Chủ trương xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền trên cả nước theo kết luận của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 là một quyết sách lớn.
Theo đó, năm 2025, thí điểm đầu tư hoàn thành xây mới hoặc cải tạo 100 trường học cho các xã biên giới (ở 14 tỉnh thành), dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trước khai giảng năm học 2026–2027.
Ở những điểm biên giới xa xôi như xã Núa Ngam (tỉnh Điện Biên), xã Thượng Trạch (tỉnh Quảng Trị) và xã Đắk Wil (tỉnh Lâm Đồng), những công trình trường phổ thông nội trú liên cấp đang dần hiện hữu, mang theo niềm hy vọng về điều kiện học tập tốt hơn cho con em đồng bào nơi phên dậu Tổ quốc.
Ngôi trường nội trú - điểm tựa để giữ chân học trò vùng biên
Là một trong những đơn vị đang xây dựng trường liên cấp nội trú, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Thành Trung - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Núa Ngam (tỉnh Điện Biên) cho biết, xã được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã là Núa Ngam (cũ), Hẹ Muông (cũ) và Na Tông (cũ).
Sau sáp nhập, xã có diện tích tự nhiên 265,32 km², với đường biên giới Việt – Lào dài 14,6 km. Địa hình chủ yếu là đồi núi xen thung lũng, mang đậm đặc trưng vùng biên cương Tây Bắc. Toàn xã hiện có 33 thôn, bản, 2.630 hộ, 11.804 nhân khẩu, gồm nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống.
Xã Núa Ngam là một trong những địa bàn trọng điểm được các cấp quan tâm đầu tư phát triển giáo dục. Dù nguồn lực đã được ưu tiên, song thực tế nhu cầu học tập và sinh hoạt nội trú của con em nhân dân trên địa bàn vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ bởi các mô hình trường học hiện có.
Việc triển khai dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Núa Ngam xuất phát từ yêu cầu cấp thiết nhằm tạo ra một môi trường học tập, sinh hoạt ổn định và chất lượng hơn cho học sinh. Đây không chỉ là nhiệm vụ giáo dục mà còn là mong mỏi của bà con nhân dân để con em có điều kiện phát triển tốt nhất trong bối cảnh địa phương còn nhiều khó khăn.
Đảng ủy xã xác định đây là công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển giáo dục và kinh tế - xã hội địa phương, là lời giải cho bài toán nâng cao dân trí và tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển của xã biên giới trong tương lai.
So với các mô hình truyền thống, điểm khác biệt lớn nhất của trường phổ thông nội trú liên cấp chính là sự đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và cơ chế quản lý tập trung từ cấp tiểu học đến trung học cơ sở. Dự án được áp dụng cơ chế chính sách đặc thù, triển khai "thần tốc" để sớm đưa vào sử dụng.
Ông Trung bày tỏ: "Với hệ thống phòng học bộ môn hiện đại, khu nội trú tiện nghi và các hạng mục phụ trợ như trạm xử lý nước thải, hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt chuẩn, mô hình trường nội trú liên cấp kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường giáo dục toàn diện. Không chỉ dừng lại ở việc dạy chữ, trường còn là nơi chăm sóc, nuôi dưỡng và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số, góp phần trực tiếp vào mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ chất lượng cao, phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của vùng biên giới thuộc tỉnh Điện Biên".
Cùng chia sẻ về tình hình thực tế tại đơn vị, ông Hồ Ngọc Thanh - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thượng Trạch (tỉnh Quảng Trị) chỉ ra, xã Thượng Trạch được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã Thượng Trạch (cũ) và Tân Trạch (cũ).
Xã có diện tích tự nhiên 1.095,78 km², dân số 3.759 người/876 hộ, phân bố tại 20 bản, chủ yếu là đồng bào dân tộc Bru Vân Kiều và Chứt (chiếm 95,6%). Thượng Trạch là xã biên giới giáp với nước Lào qua tuyến đường biên dài 58,142km, có cửa khẩu phụ Cà Roòng - Noọng Mạ, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới.
