Chuẩn đánh giá nghề nghiệp nhà giáo cần thống nhất, tránh “mỗi nơi một kiểu”

Dự thảo điều khoản về đánh giá nhà giáo theo chuẩn nghề nghiệp là một trong những nội dung thu hút sự quan tâm trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà giáo. Theo đó, tiêu chí đánh giá nhà giáo theo chuẩn nghề nghiệp căn cứ vào hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Nhiều giáo viên, giảng viên kỳ vọng, việc xây dựng tiêu chí đánh giá theo hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực, tiếp thêm động lực phấn đấu cho nhà giáo.

Chuẩn nghề nghiệp cần thống nhất, tránh “mỗi nơi một kiểu”

Trao đổi cùng phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Kim Thư - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mai Hắc Đế (Hà Nội) bày tỏ, chuẩn nghề nghiệp nhà giáo có vai trò như khung tham chiếu thống nhất để xác định các yêu cầu cốt lõi về phẩm chất, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của đội ngũ nhà giáo ở từng chức danh.

Trước hết, chuẩn nghề nghiệp giúp định hướng rõ ràng cho nhà giáo trong quá trình tự học, tự bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp liên tục, tránh tình trạng phát triển năng lực mang tính cảm tính hoặc lệch chuẩn.

Bên cạnh đó, chuẩn nghề nghiệp còn góp phần chuẩn hóa chất lượng đội ngũ, tạo sự tương thích giữa yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng với yêu cầu thực tiễn của hệ thống giáo dục. Khi được thiết kế khoa học và cập nhật kịp thời, chuẩn nghề nghiệp không chỉ là công cụ đánh giá mà còn là động lực nâng cao năng lực nghề nghiệp, khuyến khích nhà giáo đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ và đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong bối cảnh mới.

“Việc chuyển sang đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo theo hướng dẫn thống nhất của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, thay vì dựa chủ yếu vào các tiêu chí mang tính nội bộ của từng cơ sở giáo dục, là một bước điều chỉnh quan trọng theo hướng chuẩn hóa và minh bạch hóa.

Sự thay đổi này giúp khắc phục tình trạng không đồng đều trong cách hiểu và cách đánh giá giữa các địa phương, cơ sở giáo dục; đồng thời tạo mặt bằng chung để so sánh, liên thông và quản lý đội ngũ trên phạm vi toàn hệ thống. Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, hướng dẫn thống nhất cần đủ rõ ràng, cụ thể và linh hoạt, cho phép các cơ sở giáo dục vận dụng phù hợp với đặc thù cấp học, loại hình và điều kiện thực tế, tránh áp dụng máy móc hoặc hình thức” – thầy Thư cho hay.

Theo Hiệu trưởng, quy định sử dụng kết quả đánh giá chuẩn nghề nghiệp làm căn cứ cho xếp loại chất lượng, bố trí – sử dụng đội ngũ, đào tạo – bồi dưỡng, cũng như xem xét khen thưởng, kỷ luật, sẽ tạo ra tác động đa chiều đối với đội ngũ nhà giáo.

Ở chiều tích cực, quy định này góp phần gắn kết chặt chẽ giữa đánh giá và quản lý nhân sự, thúc đẩy tinh thần trách nhiệm, ý thức tự hoàn thiện và động lực phấn đấu của nhà giáo. Việc đánh giá không còn mang tính hình thức mà trở thành cơ sở thực chất cho các quyết định về phát triển đội ngũ.

Tuy nhiên, nếu quá nhấn mạnh vào hệ quả hành chính (xếp loại, khen thưởng, kỷ luật) mà thiếu hỗ trợ về bồi dưỡng, tư vấn nghề nghiệp, quy định này có thể tạo ra áp lực tâm lý, thậm chí tâm thế “đối phó” trong đánh giá. Vì vậy, cần bảo đảm đánh giá chuẩn nghề nghiệp được triển khai theo tinh thần phát triển năng lực, không thuần túy là công cụ sàng lọc hay chế tài.

Cùng bàn luận về chủ đề này, thầy Phùng Chí Tân - giáo viên môn Lịch sử và Địa lí, Trường Trung học cơ sở Vân Canh (Hà Nội) cho hay: "Chuẩn nghề nghiệp nhà giáo có một vai trò quan trọng, là yếu tố cốt lõi đối với việc hình thành và phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên.

Đây là các tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể về phẩm chất, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ của nhà giáo giúp giáo viên nhìn nhận rõ trình độ của bản thân trên các khía cạnh về kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm, đạo đức nghề nghiệp…. Từ đó giáo viên sẽ nhận ra những thế mạnh và hạn chế của bản thân và đưa ra mục tiêu, biện pháp phù hợp để cải thiện và nâng cao trình độ.

