Vào những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, có mặt tại khu vực xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp xã biên giới, ai ai cũng cảm nhận được không khí khẩn trương, thận trọng của đội ngũ thi công. Tất cả hướng tới mục tiêu bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, đẩy nhanh tiến độ để sớm hoàn thiện các hạng mục, kịp thời đưa công trình vào sử dụng trong năm học mới 2026-2027.
Xã Ea Rốk (tỉnh Đắk Lắk) hiện có 6 trường tiểu học và 3 trường trung học cơ sở với 4.805 học sinh, trong đó hơn 73,7% là học sinh dân tộc thiểu số. Do điều kiện kinh tế – xã hội còn khó khăn, các trường chủ yếu dạy học theo buổi, chưa có mô hình nội trú, bán trú, ảnh hưởng đến tỷ lệ chuyên cần, chất lượng học tập và việc duy trì sĩ số, đặc biệt ở bậc trung học cơ sở.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Phạm Khắc Dũng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ea Rốk cho biết, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên địa bàn hiện vẫn ở mức cao, với 32,02% hộ nghèo và 15,90% hộ cận nghèo; thu nhập bình quân đầu người mới đạt 33,11 triệu đồng/người/năm. Vì mưu sinh, nhiều gia đình phải đi làm ăn xa, ít có điều kiện đưa đón, quản lý con em hằng ngày. Hệ quả là một bộ phận học sinh trong độ tuổi đến trường phải nghỉ học hoặc đi học không đều, nhất là các em ở thôn xa, nhà cách trường nhiều kilômét.
"Việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tạo điều kiện cho học sinh được học tập, ăn ở và sinh hoạt tập trung; giúp giảm áp lực cho gia đình, hạn chế tình trạng học sinh bỏ học, vắng học kéo dài, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt với học sinh dân tộc thiểu số và khu vực xa trung tâm xã", ông Dũng khẳng định.
Trường phổ thông nội trú liên cấp là mô hình giáo dục tổng thể, gắn dạy học với nuôi dưỡng và quản lý học sinh. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ea Rốk nhấn mạnh, việc học tập liên thông từ tiểu học lên trung học trong cùng một môi trường, cùng hệ thống ký túc xá, bếp ăn, khu sinh hoạt và đội ngũ quản lý chuyên trách, giúp học sinh yên tâm rèn luyện, hình thành nề nếp sinh hoạt khoa học. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương trong dài hạn.
“Địa phương kỳ vọng trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ góp phần giải quyết những khó khăn mà hệ thống trường lớp hiện nay chưa thể đáp ứng đầy đủ, như nâng cao tỷ lệ chuyên cần, cải thiện chất lượng giáo dục, hạn chế tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng. Đồng thời, mô hình này sẽ tạo môi trường học tập, sinh hoạt ổn định, chất lượng, an toàn cho học sinh vùng đặc biệt khó khăn, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ”, ông Dũng bày tỏ.
Khi trường được hoàn thành và đưa vào sử dụng, Ủy ban nhân dân xã Ea Rốk sẽ chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp trên trong việc tham mưu bố trí đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên phục vụ nội trú, bảo đảm đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng theo quy định. Trước mắt, xã đang xây dựng đề án sáp nhập một số đơn vị trường học; phân loại đội ngũ viên chức và học sinh để cơ cấu nguồn nhân lực phù hợp với tình hình mới. Mục tiêu là bảo đảm nhà trường được vận hành an toàn, ổn định, hiệu quả và bền vững lâu dài, đáp ứng yêu cầu giáo dục trên địa bàn xã vùng III, đặc biệt khó khăn.
Tại tỉnh Tuyên Quang, địa phương có 17 xã biên giới được đầu tư xây 16 trường phổ thông nội trú (trong đó xây dựng 01 trường liên xã Thanh Thủy và Lao Chải) cho khoảng gần 30.000 học sinh (chiếm khoảng 56% học sinh tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới) với tổng mức đầu tư trên 3.400 tỷ đồng.