Đánh giá chung về lĩnh vực giáo dục của xã sau sáp nhập, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thượng Trạch bày tỏ, thuận lợi lớn nhất là sự quan tâm rất sâu sát của Trung ương, của địa phương đối với địa bàn biên giới, song vẫn còn những khó khăn khi 96% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoảng 65%, trình độ dân trí còn hạn chế.
Được biết, hiện trên địa bàn xã Thượng Trạch có 5 trường học các cấp. Mặc dù vậy, do địa hình đồi núi chia cắt, giao thông đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa, việc đến trường của học sinh cũng như việc giảng dạy của giáo viên gặp rất nhiều trở ngại.
Việc xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Thượng Trạch sẽ giúp khắc phục căn bản những khó khăn này. Khi học sinh được tập trung ăn ở, học tập tại trường, công tác giảng dạy thuận lợi hơn, hạn chế tình trạng học sinh nghỉ học, bỏ học do phải đi lại xa. Đồng thời, môi trường nội trú cũng tạo điều kiện cho học sinh các dân tộc giao lưu, gắn kết, nâng cao kỹ năng sống và nhận thức xã hội.
Mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến căn bản trong tổ chức dạy học, chăm sóc học sinh cũng như nâng cao chất lượng giáo dục của địa phương. Khi có cơ sở vật chất khang trang, môi trường học tập tập trung, giáo viên cũng sẽ yên tâm công tác hơn, công tác quản lý và dạy học được tổ chức bài bản, hiệu quả.
Theo thông tin từ ông Hoàng Văn Tám - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đắk Wil (tỉnh Lâm Đồng), xã Đắk Wil là xã biên giới được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Ea Pô (cũ) và xã Đắk Wil (cũ). Xã có địa hình rộng, phức tạp, nhiều dân cư sống phân tán, cách xa trung tâm, có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia khoảng 14,34 km.
Quy mô dân số là 24.398 người, trong đó toàn xã có 18 dân tộc cùng sinh sống trong đó dân tộc thiểu số là 15.396 người, chiếm tỷ lệ 63,36%, điều kiện kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, việc tiếp cận với các dịch vụ về giáo dục trung học ở xa trung tâm tỉnh gặp nhiều trở ngại.
Toàn xã có 10 trường học (8 trường công lập và 2 trường mầm non tư thục) và nhóm lớp tư thục. Tổng số lớp là 138 lớp, tổng số học sinh 3.989 em, học sinh dân tộc thiểu số là 2.460 em.
Về đội ngũ giáo viên, các trường công lập có tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên là 272 người, trong đó 21 cán bộ quản lý, 221 giáo viên, 30 nhân viên. Các trường tư có tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên là 25 người, trong đó 4 cán bộ quản lý, 18 giáo viên, 3 nhân viên.
Ông Hoàng Văn Tám nhấn mạnh: "Việc đầu tư xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đắk Wil có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực, chăm lo đời sống con em đồng bào các dân tộc vùng biên giới xã Đắk Wil nói riêng và của tỉnh Lâm Đồng nói chung, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn biên giới".
Vượt gian khó để không lỡ mùa tựu trường của học sinh
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Núa Ngam cho hay, để triển khai dự án xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Núa Ngam, xã đã chuẩn bị quỹ đất quy hoạch lên tới 7,048 ha. Hệ thống hạ tầng được đầu tư rất bài bản và đồng bộ, bao gồm 3 khối nhà lớp học lý thuyết cho cả hai cấp, các nhà lớp học bộ môn, nhà hiệu bộ, thư viện, cùng 3 đơn nguyên nhà nội trú học sinh, nhà ăn, nhà đa năng và khu công vụ cho giáo viên.
Trong thời gian qua, công tác triển khai xây dựng Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở trên địa bàn xã đã nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh; sự hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời của các sở, ban, ngành chuyên môn trong quá trình triển khai thực hiện.