Đồng thời, chuẩn nghề nghiệp, giúp giáo viên vạch ra được những kế hoạch, lộ trình phù hợp để phấn đấu ở từng giai đoạn khác nhau. Thúc đẩy giáo viên phải không ngừng nghiên cứu, tìm tòi, tự học, tự sáng tạo và không ngừng thay đổi bản thân để thích ứng với kỷ nguyên số và những thay đổi của giáo dục".

Cùng bàn luận về chủ đề này, Thạc sĩ Trần Dũng Hải - Phó Trưởng khoa, phụ trách Khoa Luật, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho hay: "Việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo sẽ được thực hiện theo hướng dẫn thống nhất của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, thay vì dựa trên các tiêu chí mang tính nội bộ sẽ ra nền tảng công bằng, hiệu quả cho phát triển đội ngũ giảng viên. Sự thay đổi này sẽ góp phần hạn chế được sự thiếu đồng đều trong đánh giá ở các cơ sở giáo dục khác nhau. Việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo thống nhất với các tiêu chí khoa học rõ ràng sẽ nâng cao tính minh bạch, khách quan của việc đánh giá, góp phần phản ảnh đúng năng lực của giáo viên và giúp giáo viên dễ đối chiếu để tự điều chỉnh và xác định mục tiêu tự học, tự bồi dưỡng đúng đắn.

Mặt khác, việc áp dụng đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo thống nhất cũng sẽ góp phần giúp các cơ sở giáo dục nâng cao hiệu quả quản lý đội ngũ, xác định được mục tiêu bồi dưỡng giáo viên phù hợp và từ đó thúc đẩy đổi mới trong công tác dạy học, nâng cao tính chuyên nghiệp của nghề nghiệp nhà giáo và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục".

Theo thầy Hải, quy định sử dụng kết quả đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo làm căn cứ cho việc xếp loại chất lượng, bố trí và sử dụng đội ngũ, đào tạo – bồi dưỡng, cũng như xem xét khen thưởng, kỷ luật vừa tạo áp lực tích cực, vừa là động lực phát triển, giúp đội ngũ nhà giáo không ngừng hoàn thiện năng lực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục toàn ngành.

Quy định này sẽ góp phần thúc đẩy đội ngũ giáo viên nâng cao trách nhiệm và ý thức tự rèn luyện hoàn thiện phẩm chất, năng lực, tạo ra động lực phấn đấu, cạnh tranh lành mạnh khi gắn đánh giá với quyền lợi và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đối với cơ sở giáo dục, quy định này sẽ góp phần tạo ra sự công bằng, minh bạch trong quản lý, xây dựng căn cứ vững chắc cho hoạt động khen thưởng, kỷ luật, sử dụng có hiệu quả đội ngũ, bố trí, phân công cán bộ phù hợp với năng lực. Quy định cũng giúp cơ sở giáo dục xác định đúng nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng đến từng giảng viên, nâng cao chất lượng của hoạt động đào tạo, bồi dưỡng để từ đó nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp của đội ngũ, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng giáo dục.

Ở cương vị một giáo viên trẻ, thầy Tân kỳ vọng chuẩn nghề nghiệp nhà giáo sẽ tác động mạnh mẽ đến đội ngũ các nhà giáo. Chuẩn nghề nghiệp tạo ra cú hích quan trọng để giáo viên nâng cao chất lượng để đảm bảo quyền lợi của mình. Giáo viên có trình độ, chuyên môn tốt sẽ được đánh giá, nhìn nhận và khen thưởng kịp thời, đúng thời điểm, được phân công nhiệm vụ đúng chuyên môn và thế mạnh của mình.

Đồng thời giúp các cơ sở giáo dục định hướng tốt, trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đào tạo. Bên cạnh đó, chuẩn nghề nghiệp cũng góp phần thanh lọc, nâng cao chất lượng đội ngũ. Những giáo viên không đảm bảo chuẩn nghề nghiệp buộc sẽ phải tham gia đào tạo, cập nhật bổ sung để đạt chuẩn, những giáo viên vi phạm những tiêu chí sẽ bị kỷ luật phê bình. Điều này giúp nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục.

Đánh giá cần đi kèm với hoạt động hỗ trợ phát triển nhà giáo

Tiến sĩ Phạm Kim Thư chia sẻ, để việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo bảo đảm tính khách quan, tin cậy và có hệ thống. Thầy cho hay: "Theo tôi, cần hội đủ một số điều kiện then chốt, trong đó trước hết là xây dựng hệ thống tiêu chí và thước đo rõ ràng, có khả năng kiểm chứng, hạn chế tối đa các tiêu chí định tính mơ hồ, đồng thời tăng cường minh chứng cụ thể gắn với hoạt động nghề nghiệp thực tế.

Cùng với đó, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ đánh giá viên, gồm cán bộ quản lý và các hội đồng đánh giá, về phương pháp, quy trình và đạo đức đánh giá nhằm bảo đảm sự thống nhất trong cách hiểu và cách chấm.