Cụ thể, trong giai đoạn 1 (năm 2025-2026), địa phương hoàn thành rà soát, đề xuất danh mục đầu tư xây dựng trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở cho 17 xã biên giới; lựa chọn 06 dự án đủ điều kiện khởi công trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức khởi công, hoàn thành và đưa vào sử dụng trước ngày 30/8/2026 (gồm các trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở: Thanh Thủy, Minh Tân, Pà Vầy Sủ, Xín Mần, Phố Bảng, Sơn Vĩ)
Giai đoạn 2 (năm 2026-2027), tiếp tục hoàn chỉnh danh mục đề xuất 10 trường còn lại (gồm các trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở: Bản Máy, Thàng Tín, Tùng Vài, Nghĩa Thuận, Cán Tỷ, Bạch Đích, Thắng Mố, Sà Phìn, Lũng Cú, Đồng Văn).
Những ngày qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã và đang tích cực phối hợp triển khai xây dựng mạng lưới trường phổ thông nội trú liên cấp trên địa bàn và xem đây là lời giải lâu dài cho bài toán giữ chân học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục vùng biên giới. Tính đến thời điểm hiện tại, địa phương cơ bản hoàn thành công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và di chuyển mộ, phục vụ thi công giai đoạn 1.
Ông Bùi Quang Trí – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang bày tỏ, giáo dục vùng biên giới đất liền là mối quan tâm sâu sát của ngành. Việc đầu tư xây dựng đồng bộ các trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới, đạt chuẩn mức độ 2 sẽ mang lại điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh và giúp đội ngũ nhà giáo yên tâm công tác.
"Khi các trường có tổ chức, bộ máy đầy đủ, giáo viên không phải di chuyển nhiều giữa các điểm trường trong điều kiện địa hình miền núi cách trở, họ có thêm thời gian, tâm sức để đổi mới phương pháp giảng dạy và ứng dụng chuyển đổi số”, ông Trí bày tỏ.
Sĩ số học sinh ổn định cũng đồng nghĩa với việc giáo viên có điều kiện gắn bó lâu dài với nghề, phát huy trách nhiệm và tâm huyết. Chính vì thế, việc xây dựng trường nội trú gắn với hệ thống nhà công vụ góp phần tháo gỡ những lo toan đời sống thường nhật, giúp thầy cô an tâm bám trường, bám lớp, đồng hành cùng học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới.
Góp ý chính sách nhằm đưa mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp hoạt động hiệu quả, ông Trí bày tỏ, từ thực tiễn Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú, và tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định quy định về chính sách đối với nhà trường cũng như học sinh phổ thông nội trú biên giới theo hướng xác định trường phổ thông nội trú biên giới là trường chuyên biệt, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang kiến nghị:
Bên cạnh các chế độ dự kiến áp dụng cho đội ngũ nhà giáo, cần bổ sung chính sách hỗ trợ nhà ở, như ưu tiên bố trí đất ở, hỗ trợ vay vốn ưu đãi làm nhà, cùng các cơ chế về đào tạo, bồi dưỡng, thăng hạng, quy đổi thời gian công tác và thi đua, khen thưởng, nhằm giữ chân giáo viên gắn bó bền bỉ với vùng biên giới.
Trước chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp, lãnh đạo một số nhà trường bày tỏ phấn khởi, kỳ vọng mô hình sớm được hoàn thiện và đưa vào hoạt động.
Trường Trung học cơ sở Trần Hưng Đạo (xã Ia Lốp, tỉnh Đắk Lắk) và Trường Tiểu học Nguyễn Trãi sẽ được nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất trở thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Ia Lốp, với tổng mức đầu tư 105 tỷ đồng.
Ngắm nhìn ngôi trường từng bước "thay da đổi thịt", thầy Phạm Duy Tĩnh - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trần Hưng Đạo xúc động chia sẻ: "Ia Lốp là xã biên giới đặc biệt khó khăn, đời sống người dân còn thấp, trình độ dân trí chưa đồng đều. Nhiều học sinh ở xa trường nên các em đi lại vất vả, có em phải phụ giúp gia đình, thậm chí nghỉ học để đi làm thuê. Đáng chú ý là hiện các trường trung học đã tổ chức học 2 buổi/ngày nên việc hình thành trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ tạo điều kiện để học sinh học tập trọn ngày. Từ đó, giúp phụ huynh yên tâm lao động, cải thiện thu nhập khi thấy con em được học tập và sinh hoạt cả ngày tại trường".
