Những ngày cận Tết Nguyên đán, không khí dường như trở nên tấp nập hơn ở dọc các xã biên giới của tỉnh Lạng Sơn khi địa phương này đang khẩn trương đẩy nhanh tiến độ xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp. Giữa bộn bề dịp cuối năm, tiếng máy thi công, nhịp làm việc hối hả trên các công trường mang theo hy vọng con em vùng biên cương sắp có những ngôi trường khang trang để yên tâm học tập.
Mái trường phổ thông nội trú liên cấp chưa hoàn thiện nhưng đã sớm thắp lên niềm tin về một tương lai học tập bền vững hơn cho trẻ em vùng biên.
Tại tỉnh Lạng Sơn, các xã Quốc Việt, Đồng Đăng và Kiên Mộc nằm trong danh sách được đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp. Đây đều là những xã biên giới có địa hình đồi núi, độ dốc lớn, giao thông đi lại khó khăn. Nhiều tuyến đường đến nay vẫn chưa được bê tông hóa, khiến việc đến trường của học sinh gặp nhiều trở ngại, nhất là vào mùa mưa rét.
Chính vì thế, việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp được kỳ vọng sẽ giúp học sinh vùng biên có điều kiện học tập tập trung, giảm bớt quãng đường đi lại hằng ngày. Về lâu dài, hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ góp phần nâng cao mặt bằng dân trí, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội và giáo dục ổn định ở khu vực phên dậu Tổ quốc.
Giải pháp cấp thiết cho giáo dục vùng biên
Những ngày này, khu vực thi công trường phổ thông nội trú liên cấp trên địa bàn xã Kiên Mộc vẫn rộn ràng, khẩn trương với nhịp làm việc liên tục của đội ngũ công nhân, kỹ sư. Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Mã Thị Hiển - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kiên Mộc cho biết, do địa phương chưa có mô hình trường nội trú/bán trú nên đã ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ chuyên cần, chất lượng học tập và việc duy trì sĩ số, nhất là với học sinh ở các thôn bản xa trung tâm xã. Khó khăn lớn nhất là đi lại vất vả, thiếu chỗ ăn ở ổn định cho học sinh.
Tại xã Quốc Việt, theo chia sẻ của bà Trần Hoài Linh - Trưởng phòng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quốc Việt, xã thuộc vùng III, khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Các trường hiện mới chỉ tổ chức được hình thức ăn bán trú, chưa triển khai mô hình nội trú. Vì thế, điều kiện học tập của học sinh còn nhiều hạn chế.
Còn với xã Đồng Đăng, bà Hoàng Thị Phương Huệ - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Đăng cho biết, xã có khoảng 70% học sinh tiểu học được ăn bán trú, trong khi đó, ở bậc trung học cơ sở, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 10%, tập trung chủ yếu tại Trường Phổ thông dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Phú Xá. Nhiều học sinh ở các thôn như: Pò Nhùng, Nà Lại, Phú Thượng… phải di chuyển qua những tuyến đường tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, đi qua khu vực khai thác đá, bờ ruộng hoặc các điểm dễ sạt lở.
Từ thực tiễn cho thấy, việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã Quốc Việt, Đồng Đăng và Kiên Mộc là nhu cầu cấp thiết, xuất phát trực tiếp từ điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh vùng biên.
Bà Hoàng Thị Phương Huệ cho biết, qua rà soát tại các trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn, hiện vẫn còn nhiều học sinh phải đi học với quãng đường khá xa, từ 4–9km. Không ít phụ huynh đi làm ăn xa tại các khu công nghiệp, hoặc làm thuê tại khu vực cửa khẩu nên việc chăm sóc, quản lý con em chủ yếu giao cho ông bà lớn tuổi ở nhà. Do vậy, nhiều học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 6, lớp 7 có nguyện vọng được học nội trú để ổn định việc học tập và sinh hoạt. Tuy nhiên, địa phương hiện chưa có cơ sở đáp ứng.