Việc đánh giá cũng nên được thực hiện trên cơ sở kết hợp đa nguồn thông tin như tự đánh giá, đánh giá của quản lý, đồng nghiệp, phản hồi của người học và kết quả chuyên môn, tránh phụ thuộc vào một kênh đơn lẻ. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong thu thập minh chứng, quản lý dữ liệu và theo dõi quá trình phát triển nghề nghiệp để đánh giá mang tính liên tục và minh bạch.

Quan trọng hơn, đánh giá cần được gắn với hoạt động hỗ trợ phát triển, bảo đảm sau mỗi đợt đánh giá đều có kế hoạch bồi dưỡng, tư vấn và sử dụng kết quả theo hướng khuyến khích, nâng đỡ đội ngũ nhà giáo”.

Dưới góc độ chuyên gia về luật pháp, thầy Hải đề xuất để việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo được triển khai hiệu quả, bảo đảm tính khách quan và có hệ thống thước đo tin cậy, cần lưu ý những vấn đề.

Thứ nhất, cần xây dựng được hệ thống tiêu chí đánh giá mang tính khoa học, rõ ràng, dễ đo lường với các minh chứng và phương pháp đánh giá cụ thể, đa dạng.

Thứ hai, việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo cần được hướng dẫn thống nhất, chi tiết với quy trình chặt chẽ gồm các bước đánh giá cụ thể.

Thứ ba, việc đánh giá phải tiến hành trên cơ sở dân chủ, minh bạch, có sự tham gia đầy đủ, đa dạng của các bên liên quan để đảm bảo tính khách quan, giáo viên được giải trình, phàn hồi kết quả đánh giá. Hệ thống dữ liệu, hồ sơ đánh giá phải được minh bạch, công khai theo từng cấp trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin.

Thứ tư, việc đánh giá phải gắn với phát triển nghề nghiệp giáo viên, kết quả đánh giá phải được sử dụng cho hoạt động hỗ trợ, tư vấn và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên.

"Nói tóm lại, việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp nhà giáo chỉ thực sự hiệu quả khi có tiêu chí rõ ràng, minh chứng đáng tin cậy - quy trình chặt chẽ - các bên đánh giá khách quan, có năng lực - ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ - mục tiêu phát triển, từ đó bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy của thước đo" - Phó Trưởng khoa bày tỏ.

Để đảm bảo đáp ứng các tiêu chí đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp, những nhà giáo trẻ như thầy Tân cần phải vạch ra một kế hoạch để phát triển bản thân.

"Trước tiên, phải chuẩn mực về phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp. Đây là yếu tố cốt lõi và quan trọng nhất, giáo viên trẻ cần có phong cách mẫu mực từ lời nói, cử chỉ, hành động đến cách ăn mặc, giao tiếp. Duy trì tâm lý vững vàng, tiết chế cảm xúc, giải quyết vấn đề một cách linh hoạt, mềm dẻo và khoa học. Đồng thời phải có trách nhiệm, tận tình với công việc, không ngại khó, không ngại khổ, luôn có khát khao cống hiến và vươn lên.

Thứ hai, cần tăng cường củng cố về chuyên môn và công nghệ. Sử dụng công nghệ số, tiến tới làm chủ trong quá trình dạy học như sử dụng các phần mềm, các ứng dụng, ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy để tạo ra các bài học cuốn hút, lôi cuốn học sinh. Chú trọng đầu tư cho ngoại ngữ, hướng tới việc sử dụng các thuật ngữ khoa học trong dạy học, tiếp cận các nguồn tài liệu khoa học quốc tế, tiến tới giảng dạy các môn học bằng ngoại ngữ. Đồng thời, không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng nhiều phương pháp tích cực, đưa học sinh làm chủ kiến thức, thầy cô là người định hướng và bổ sung.

Thứ ba, theo tôi, giáo viên trẻ phải thể hiện bản lĩnh, không chỉ dừng lại ở chuyên môn mà còn phải đổi mới trong giao tiếp, ứng xử với cha mẹ học sinh; khi trao đổi về tình hình học sinh cần linh hoạt, tinh tế, khéo léo, sát sao, động viên kịp thời, nhắc nhở đúng lúc. Tạo ra một môi trường học tập lành mạnh, bổ ích, an toàn và thân thiện cho học sinh, từ đó góp phần hình thành những học sinh hạnh phúc, thầy cô hạnh phúc, lớp học hạnh phúc, trường học hạnh phúc. Bên cạnh đó, sẵn sàng chia sẻ với đồng nghiệp những gì mình biết, mình có và học tập từ đồng nghiệp những điều còn thiếu, nhằm xây dựng một môi trường giáo dục đoàn kết" - thầy Tân chia sẻ.