Theo thầy Tĩnh, đối tượng tuyển sinh trong độ tuổi tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn xã, song thay vì phân tuyến theo từng thôn như trước, việc tuyển sinh sẽ được thực hiện thống nhất trên toàn xã sau khi sáp nhập các trường.
Còn về đội ngũ giáo viên, trường tổ chức trên cơ sở sắp xếp, hợp nhất đội ngũ của các trường tiểu học và trung học cơ sở hiện có, bảo đảm đủ số lượng và điều kiện theo quy định để vận hành mô hình liên cấp. Do có thêm nhiệm vụ nội trú, trường sẽ được bố trí các tổ phục vụ theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Được biết, Trường Trung học cơ sở Nguyễn Thị Định (xã Ia Rvê, tỉnh Đắk Lắk) sẽ được nâng cấp thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Ia Rvê, với tổng mức đầu tư là 126,7 tỷ đồng. Cô Nguyễn Thị Trâm - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Thị Định mong muốn trường phổ thông nội trú sẽ mở ra cơ hội để xây dựng trọn vẹn những ước mơ của học sinh nơi dải biên cương đất liền.
Với nhiều năm gắn bó với giáo dục vùng biên giới, cô Trâm luôn trăn trở khi nghĩ về quãng đường đến trường của học trò. Cô Trâm cho biết, hàng năm vào khoảng tháng 1 trở đi, phụ huynh thường phải đi làm ăn xa, để con cái ở nhà tự lo. Có những em đang học rất tốt, nhưng rồi nghỉ học chỉ vì không ai đưa đón đến trường. Giáo viên đến nhà vận động, nhiều khi không gặp được phụ huynh vì bận đi làm.
“Tôi nhớ có một học sinh lớp 8 của trường rất năng nổ và chưa từng nghỉ học. Nhưng vào một buổi chiều khi tham gia kéo co tại hội thao của trường, em bị ngất xỉu. Hỏi ra mới biết, trưa hôm đó em đi học về chỉ kịp ăn mì tôm rồi quay lại trường vì bố mẹ không có ở nhà. Cũng có nhiều em học sinh khác phải đạp xe 20km đến trường, mưa nắng thất thường, các em không đủ sức nên bỏ học giữa chừng. Tỷ lệ học sinh bỏ học vì thế luôn là nỗi lo thường trực của giáo viên vùng biên. Chính vì vậy, mô hình trường nội trú liên cấp sẽ giữ được các em ở lại với con chữ, từ đó mở ra cơ hội cho một tương lai tốt hơn”, cô Trâm bày tỏ.
Dù đã được quan tâm đầu tư, nhưng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Thị Định vẫn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, phần lớn thầy trò phải quen với cảnh “dạy chay, học chay”, vì thế học sinh vùng biên cũng chịu nhiều thiệt thòi. Khi chuyển sang mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp, điều cô Trâm kỳ vọng về một sự thay đổi căn bản đó là nhà trường được đầu tư đủ trang thiết bị, sân chơi, bãi tập an toàn để học sinh được học, trải nghiệm đúng tinh thần giáo dục toàn diện.
Mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp cũng tạo điều kiện tổ chức, sử dụng đội ngũ giáo viên hiệu quả hơn với tỷ lệ giáo viên dự kiến khoảng 2,2 giáo viên trên mỗi lớp học, bảo đảm yêu cầu dạy học và quản lý học sinh.
Công tác tuyển sinh sẽ được thực hiện theo đúng quy định và hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Căn cứ vào điều kiện đi lại, khoảng cách từ nơi ở đến trường và điều kiện cơ sở vật chất thực tế, nhà trường tổ chức cho học sinh đủ điều kiện tham gia học tập, sinh hoạt nội trú; đối với học sinh cư trú gần trường, bố trí hình thức học bán trú phù hợp, bảo đảm quyền lợi học tập và điều kiện sinh hoạt an toàn, hiệu quả trong khu vực biên giới.
“Với trường nội trú, điều quan trọng nhất vẫn là con người. Giáo viên phải thực sự tâm huyết, coi trường như nhà, thương học sinh như con. Bên cạnh đó, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu rất rõ về việc học đi đôi với hành, nên nếu có sự đồng hành của chính quyền và xã hội, tôi tin mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp xã Ia Rvê sẽ thực sự phát huy giá trị, trở thành chỗ dựa vững chắc cho các em trên con đường học tập”, cô Trâm bày tỏ.