Chủ trương đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở phù hợp với quy hoạch phát triển giáo dục, đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân trên địa bàn xã, tạo được sự đồng thuận, ủng hộ cao của người dân.
Tổ chức bộ máy quản lý dự án được kiện toàn; cán bộ được phân công nhiệm vụ tương đối rõ ràng; đội ngũ cán bộ tham gia quản lý dự án có tinh thần trách nhiệm, chủ động trong phối hợp thực hiện nhiệm vụ.
Công tác phối hợp giữa chủ đầu tư với các cơ quan, đơn vị liên quan ngày càng chặt chẽ; các thủ tục đầu tư, xây dựng được triển khai đảm bảo theo quy định của pháp luật.
Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác giải phóng mặt bằng và thi công các hạng mục của dự án.
Quá trình triển khai cơ bản thực hiện đúng chủ trương, định hướng, quy hoạch và các quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng. Công tác chuẩn bị đầu tư, lựa chọn vị trí xây dựng, giải phóng mặt bằng, lập hồ sơ thiết kế, dự toán và tổ chức thi công được triển khai từng bước, có sự giám sát của các cơ quan chức năng.
Ông Trung nêu: "Nhìn chung, công tác triển khai xây dựng trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại xã đã đạt được những kết quả bước đầu tích cực, đúng hướng và phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Trong thời gian tới, cần tiếp tục tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy xã đối với Ủy ban nhân xã và các tổ chức liên quan trong quá trình triển khai dự án.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tạo sự đồng thuận cao, kịp thời bàn giao mặt bằng còn lại cho đơn vị thi công. Phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư và các sở, ngành của tỉnh nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn, đơn giá nhân công, nguồn cung vật liệu xây dựng. Thường xuyên kiểm tra, giám sát tiến độ, chất lượng thi công, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn".
Về phía xã Quảng Trạch, ông Hồ Ngọc Thanh thông tin, để chuẩn bị cho công tác xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Thượng Trạch, chính quyền xã đã bố trí quỹ đất khoảng 5 ha, đồng thời chủ động phối hợp với chủ đầu tư, ban quản lý dự án, khẩn trương hoàn tất hồ sơ, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng.
Thông qua tuyên truyền, vận động, các hộ dân trong diện giải tỏa đều tích cực phối hợp, thể hiện sự ủng hộ đối với chủ trương của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là các chính sách lớn liên quan đến giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số".
Liên quan đến công tác xây dựng, ông Hồ Ngọc Thanh cho biết, đơn vị thi công đã nỗ lực làm việc liên tục, cả ngày lẫn đêm, trong điều kiện địa hình phức tạp, giao thông khó khăn, chi phí vận chuyển vật tư cao hơn nhiều so với khu vực đồng bằng. Dù vậy, nhà thầu vẫn kiên trì bám công trường, triển khai dự án với tinh thần trách nhiệm cao, xuất phát từ cái tâm vì sự nghiệp giáo dục và tương lai của con em đồng bào vùng biên giới.
Đề cập đến công tác xây dựng trường, ông Hoàng Văn Tám thông tin, vị trí xây dựng Trường phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đắk Wil được địa phương chọn mặt bằng đầu tư xây dựng tại thôn Thanh Nam. Hiện trạng đất là đất nông nghiệp và đất trồng cây lâu năm, trên đất chủ yếu là cây cà phê, không có nhà cửa trên đất.
Diện tích này ảnh hưởng 12 hộ dân quản lý và sử dụng đất. Theo nhu cầu của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 3, tại vị trí này thu hồi 4,83 ha.
Dự án xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đắk Wil có quy mô 4.83 ha, có vị trí phù hợp thuận lợi về địa hình, giao thông, quỹ đất, đáp ứng về quy mô trường lớp, nhu cầu tổ chức học tập nội trú, bán trú, đảm bảo cơ sở vật chất tốt cho học sinh học tập và tổ chức các hoạt động ngoại khóa.