“Việc đầu tư trường phổ thông nội trú liên cấp giải quyết đúng và trúng nhu cầu nội trú thực tế của học sinh trên địa bàn”
_Bà Hoàng Thị Phương Huệ - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Đăng chia sẻ_
Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kiên Mộc nhìn nhận, do địa hình phức tạp, dân cư phân tán, mô hình trường học hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp là giải pháp cần thiết, lâu dài, phù hợp với điều kiện xã biên giới.
Phân tích kỹ hơn, Trưởng phòng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quốc Việt cho rằng, mặc dù hệ thống trường lớp đã được bố trí đến hầu hết các thôn, bản nhưng với đặc thù địa bàn vùng sâu, vùng xa, địa hình chia cắt, đường đi hiểm trở, đặc biệt trong mùa mưa lũ, việc đầu tư mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp vẫn là yêu cầu tất yếu.
Ngoài ra, trong bối cảnh nhiều điểm trường lẻ có quy mô nhỏ, cơ sở vật chất hạn chế, khó bố trí đủ giáo viên theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018, trường nội trú liên cấp cho phép tập trung học sinh, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và nguồn lực đầu tư.
“Việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp giúp bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cho học sinh vùng đặc biệt khó khăn, phù hợp với chủ trương sắp xếp mạng lưới trường lớp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng dân tộc thiểu số và miền núi, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của địa phương trong giai đoạn tới”, Trưởng phòng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quốc Việt chia sẻ.
Đối với vùng biên giới, trường phổ thông nội trú liên cấp tạo ra sự thay đổi căn bản cả về tổ chức giáo dục lẫn điều kiện chăm sóc học sinh.
Trước hết, mô hình này giúp xóa bỏ rào cản địa lý, giảm thiểu nỗi lo về quãng đường đi học xa, hiểm trở và mất an toàn đối với học sinh ở các thôn, bản vùng sâu, vùng xa.
Học sinh sẽ được học tập trong môi trường giáo dục có đầy đủ phòng học bộ môn, phòng chức năng và trang thiết bị đồng bộ, hiện đại. Hơn nữa, tạo điều kiện để học sinh sớm làm quen với nền nếp sinh hoạt tập trung, rèn luyện kỹ năng sống và tính tự lập ngay từ bậc tiểu học, dưới sự theo dõi, hỗ trợ thường xuyên của đội ngũ giáo viên.
Trưởng phòng Phòng Văn hóa và Xã hội xã Quốc Việt cũng cho rằng, trường phổ thông nội trú với chế độ quản lý, sinh hoạt khép kín sẽ góp phần duy trì sĩ số ổn định, nâng cao tỷ lệ chuyên cần, hạn chế tối đa tình trạng bỏ học. Bên cạnh đó, giúp tập trung nguồn lực, đầu tư cơ sở vật chất một cách đồng bộ, bố trí đội ngũ giáo viên hợp lý, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận giáo dục đối với học sinh vùng khó.
Ưu tiên sắp xếp, bố trí cán bộ, giáo viên từ các trường giải thể, sáp nhập
Theo tìm hiểu của phóng viên, tại xã Quốc Việt, khu đất xây dựng trường được cân nhắc trên cơ sở vị trí trung tâm, thuận lợi cho học sinh các thôn, bản, đồng thời bảo đảm diện tích đáp ứng đầy đủ các hạng mục của mô hình nội trú liên cấp như khu học tập, khu ở, nhà ăn, khu sinh hoạt chung và sân bãi thể thao.
“Xã đã tiến hành rà soát khả năng kết nối điện lưới, nguồn nước sinh hoạt, hệ thống thoát nước, xử lý rác thải và vệ sinh môi trường, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của một cơ sở giáo dục nội trú. Hạ tầng giao thông đến khu đất xây dựng trường cũng được đánh giá kỹ lưỡng; các phương án nâng cấp, cải tạo đường được tính toán để bảo đảm việc đi lại, vận chuyển vật tư và đưa đón học sinh an toàn quanh năm, nhất là trong mùa mưa lũ. Ngoài ra, địa phương phối hợp với các đơn vị viễn thông nhằm bảo đảm phủ sóng internet, phục vụ công tác quản lý, giảng dạy và ứng dụng công nghệ thông tin trong nhà trường”, bà Linh cho biết.
