liên kết chặt chẽ, sâu rộng với hệ thống bệnh viện và các cơ sở thực hành. Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định, đây chính là nguồn lực đặc thù, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng đào tạo, gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn.
Thông qua mạng lưới phối hợp này, nhà trường vừa nâng cao năng lực đào tạo thực hành cho người học, vừa tạo điều kiện để giảng viên tham gia nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các kết quả khoa học vào thực tiễn chăm sóc, điều dưỡng, góp phần từng bước nâng cao vị thế và uy tín học thuật của cơ sở đào tạo trong lĩnh vực điều dưỡng, hộ sinh.
Bên cạnh đó, việc sắp xếp các cơ sở đào tạo cần được xem xét một cách tổng thể và đồng thời trên nhiều yếu tố, trong đó có vị trí địa lý, nhu cầu nhân lực của từng địa phương và cơ cấu ngành nghề đào tạo. Theo đó, mỗi cơ sở đào tạo cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với hệ thống y tế của địa phương và vùng lân cận, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt, vừa có khả năng cung ứng nguồn nhân lực ổn định, lâu dài cho tuyến y tế cơ sở. Nếu không cân nhắc đầy đủ yếu tố địa lý và nhu cầu sử dụng lao động thực tế, việc sắp xếp rất dễ dẫn đến tình trạng mất cân đối cung - cầu, nơi thừa nhân lực nhưng không phù hợp chuyên môn, nơi lại thiếu hụt đội ngũ có trình độ.
Đồng thời, cơ cấu ngành nghề đào tạo cũng cần được rà soát, điều chỉnh phù hợp với định hướng phát triển của từng vùng, tránh tình trạng dàn trải, trùng lặp ngành nghề giữa các cơ sở đào tạo trong cùng một khu vực. Việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ giảng viên cần tập trung vào những lĩnh vực mũi nhọn, có thế mạnh và nhu cầu xã hội rõ ràng.
Chỉ khi quá trình sắp xếp gắn với chiến lược đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và phù hợp với thực tiễn địa phương, chất lượng đào tạo mới được nâng lên, qua đó hình thành đội ngũ nhân lực y tế có năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh mới.