Dựa trên phối cảnh dự án, các công trình trường phổ thông nội trú liên cấp xã biên giới ở Lạng Sơn đang được đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành theo kế hoạch.
Còn tại xã Đồng Đăng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hoàng Thị Phương Huệ chia sẻ, ngay sau khi có chủ trương, địa phương đã tích cực vào cuộc với tinh thần chủ động cao. Xã đã hoàn thành khảo sát cộng đồng, trong đó 100% cán bộ, giáo viên đồng thuận, đa số phụ huynh ủng hộ phương án sáp nhập và xây dựng trường nội trú liên cấp. Trên cơ sở đó, xã xác định phương án bố trí quỹ đất phù hợp với điều kiện kết nối giao thông, điện, nước, viễn thông, bảo đảm thuận lợi cho phương án xây dựng mới hoàn toàn Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Đồng Đăng.
Các xã đều chú trọng thống kê số lượng học sinh theo từng thôn, bản, đánh giá điều kiện đi lại, hoàn cảnh gia đình đồng thời dự báo biến động quy mô học sinh trong những năm tới.
Bàn về công tác chuẩn bị nhân lực khi trường phổ thông nội trú liên cấp đi vào hoạt động, lãnh đạo địa phương cho biết sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để vận hành ổn định, an toàn và bền vững.
Theo bà Hoàng Thị Phương Huệ, địa phương dự kiến sắp xếp, bố trí lại đội ngũ cán bộ, giáo viên từ các trường giải thể, sáp nhập, vừa bảo đảm ổn định tư tưởng, vừa duy trì chất lượng giảng dạy. Đồng thời, chú trọng tuyển dụng bổ sung đội ngũ nhân viên phục vụ nội trú để bảo đảm môi trường sinh hoạt an toàn, lâu dài cho học sinh. Địa phương kỳ vọng trường phổ thông nội trú liên cấp trở thành điểm sáng của giáo dục biên giới. Là nơi học tập và trở thành ngôi nhà chung, giúp nâng cao dân trí và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của vùng phên dậu Tổ quốc.
Còn tại xã Quốc Việt, địa phương sẽ phối hợp với ngành giáo dục tham mưu bố trí đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực, kinh nghiệm, am hiểu đặc thù giáo dục vùng cao, vùng biên giới; xây dựng quy chế tổ chức, hoạt động của trường nội trú, quy định rõ trách nhiệm từng vị trí, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương trong quản lý học sinh.
Việc rà soát, bố trí giáo viên theo từng môn học, từng cấp học sẽ được thực hiện trên cơ sở đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới; ưu tiên giáo viên có kinh nghiệm công tác ở vùng khó, có kỹ năng quản lý học sinh nội trú và giáo dục kỹ năng sống. Công tác bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên cũng được xác định là nhiệm vụ thường xuyên.
Địa phương dự kiến bố trí đầy đủ các vị trí theo quy định như quản sinh, cấp dưỡng, y tế học đường, bảo vệ; lựa chọn nhân sự có trách nhiệm, am hiểu phong tục địa phương, đồng thời tổ chức tập huấn về an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, sơ cấp cứu và chăm sóc sức khỏe học sinh.
Bên cạnh đó, các phương án bảo đảm an ninh, an toàn và chăm sóc sức khỏe cho học sinh nội trú sẽ được xây dựng và thực hiện nghiêm túc, với sự phối hợp của lực lượng công an, y tế địa phương. Các chế độ, chính sách ưu đãi đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên công tác tại trường nội trú vùng khó khăn cũng được quan tâm thực hiện, nhằm ổn định và giữ chân đội ngũ lâu dài.